Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 26 lipca 2023 r. znak: SKO.41/4197/OS/2023 po rozpoznaniu odwołania B. G. od decyzji Wójta Gminy W. z 7 czerwca 2023 r. znak: OPS.4202.7-4.2023.MS w przedmiocie uchylenia od dnia 7 kwietnia 2023 r. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022 zmienionej decyzją z 25 stycznia 2023 r. znak: OPS.4202.7-1.2023.MS o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką I. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) oraz art. 17 ust. 1, art. 32 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) orzekło o:
- 1. uchyleniu w całości decyzji wydanej przez Wójta Gminy Wólka z 7 czerwca 2023 r. znak: OPS.4202.7-4.2023.MS w przedmiocie uchylenia od dnia 7 kwietnia 2023 r. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022 zmienionej decyzją z 25 stycznia 2023 r. znak: OPS.4202.7-1.2023.MS o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką I. G.;
- 2. uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022 zmienionej decyzją z 25 stycznia 2023 r. znak: OPS.4202.7-1.2023.MS w przedmiocie przyznania I. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. G..
Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją organ I instancji uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022 zmienioną decyzją z 25 stycznia 2023 r. znak: OPS.4202.7-1.2023.MS w przedmiocie przyznania B. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. G.. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że od 7 kwietnia 2023 r. B. G. przebywa w Zakładzie Karnym w G., co wyklucza możliwość sprawowania osobistej opieki nad matką I. G..
Od decyzji tej odwołanie wniosła B. G..
Podniosła, że czasowo powierzyła opiekę nad niepełnosprawną matką swojej córce, gdyż w wyniku zdarzenia losowego trafiła do aresztu. O powyższym zdarzeniu losowym informowała Ośrodek Pomocy Społecznej prosząc o zawieszenie wypłat świadczenia już od maja 2023 r. Wskazała, że organ pomocowy nie wypłacił jej świadczenia za kwiecień pomimo tego, że sprawowała jeszcze opiekę nad swoją niepełnosprawną matką. Nie wyraziła zgody na uchylenie zaskarżonej decyzji.
Rozpatrując odwołanie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, że podstawowym warunkiem uzyskania, jak i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże z materiału dowodowego wynika, że od 7 kwietnia 2023 r. skarżąca przebywa w Areszcie Śledczym, gdzie odbywa karę 10 miesięcy pozbawienia wolności (k. 58 akt). W związku z powyższym strona nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad swoją niepełnosprawną matką. Tym samym nastąpiła utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż strona przebywając w Zakładzie Karnym nie sprawuje opieki nad swoją niepełnosprawną matką.
Kolegium jednakże podniosło, że decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter konstytutywny. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Ponadto wywołuje wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Wskazało, że z treści art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, aby organ został upoważniony do zamieszczenia w decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego terminu pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, zaskarżoną decyzją organ I instancji uchylił od dnia 7 kwietnia 2023 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 7 grudnia 2022 r. w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze powyższe Kolegium uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji z 7 czerwca 2023 r. znak: OPS.4202.7-4.2023.MS. Jednocześnie Kolegium orzekło co do istoty, uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022 zmienioną decyzją z 25 stycznia 2023 r. znak: OPS.4202.7-1.2023.MS w przedmiocie przyznania B. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. G.. Jednocześnie Kolegium wskazało, że powyższe uchylenie wywołuje skutki ex tunc (na przyszłość) i jeżeli organ I instancji wypłacał stronie świadczenie pielęgnacyjne do czasu wydania decyzji uchylającej decyzję Kolegium z 7 grudnia 2022 r. znak: SKO.41/5832/OS/2022, to kwota wypłaconego świadczenia powinna zostać uznana za nienależnie pobrane świadczenie, które powinno zostać zwrócone przez stronę.
