Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. W. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, z późn. zm.), dalej jako "u.p.s." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z przeznaczeniem na zakup środków pomocniczych i lekarstw, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W obszernym uzasadnieniu Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny:
We wniosku z dnia [...] r. T. W. domagała się przyznania świadczenia z przeznaczeniem na zakup środków pomocniczych i lekarstw w wysokości [...] zł miesięcznie.
Pismem z dnia [...] r. został wskazany termin wizyty pracowników socjalnych na dzień [...] r. w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, mimo to w wyznaczonym dniu nikt nie otworzył drzwi, pomimo doręczenia zawiadomienia w dniu [...] r.
W związku z tym, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia ze względu na brak współpracy skarżącej z organem, tj. na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. i art. 107 ust. 4a u.p.s.
W odwołaniu od decyzji T. W. nazwała decyzję "bublem na szkodę", naruszającym "np. art. 107 ust. 4 u.p.s., patrz II SA/Lu 818/18". Wskazała, że "socjalne" nachodzą - mimo ostatniej wizyty dn. [...] z P. - w celu nękania, zastraszania, itp. zachowań. Od lat nie mają pojęcia o stanie faktycznym: zdrowia, sytuacji mieszkaniowej znanym z urzędu". Stwierdziła, że nie podpisuje się pod działem II z braku zaufania do pracowników socjalnych, którzy nie wpisują stanu faktycznego znanego z urzędu i obserwacji (warunków mieszkaniowych) do działu I. Wpisy do protokołów od lat to fałsz, głupota itp. Stwierdziła, że współdziałanie z organem określa ustawa (art. 107 ust. 4), a nie wrogi socjalny, bez profesjonalizmu, kultury, etyki stosujący razem z SKO, WSA art. 106 ust. 4 obowiązujący naście lat wstecz (pierwszy wniosek)".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tych zarzutów, a podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji, zaskarżoną decyzją utrzymało jego decyzję w mocy.
Kolegium podkreśliło, że w świetle art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co obejmuje również udzielenie wywiadu środowiskowego, wymaganego na podstawie art. 106 ust. 4 u.p.s., aktualizowanego - w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, nawet mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy – zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s.
Stosownie zaś do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Kolegium stwierdziło, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Ostatni wywiad środowiskowy przeprowadzony z T. W., który podpisała i podczas którego udzielała informacji miał miejsce [...] r. Następnie przez cały [...] r. nie został przeprowadzony żaden wywiad, gdyż nie wpuszczała ona pracowników socjalnych do domu, mimo iż była informowana pisemnie o terminach przeprowadzenia wywiadu. Przez następne lata, tj. od 2014 r. włącznie z ostatnio przeprowadzonym wywiadem w dniu [...] 2019 r. nie podpisała żadnego wywiadu, mimo że przeważnie wpuszczała pracowników socjalnych do domu. Informowała, że nic się nie zmieniło, wywiadu jednak nie podpisywała, a później stawiała zarzuty, że dane zawarte w wywiadzie są sfałszowane.
W związku z tym obecnie zdaniem Kolegium nie ma wiarygodnych danych dotyczących aktualnej sytuacji wnioskodawczyni, co uniemożliwia przyznanie jej świadczenia. Działanie T. W., będącej osobą w pełni poczytalną, jest nacechowane niechęcią, celowym utrudnianiem, a więc mieści się w określeniu "braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej", o którym mówi art. 11 ust. 2 u.p.s., a szczególnym wyrazem braku współpracy jest uniemożliwienie przeprowadzenia w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, chociaż została ona prawidłowo zawiadomiona o dacie i godzinie (9.00 - 10.00) wizyty pracowników socjalnych oraz o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Zdaniem Kolegium T. W. miała wystarczająco dużo czasu na powiadomienie pracowników socjalnych o ewentualnych obiektywnych okolicznościach wykluczających sporządzenie wywiadu we wskazanym terminie. Akta sprawy nie zawierają jakichkolwiek informacji, które wskazywałyby na przeszkody uniemożliwiające jego przeprowadzenie.
