Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] lipca 2011 r. znak: [...] odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad kuzynem P. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Wójta Gminy S., odmówił S. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad kuzynem P. K. W trakcie postępowania organ ustalił, że P. K. jest niepełnosprawny i wymaga pomocy innych osób. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i dzieckiem. Mieszka w jednym budynku z matką i bratem, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca S. K. zamieszkuje w pobliżu i w razie potrzeby zapewnia kuzynowi niezbędną opiekę.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy nie przysługuje, bowiem nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do P. K. Poza tym fakt, że ojciec i brat P. K. pracują zawodowo, nie zwalnia ich od obowiązku sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. K. Oświadczył, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym P. K. Wyjaśnił, że osoby z nim spokrewnione w pierwszym stopniu nie są w stanie zapewnić mu opieki. Ojciec od 10 lat mieszka w L. z drugą rodziną, a brat pracuje zawodowo po 10 godzin dziennie.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium w pierwszej kolejności wskazało przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie organ odwoławczy powołał się na art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., zwanej dalej k.r.o.), zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Następnie, przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, organ wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba, dla której P. K. jest kuzynem - babcia wnioskodawcy i babcia P. K. były siostrami. Zatem skarżący i osoba wymagająca opieki nie są krewnymi w linii prostej ani rodzeństwem w rozumieniu art. 128 k.r.o.
W ocenie Kolegium, w tej sytuacji organ pierwszej instancji słusznie uznał, że strona nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a tym samym, nie może być jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Organ pokreślił jednocześnie, iż w niniejszej sprawie bezspornym jest stan zdrowia P. K. i to, że wymaga on opieki innych osób. Organ ustalił, że P. K., który orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1999 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z konkubiną i synem (lat 3). W jednym budynku mieszka również matka (rencistka) i brat zatrudniony w Spółce Węglowej B. Natomiast pomocy w podstawowych czynnościach udziela choremu P. K. kuzyn S. K. W ocenie organu odwoławczego, nie stanowi to jednak wystarczającej podstawy do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, bezsprzecznie S. K. nie należy do kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawca nie jest bowiem osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, poza tym są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, zobowiązane do sprawowania tej opieki.
Skargę na powyższą decyzje wniósł S. K., wskazując, że co prawda istnieją postawy prawne do odrzucenia wniosku, to jednak jego zdaniem jest wiele powodów umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wyjaśnił, że P. K. mieszka w jednym domu z matką i bratem, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z konkubiną i trzyletnim synem. Jego matka jest uprawniona do świadczenia rentowego, ponadto nie ma dobrych stosunków rodzinnych z synem. Brat pracuje po 10 godzin dziennie i nie jest w stanie pomagać niepełnosprawnemu w codziennych czynnościach. Ojciec ze swoją drugą rodziną od 10 lat mieszka w L. i nie utrzymuje kontaktów z synem, poza tym pracuje po 10 godzin dziennie. Konkubina P. K. podjęła zatrudnienie, w związku z tym również nie może sprawować nad nim opieki.
Skarżący oznajmił, że pomimo braku pokrewieństwa w linii prostej, jest jedyną osobą, która może i chce pomagać w codziennych czynnościach wymagającemu opieki P K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Skarżący S. K. domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawnym P. K. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako ustawa).
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż P. K., w związku z opieką nad którym skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] kwietnia 1999 r., k. 9 akt administracyjnych). Ponadto bezsporne jest, iż P. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i trzyletnim synem, a ponadto w tym samym domu mieszka jego matka oraz brat, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Konkubina P. K., a także jego brat pracują zawodowo, zaś jego matka jest uprawniona do świadczenia rentowego. Ojciec P. K. mieszka w L. ze swoją drugą rodziną, pracuje tam zawodowo i nie utrzymuje kontaktów z synem.
Osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zostały enumeratywnie wskazane w art. 128 k.r.o., który stanowi, iż są nimi jedynie krewni w linii prostej oraz rodzeństwo.
Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarżący S. K., będący kuzynem P. K. (ich babcie były siostrami), nie należy do żadnej z kategorii osób obciążonych wobec niego obowiązkiem alimentacyjnym. Nie wchodzi zatem w grę przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o dyspozycję art. 17 ust. 1 ustawy.
Ponadto, skoro żyją matka, ojciec i brat P. K., czyli osoby, na których w świetle art. 128 k.r.o. ciąży wobec niego obowiązek alimentacyjny, to w świetle powołanego art. 17 ust. 1a ustawy, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego S. K. mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadna ze wskazanych osób nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad P. K. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym.
Prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, iż w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by, rodzice i brat P. K., który jest całkowicie niezdolny do pracy, nie byli w stanie się nim opiekować.
Fakt, że matka P. K. pobiera świadczenie rentowe, a brat P. K. oraz jego ojciec, który mieszka w L., pracują zawodowo, nie wyłącza – w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy – możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 października 2010 r., II SA/Lu657/10). Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem polegać także na dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. W sprawie niniejszej nie wykazano, by matka, ojciec i brat P. K., posiadający stałe dochody, nie byli w stanie świadczyć alimentów na jego rzecz w formie pieniężnej, co umożliwiłoby opłacenie usług opiekuńczych.
Tym samym organy administracji w niniejszej sprawie, wobec ustalenia, że nie zachodzi wskazana w art. 17 ust. 1a ustawy okoliczność niemożności sprawowania opieki nad P. K. przez krewnych w linii prostej i brata, trafnie uznały, że skarżący S. K. nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dla oceny omawianej kwestii nie mają znaczenia złe relacje P. K. z matką, a także okoliczność, że ojciec P. K. mieszka w L. z inną rodziną. Ponownie należy podkreślić, iż o tym, czy osoby te nie są w stanie świadczyć opieki nad chorym członkiem rodziny decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od ich woli, wyłączają możliwość sprawowania opieki nad P. K. Nie ulega zaś wątpliwości, że konflikt pomiędzy członkami rodziny oraz zmiana miejsca zamieszkania przez opiekuna bądź podopiecznego nie stanowi okoliczności tego rodzaju.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.