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca zarzuciła tej decyzji "niezgodność ze stanem faktycznym i prawnym". Wskazała, że 7 kwietnia 2023 r. została aresztowana. W tym czasie opiekę nad jej matką przejęła córka skarżącej K. O., która jednak musiała wrócić za granicę, gdzie mieszka od 9 lat. Wówczas matka została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w C. od 22 czerwca 2023 r. Podkreśliła, że o swojej nieobecności powiadomiła organ I instancji i wnosiła o zawieszenie wypłaty świadczenia i w związku z tym nie rozumie dlaczego zaskarżoną decyzją organ odwoławczy "nakazywałby zwrot pobranych do kwietnia świadczeń".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę uznać należy za nieuzasadnioną, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak słusznie podkreśliło Kolegium podstawowym warunkiem uzyskania, jak i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast w sprawie niniejszej bezsporny jest fakt, że skarżąca w okresie od 7 kwietnia 2023 r. do 12 grudnia 2023 r. przebywała w Zakładzie Karnym w G. (vide: świadectwo zwolnienia – k.29 akt). W tym czasie jej niepełnosprawna matka I. G. była początkowo pod opieką wnuczki K. O., a od 22 czerwca 2023 r. umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej w C. (fakty przyznane przez skarżącą). A zatem skarżąca nie sprawowała w tym czasie opieki nad matką.
Istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w sytuacji, kiedy skarżąca przebywała w zakładzie karnym zaszły przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.
Podstawą uchylenia powyższej decyzji był przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Przedmiotową sytuację należy rozpatrywać w kategoriach wystąpienia innych okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczeń. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że w czasie pobytu w zakładzie karnym skarżąca była zatrudniona (nie byłby zatem spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia), zaś przez okres ponad 5 miesięcy (od 22 czerwca 2023 r. do 12 grudnia 2023 r.) matka skarżącej przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...]
Zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje zatem pełne oparcie w art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Okoliczności podniesione przez skarżącą, najpierw w piśmie do organu I instancji, a potem w odwołaniu i skardze, nie mogły odnieść żadnego skutku, gdyż wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzja, dotycząca uchylenia decyzji uprzednio przyznającej świadczenie, ma charakter decyzji związanej. W konsekwencji zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie nie tylko uprawnia, ale obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organowi żadnego luzu decyzyjnego. Zatem uchylenie tej decyzji było konieczne i dlatego stanowisko organów orzekających jest zgodne z przepisami prawa.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w skardze, a dotyczącego zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wskazać należy, że skarżąca błędnie zrozumiała, że przedmiotowa decyzja nakazuje jej zwrot świadczeń "pobranych do kwietnia". Decyzja Kolegium nie zawiera rozstrzygnięcia w tym zakresie. W uzasadnieniu decyzji zawarte zostało jedynie stwierdzenie, że w przypadku gdyby organ I instancji wypłacał świadczenie do czasu uchylenia decyzji, to kwota wypłaconego świadczenia powinna zostać uznana za nienależnie pobrane świadczenie. Sama skarżąca w skardze wskazała, że już w kwietniu nie wypłacono jej świadczenia. Jednakże kwestia ewentualnie nienależnie pobranego świadczenia może być przedmiotem odrębnego postępowania.
Reasumując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł o oddaleniu skargi.
Natomiast w zakresie wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019r. poz. 68 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie". Zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia - koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu (pkt 2). Stosownie zaś do § 4 ust. 1 - opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 (...) i zgodnie z § 21 ust. 1 lit. c - opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi "w innej sprawie" (do takiej należy niniejsza sprawa) wynoszą 240 zł. Należy podnieść, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023r. (sygn. akt SK 53/22) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.) dalej jako "rozporządzeniem z 22 października 2015r.", wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Wyrok ten wszedł w życie z dniem ogłoszenia, czyli 4 maja 2023r. Jego konsekwencją jest przyznawanie - od tego dnia - radcom prawnym, ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia w minimalnej wysokości przewidzianej dla tego samego rodzaju spraw dla radców prawnych ustanowionych z wyboru (we własnym zakresie), a więc na podstawie rozporządzenia z 22 października 2015r. Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 lit. c tego rozporządzenia – stawka minimalna dla radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w I instancji "w innej sprawie" wynosi 480 zł. Kwota ta, powiększona – zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016r. - o stawkę należnego podatku od towarów i usług (23%), wynosi 590,40 zł.