Kolegium podkreśliło, że genezy takiego postępowania T. W. należy upatrywać w błędnym rozumieniu przez nią art. 107 ust. 4 u.p.s., tj. przekonaniu, że organ powinien przyznać jej wnioskowane świadczenia bez przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, w sytuacji gdy w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy, krótszym niż 6 miesięcy, wywiad był przeprowadzony. Zdaniem Kolegium powyższy przepis nie uprawnia do wyciągnięcia takiego wniosku, gdyż okres 6-miesięczny jest okresem maksymalnym, natomiast zasadą wynikającą z art. 106 ust. 4 u.p.s. jest przeprowadzanie każdorazowo wywiadu środowiskowego przed przyznaniem świadczenia.
Poza tym Kolegium wskazało, że w świetle ustaleń organu I instancji na podstawie ostatniego wywiadu dochód T. W. (emerytura) przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł, a więc w tej sytuacji przysługuje jej wyłącznie specjalny zasiłek celowy, który może być przyznany zgodnie z art. 41 pkt lub 2 tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ustalenie takich okoliczności wymaga więc przeprowadzenia aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Nie jest możliwe w takim przypadku oparcie się na wcześniej przeprowadzonej aktualizacji wywiadu, ponieważ ocenie jest poddawana bieżąca sytuacja osoby.
Kolegium, odwołując się do orzecznictwa sądowego podkreśliło, że. szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Z powyższego - zdaniem Kolegium - wynika, że nie sposób dokonać oceny aktualnej sytuacji wnioskodawczyni i oceny, czy zachodzi w sprawie szczególnie uzasadniony przypadek, bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Obowiązek przeanalizowania aktualnej sytuacji wnioskodawczyni nie pozwala na bazowanie na wcześniej przeprowadzonym wywiadzie, tym bardziej że skarżąca kwestionuje ustalenia wcześniej przeprowadzonej aktualizacji wywiadu z dnia [...] r., zarzucając fałszowanie stanu faktycznego i podnosząc, że nie został on podpisany z braku zaufania do pracowników socjalnych.
Powyższa sytuacja wyczerpuje więc przesłanki art. 11 ust. 2 i art. 104 ust. 4a u.p.s., które przewidują sankcje w postaci odmowy udzielenia pomocy w razie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Na potwierdzenie tego stanowiska Kolegium przytoczyło treść wybranych wyroków sądów administracyjnych (m.in. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3598/18 oddalający skargę kasacyjną T. W. od wyroku WSA w Lublinie z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 7/18). Jasne jest bowiem - zdaniem Kolegium - że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy przecież zarówno rozmiar, jak i forma udzielanej pomocy, o czym stanowi art. 3 ust. 3 u.p.s. Rodzinny wywiad środowiskowy to swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, natomiast organ podejmuje szereg czynności pozwalających na określenie rzeczywistych jej potrzeb i własnych możliwości.
Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że decyzja nie narusza art. 107 ust. 4 u.p.s., co zostało przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Z kolei możliwość przeprowadzania wywiadu w asyście Policji ma oparcie w art. 107 ust. 3a i 3b u.p.s. Również zarzut fałszu w aktualizacjach wywiadu jest niezasadny, a ponadto dotyczy aktualizacji wywiadów w innych sprawach, a więc nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Niezrozumiałe jest także twierdzenie o wybiórczym obowiązywaniu aktualnych przepisów ustawy, tj. że art. 106 ust. 4 u.p.s. nie obowiązuje. Nawet przy przyjęciu interpretacji przepisu art. 107 ust. 4 u.p.s. dokonanej przez T. W., której Kolegium nie podziela, nie byłoby możliwe zastosowanie tej interpretacji w niniejszej sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. zarzuciła, że "członkowie składu orzekającego czerpią energię z patologii, powielają bzdury, fałsz OPS [...]". Uważa, że "historię do [...] SKO winno zapomnieć do sprawy z wniosku z [...] w zakresie ustalania sytuacji życiowej z urzędu na podstawie istotnych dokumentów w tym medycznych na stałe. Jasno wynika z ubóstwa, że spełnia kryteria art. 39, 41 u.p.s. od lat (algebra we wniosku z [...])". Stwierdza, że "najście kolejne -po tym z [...] - niczego nie mogło zmienić w zakresie istotnych dokumentów" oraz, że "nie wniosła zmiany sytuacji życiowej w sposób istotny." Powołała się na "protokół z dnia [...] r." twierdząc, że nie ma on nic wspólnego ze stanem faktycznym sugerując, że "protokół z dnia [...] r." (którego w istocie nie było, bo do wywiadu nie doszło) "byłby produktem na szkodę i zawierałby takie same wpisy". Stwierdziła, że "SKO miało obowiązek załatwić sprawę od nowa ustalając sytuację życiową faktyczną: istotne dokumenty medyczne, oświadczenia o warunkach mieszkaniowych znane z urzędu".
