Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwany dalej "Kierownikiem Urzędu" decyzją z dnia [...] wydaną na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o kombatantach", pozbawił J. W. uprawnień kombatanckich, przyznanych mu z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od 1 stycznia 1943 r. do 1 lipca 1944 r. oraz walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 25 czerwca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r., na podstawie orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w L. z dnia [...] oraz odmówił przyznania zainteresowanemu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w ZWZ-AK w okresie od 1 września 1939 r. do 31 grudnia 1942 r. Z motywów rozstrzygnięcia organu wynikało, że przeprowadzone postępowanie weryfikacyjne wskazywało, iż J. W. pełnił służbę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w G. w okresie od grudnia 1945 r. do 25 września 1947 r. Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a) z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, natomiast w oparciu o art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a) w/w ustawy, odmawia się przyznania uprawnień kombatanckich takim osobom.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich.
W dniu 25 września 1997 r. J. W. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie mu uprawnień, w którym wskazał, że do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego został skierowany przez Zastępcę Komendanta Obwodu Armii Krajowej w K. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 2 lipca 1998 r. (sygn. akt II SA/Lu 981/97) oddalił skargę J. W. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] argumentując, że udowodniony jest fakt zatrudnienia skarżącego w strukturach UB w okresie od grudnia 1945 r. do 25 września 1947 r. W świetle przepisów ustawy, osobom zatrudnionym w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa nie należą się uprawnienia kombatanckie.
Kierownik Urzędu działając na podstawie art. 21 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 lit.a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), decyzją z dnia [...] Nr [...] rozpoznał ten wniosek i odmówił J. W. przywrócenia uprawnień kombatanckich.
Na skutek wniosku J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego w trybie art. 127 § 3 kpa, powyższą decyzję utrzymano w mocy decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] Nr [...].
W motywach decyzji organ podniósł, że ciężar udowodnienia okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy, spoczywa na osobie występującej z wnioskiem o przywrócenie uprawnień kombatanckich. Zadaniem Urzędu jest to rozpatrzenie przedstawionych dokumentów i zasięgnięcie przed wydaniem decyzji opinii komisji, składającej się z przedstawicieli stowarzyszeń kombatanckich i osób represjonowanych. Zdaniem komisji, przedstawione przez stronę dokumenty nie potwierdzają okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy. Tymczasem J. W. zwrócił się do Urzędu o umożliwienie uzyskania dowodów na okoliczność, iż do UB został skierowany przez organizację niepodległościową lub dowodów świadczących o tym, że w czasie służby w UB wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem niepodległościowego podziemia. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, wyrokiem z dnia 8 lutego 2001 r. sygn. akt II SA/Lu 1387/99 oddalił skargę na powyższą decyzję z argumentacją, że fakt udzielania przez J. W. pomocy żołnierzom AK, bez jednoczesnego udowodnienia, że do służby w organach bezpieczeństwa publicznego został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub został przez nie zwerbowany w celu udzielania im pomocy, jest niewystarczający dla zachowania uprawnień kombatanckich.
W dniu 2 czerwca 2003 r. J. W. złożył wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w związku z pozbawieniem go uprawnień kombatanckich – w trybie art. 154 § 1 kpa.
Decyzją z dnia [...] wydaną na mocy art. 154 § 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] o odmowie przywrócenia J. W. uprawnień kombatanckich.
Wskutek wniosku J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] oraz umorzył prowadzone w I instancji postępowanie w trybie art. 154 § 1 kpa.
Na wniosek J. W., Kierownik Urzędu w dniu 25 marca 2004 r., działając na mocy art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 i 2 kpa, wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...].
Jako podstawę wznowienia postępowania Kierownik Urzędu wskazał podawany przez stronę fakt skierowania jej do struktur UBP przez AK w celu udzielenia pomocy żołnierzom AK w ucieczce.
Decyzją z dnia [...] wydaną na mocy art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach, w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, organ odmówił uchylenia własnych decyzji z dnia [...] i [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia J. W. uprawnień kombatanckich.
Po rozpoznaniu wniosku J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...], w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że fakt zatrudnienia J. W[...] w Urzędzie Bezpieczeństwa w G. nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w postaci życiorysu zainteresowanego, oświadczeń świadków S. J. i J. Ś. Podniósł przy tym, że okoliczności dotyczące skierowania (zwerbowania) J. W. przez Armię Krajową do UB nie mogły być uznane za udowodnione bowiem oświadczenia świadków S. K. i S. P. były niewiarygodne. Oświadczenie Z. G. jako wewnętrznie sprzeczne nie mogło być miarodajne w tym zakresie. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub była zatrudniona w strukturach UB, natomiast – w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a), takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach, stwarza możliwość zachowania uprawnień przez osoby, które wykażą i przedłożą dowody, że do organizacje niepodległościowe. Tego jednak strona nie wykazała.
