Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy N. odmówił przyznania Z. B. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad ojcem W. B. Uzasadniając swoje stanowisko organ wspomniał, że stosownie do art. 16a ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ ustalił, że W. B. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną K. B. Orzeczeniem Lekarza rzeczoznawcy KRUS małżonkowie zostali uznani za niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Wprawdzie strona jest zobowiązana alimentacyjnie wobec ojca, ale nie został spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia dla sprawowania opieki.
Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. rozstrzygnięcie Wójta Gminy utrzymało w mocy. Także ten organ powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie stwierdził, że Z. B. nie spełniła warunku z rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad ojcem. W zatrudnieniu pozostawał od 5 listopada 2007r. do 20 czerwca 2008r., natomiast ojciec został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 29 czerwca 2005r. Od tej daty mężem opiekowała się K. B., która sama orzeczeniem z dnia [...]. została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Nie ma zatem podstaw, aby uznać, że zrezygnował z zatrudnienia w 2008r., aby sprawować opiekę nad ojcem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. B. podał, że do 2008r. ojcem zajmowała się matka, ale z powodu poważnych schorzeń kręgosłupa przestała sobie radzić z opieką. Wtedy sam zaczął opiekować się ojcem. Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy N. przyznał mu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem. Decyzja wygasła z dniem 30 czerwca 2013r. Nie może podjąć zatrudnienia z powodu, dla którego z niej zrezygnował.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 16a ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści tego przepisu wywiedziono wniosek sprowadzający się do wykazania, że jedynie rezygnacja z zatrudnienia stanowi przesłankę uzyskania omawianego świadczenia, wyklucza je natomiast powoływanie się na niepodejmowanie zatrudnienia, choćby opieka o jakiej mowa faktycznie była sprawowana.
Problem ten był wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, które znacząco różniły się w interpretacji wspomnianego przepisu. Zwrócił na to uwagę również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013r. (K. 27/13 OTK-A 2013/9/134) podkreślając, że część składów orzekających stara się złagodzić jego wieloznaczność za pomocą wykładni zgodnej z konstytucją na korzyść osób ubiegających się o wspomniane świadczenie, w tym osób bezrobotnych, a także osób, które z uwagi na upływ czasu mają trudności z wykazaniem " wyraźnego i bezpośredniego związku czasowego między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą". Ten kierunek wykładni omawianego przepisu podziela również sąd w niniejszej sprawie. Trafnie zaznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 grudnia 2013r. (II SA/ Łd 1070/13 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, tak też w wyroku z dnia 14 sierpnia 2013r., II SA/Łd 599/13, por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 czerwca 2014r., III SA/Kr 210/14 także opubl. w CBOSA), że odmienna jego wykładnia prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także zróżnicowania w niezrozumiały sposób potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzednio podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).
Zatem to sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia, czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia, czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. Celnie zauważono w powołanym wyroku, że byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Potwierdzeniem słuszności powołanego stanowiska jest uzasadnienie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2014 r. (P 1/14).
Umarzając postępowanie wszczęte wskutek pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013r. (II SA/Po 1026/13) zmierzającego do uzyskania odpowiedzi, czy art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji, Trybunał zwrócił uwagę, że jego wyrok z dnia 5 grudnia 2013 r. (K 27/13) zmienia kontekst normatywny spraw, w których występuje problem interpretacji art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na tyle, że sądy mogą orzekać z jego pominięciem.
Zatem rzeczą sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego było dokonanie spośród możliwych sposobów wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona w powołanych orzeczeniach sądów administracyjnych wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy, zaakceptowana również przez sąd w niniejszej sprawie z pewnością spełnia powyższe założenie.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N.