Twierdzi, że "protokoły od lat i kolejny z [...] nie są w działach I.11 potwierdzane, bo wpisy są niezgodne ze stanem rzeczywistym i nie mają prawa decydować w sprawie". Sformułowała uwagi na temat protokołu z dnia [...] r. Uważa, że Kolegium "ma obowiązek załatwić sprawę w/g art. 39, 41 u.p.s. z postępowaniem administracyjnym uwzględniającym stan faktyczny w dniu [...] na podstawie art. 106 ust. 1, 4 (kwestionariusz część I - 1994 r) i art. 107 ust.4 u.p.s. (aktualizacja wywiadu) w kwestionariuszu część IV. WSA/NSA wielokrotnie ustalało korzystanie przeze mnie ze stałych form pomocy od 1994 r., a od daty najścia dnia [...] nie minęło pół roku, więc SKO normalne w IV RP znając istotny stan rzeczywisty w dacie doręczenia odwołania winno wydać decyzję samodzielnie lub skasować bubel na szkodę "OPS" zagrażający życiu!".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s., choć nie sposób się nie zgodzić częściowo z argumentacją organów.
Rację mają bowiem organy, że zasadniczo przyznanie pomocy społecznej powinno być poprzedzone wywiadem środowiskowym. Wynika to z przytoczonego przez organy przepisu art. 106 ust. 4 u.p.s.
Zasadnie również organy stwierdzają, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w tym również aktualizacyjnego, może być potraktowane jako odmowa współdziałania wnioskodawcy z organem/ pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji strony, co może stanowić podstawę odmowy udzielenia pomocy stosownie do powołanych art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że w pojęciu "braku współdziałania" mieści się także świadoma odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
O ile przytoczony przepis pozostawia organowi pewien luz, swobodę decyzji co do tego, czy odmówić przyznania świadczenia (organ "może" to zrobić), to art. 107 ust. 4a u.p.s. nakłada na organ obowiązek wydania decyzji odmownej w razie "niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej."
Z powyższych przepisów wynika, że w sytuacji jednoznacznego sprzeciwu wobec zamiaru przeprowadzenia takiego wywiadu, organ ma obowiązek odmówić przyznania świadczenia.
Słusznie jednak podnosi skarżąca, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje także możliwość odstąpienia od przeprowadzania każdorazowo takiego wywiadu. Przepis art. 107 ust. 4 u.p.s. stanowi, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.
Organ zwrócił uwagę na ten przepis, mimo to – w ocenie Sądu – bezzasadnie go nie zastosował, choć taka sytuacja występowała w niniejszej sprawie.
Skarżąca złożyła wniosek w dniu [...] r., a więc po niespełna pięciu miesiącach od poprzedniego wywiadu z dnia [...] r. mimo to, organ wyznaczył termin wywiadu aktualizacyjnego na dzień [...] r. Argumentując to podniósł, ze skarżąca domagała się zasiłku celowego specjalnego, a nie zwykłego, który może być przyznawany tylko wówczas, gdy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" – art. 41 u.p.s., a zdaniem organu, ustalenie tego, czy taki przypadek zachodzi, było możliwe tylko podczas aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego, ustalającego bieżącą sytuację strony.