W skardze do Sądu J. W. zwraca uwagę, że zgodnie z ustnym rozkazem swojego bezpośredniego przełożonego wstąpił do struktur UB.
W odpowiedzi na skargę organ wnosi o jej oddalenie.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym, aczkolwiek z innych przyczyn niż podnoszonych przez skarżącego. Wydano ją bowiem z naruszeniem przepisów określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, regulujących zasady i tryb orzekania przez organ administracji publicznej w sytuacjach, w których dochodzi do wznowienia postępowania w sprawach zakończonych ostateczną decyzją. Wypada zaznaczyć, że na mocy art. 145 § 1 kpa instytucja wznowienia postępowania dotyczy tylko spraw zakończonych ostatecznymi decyzjami, a są nimi takie, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji (art. 16 § 1 kpa).
Wznowienie postępowania może opierać się wyłącznie na jednej z podstaw wyliczonych w Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 145 § 1 pkt 1-8 i art. 145a.
Zgodnie z art. 147 kpa, wznowienie postępowania administracyjnego następuje z urzędu lub na żądanie strony.
Z akt sprawy wynika, że inicjatywą wznowienia postępowania wystąpił skarżący J. W. W świetle unormowania art. 149 § 1 kpa, wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie to stanowi – w myśl art. 149 § 2 kpa – podstawę do przeprowadzenia przez organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organ uznał, że wznowienie postępowania jest dopuszczalne i postanowieniem z dnia [...]., wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 149 § 1 i 2 kpa, wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] którą uchylono decyzję z dnia [...] i umorzono postępowanie prowadzone w I instancji w trybie art. 154 § 1 kpa.
Powołany przez organ przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Dla organu nową okolicznością był fakt, iż do struktur Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego skarżący został skierowany przez Armię Krajową.
W tej sytuacji zgodnie z dyspozycją art. 149 § 2 kpa, rzeczą organu było przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia i stwierdzić, w wyniku tego postępowania czy istnieją wystarczające przesłanki do wzruszenia ostatecznej decyzji z dnia 12 marca 2004 r., a następnie wydać – w zależności od przyjętej oceny – rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, kierując się przy tym treścią art. 151 § 1 i 2 kpa. Postanowienie z dnia [...], jako akt procesowy nie rozstrzygało sprawy wznowienia postępowania. Natomiast stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie wynikają z tego powodu skutki dla rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, powinno być efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu na mocy art. 149 § 1 kpa, postanowienia, upoważniającego organ do podjęcia czynności określonych w art. 149 § 2 kpa. Przepis ten wyznacza przedmiot postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Natomiast granice tego postępowania wyznaczone były sprawą rozstrzygniętą decyzją z dnia [...].
Zgodnie z art. 151 § 1 i 2 kpa, organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 kpa, wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub 145a albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i rozstrzyga o istocie sprawy;
- 3) bądź też wydaje decyzję stwierdzającą wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji.
Orzekający organ nie dostosował się do wymogów art. 151 kpa i nie wydał decyzji kończącej postępowanie wznowieniowe, odnoszące się do decyzji z dnia [...], w sposób przepowiedziany w tym artykule.
Zaskarżoną decyzją organ odmówił uchylenia nieobjętej postępowaniem wznowieniowym - decyzji z dnia [...] o odmowie przywrócenia J. W. uprawnień kombatanckich. Postępowanie wznowieniowe - jak wykazano – dotyczyło ostatecznej decyzji organu z dnia [...], a nie decyzji z dnia [...].
Skoro zakreślone ramy postępowania wznowieniowego odnosiły się do sprawy zakończonej decyzją z dnia [...], to do tej właśnie decyzji, a nie innej, powinna odnosić się decyzja kończąca postępowanie wznowieniowe.
Tę kwestię wyraźnie przesądzał powoływany przepis art. 151 kpa, określający rodzaj decyzji, jaką można wydać po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] wydano z naruszeniem przepisów art. 149 § 2 kpa oraz art. 151 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Usprawiedliwiało to pogląd o konieczności wyeliminowania obydwu decyzji z obrotu prawnego.
Na marginesie powyższych rozważań trzeba podkreślić, że wniosek, który wpłynął do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 27 lutego 2004 r. nie mógł dotyczyć decyzji wydanej później w dniu [...]. Postanowienie na taki wniosek skarżącego się powoływało. Zatem przedmiotowy wniosek mógł odnosić się do wcześniej wydanych przez organ decyzji. Tego organ jednak nie wyjaśnił, naruszając tym samym przepis art. 149 § 1 kpa, stanowiący podstawę do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Poza tym trudno uznać za logiczne wznowienie postępowania toczącego się w trybie art. 154 § 1 kpa, skoro jak to wynika z akt sprawy, zostało ono umorzone właśnie z tego powodu, iż wolą strony było prowadzenie postępowania w innym trybie nadzwyczajnym.
Z tych też względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1, lit. c) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).