Argumentacja ta nie jest trafna ani usprawiedliwiona w świetle okoliczności niniejszej sprawy, bowiem żaden przepis u.p.s. – wbrew stanowisku organu – nie wyłącza możliwości odstąpienia od aktualizacji wywiadu przeprowadzonego w okresie ostatnich 6 miesięcy w postępowaniu dotyczącym przyznania specjalnego zasiłku celowego. Nie można przy tym wykluczyć, że sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc jest na tyle trudna, że przez znaczny czas podlega ona zakwalifikowaniu jako szczególnie uzasadniony przypadek. Bieżąca sytuacja wcale nie musi więc różnić się od sytuacji stwierdzonej ostatnim wywiadem. O ile nie ma dostatecznych powodów uzasadniających, że sytuacja ta uległa zmianie (poprawiła się) nie ma z założenia przeszkód do stosowania przez organ art. 107 ust. 4 u.p.s. także w odniesieniu do specjalnego zasiłku celowego.
W ocenie sądu nie jest więc to dostateczny argument uzasadniający konieczność aktualizacji wywiadu. Dodatkowo wprawdzie organ podnosił, że skarżąca kwestionowała ustalenia ostatniego wywiadu z [...] r. i nie podpisała go, to jednak i to - w świetle okoliczności sprawy – nie uzasadniało dostatecznie konieczności aktualizacji wywiadu w sytuacji gdy nie upłynęło jeszcze 6 miesięcy od ostatniego wywiadu.
Organ powinien mieć na względzie specyficzny charakter współpracy ze skarżącą.
Zarówno Sądowi, jak i organom wiadome jest z urzędu, na podstawie dokumentów z kilkuset spraw, wszczynanych przez skarżącą (a także jej męża), że sytuacja majątkowa i życiowa skarżącej jest trudna. Utrzymuje się ona z niewielkiej emerytury i świadczeń z pomocy społecznej, jest pod stałą opieką organu od wielu lat. Bezspornie organ udziela jej rodzinie świadczeń w ramach swoich możliwości finansowych, pomimo trudności we współpracy, przyznając tym samym, że pomoc ta jest jej konieczna. W tym miejscu należy zauważyć, że celem ustawy o pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudności w zaspokajaniu ich niezbędnych potrzeb - wynika to z art. 3 ust. 1 u.p.s. Organ obejmując stałą pomocą skarżącą przyznaje nie tylko, ze skarżąca ma niezaspokojone niezbędne potrzeby życiowe, ale również to, że nie jest ona w stanie poprawić swojej sytuacji życiowej bez pomocy organu. Brak przekonujących dowodów, że skarżąca ubiega się o przyznanie pomocy, pomimo możliwości uzyskania jej we własnym zakresie.
Rzeczywiście instytucja pomocy społecznej nie może zmierzać do zastąpienia strony w jej wysiłkach w radzeniu sobie w życiu i nie może być ona głównym źródłem dochodu. Należy jednak mieć na uwadze, że nierzadko niezwykle trudne lub nawet niemożliwe jest rozróżnienie nieporadności życiowej (wynikającej z różnych przyczyn) od nadużywania uprawnień z zakresu pomocy społecznej, przejawiającego się w uczynieniu z pomocy głównego źródła dochodu. Organ powinien więc przed wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia z powodu odmowy współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, w tym odmowy bądź utrudniania przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego - rozważyć która z takich sytuacji w danym przypadku zachodzi. Nie zawsze samodzielność w wykonywaniu zwykłych codziennych czynności czy formułowanie pism urzędowych idzie w parze z dostateczną zaradnością życiową pozwalającą na podjęcie czynności zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, w tym zatrudnienia.
Organowi i Sądowi wiadome jest z urzędu, że skarżąca jest na emeryturze, a więc ze względu na wiek ([...] lata) taką możliwość ma ograniczoną. Dodatkowo posiadała i możliwe że nadal posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W związku z tym nie można ponad wszelką wątpliwość przyjąć, ze trudna współpraca ze skarżącą wynika wyłącznie z jej negatywnego nastawienia do organu, a nie z jej ogólnej sytuacji życiowej. Dotychczas organy traktowały jej sytuację jako trudną, i pomimo problemów we współpracy organy zasadniczo przyznawały jej pomoc (choć w różnych wymiarach), tym samym uznawały, że bez tej pomocy skarżąca nie jest w stanie przezwyciężyć problemów i poradzić sobie we własnym zakresie w zaspokojeniu niezbędnych, życiowych potrzeb. Z uzasadnienia zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji nie ma informacji o tym, by ta wieloletnia, w zasadzie niezmienna sytuacja skarżącej obecnie się poprawiła.
Mimo to organy odmówiły przyznania jej świadczenia jako podstawowy argument wskazując wyłącznie uniemożliwienie przez skarżącą przeprowadzenia aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego i akcentując negatywny jej stosunek do organu i wynikającą z tego trudną współpracę z nią. W tej sytuacji odmowa przyznania świadczenia zasadnie może być odbierana przez skarżącą jako swoista kara za uniemożliwienie przeprowadzenia z nią takiego wywiadu, skoro brak przekonującej argumentacji, że taki wywiad był w ogóle konieczny.
Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro nie było uzasadnionych podstaw prawnych do przeprowadzenia aktualizacyjnego wywiadu, bowiem organ mógł dokonać ustaleń w oparciu o ostatni wywiad z [...] r., to w konsekwencji organ nie miał podstaw do odmowy przyznania świadczenia z powodów wskazanych art. 107 ust. 4a u..s. Z tych samych przyczyn nie było tym bardziej podstaw do zarzucenia skarżącej braku współdziałania z organem i wydania decyzji odmownej na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s., skoro zastosowanie tego przepisu oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, wymagającego wnikliwego uzasadnienia. Wprawdzie, jak podnosi organ, skarżąca kwestionowała poprawność wywiadu z dnia [...] r. i nie podpisała go, zarzucając jego fałszowanie, niemniej jednak w sytuacji, gdy skarżąca obecnie rezygnuje z jego aktualizacji, która umożliwiałaby wyjaśnienie wątpliwości, zarzuty skarżącej dotyczącej tego wywiadu nie stały na przeszkodzie w dokonaniu ustaleń na jego podstawie w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym decyzje organów obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a.
W toku rozpatrywania sprawy konieczne będzie podjęcie ponownie czynności zmierzających do ustalenia sytuacji skarżącej. Z uwagi na to, że od przeprowadzenia ostatniego wywiadu z [...] r. upłynął już rok, przeprowadzenie wywiadu aktualizacyjnego zasadniczo byłoby konieczne. Należy jednak mieć na względzie obowiązujący stan epidemii, podczas którego zastosowanie ma przepis art. 15o ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374). Przepis ten stanowi:
- 1. "Z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:
- 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz,
- 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub
- 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy (ust. 1).
1a. W sytuacji, o której mowa w ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii".
Ubocznie należy wyjaśnić skarżącej, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego leży nie tylko w interesie organu, który dysponuje środkami publicznymi, ale również w interesie samej osoby zainteresowanej. Jak słusznie wskazało Kolegium, to od prawidłowych, jak najpełniejszych ustaleń, zależy nie tylko to, czy w ogóle pomoc zostanie przyznana, ale także wysokość i rozmiar przyznanej pomocy. Strona może mieć więc istotny wpływ na sposób załatwienia jej żądania. Należy przy tym podkreślić, że o ile interes publiczny (interes organu) został zabezpieczony przez ustawodawcę w ten sposób, że w razie powzięcia przez organ informacji o poprawie sytuacji dochodowej strony, czy też o marnotrawieniu przyznanej pomocy, może on uchylić przyznane świadczenie i zażądać zwrotu wypłaconych świadczeń, o tyle wnioskodawca nie ma możliwości bez własnego zaangażowania i bez aktywnej współpracy z organem, wpływania na uzyskanie pomocy w większym rozmiarze. Może się więc okazać, że z powodu braku takiej współpracy nie uzyska ona – faktycznie ze swojej winy rozumianej jako brak należytej dbałości o własne interesy – pomocy adekwatnej do jej potrzeb.