Uzasadnienie
Prezydent Miasta L. decyzją z dnia 18 lutego 2016 r., znak: [...], ustalił nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z dnia 28 września 2015 r. Nr [...] dla M. K. (dalej: "osoba uprawniona"), za okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 października 2015 r. w wysokości [...] zł oraz także zażądał zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że powodem podjęcia takiego rozstrzygnięcia było uzyskanie przez organ informacji co do tego, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w 2015 r. osobie uprawnionej, reprezentowanej przez matkę – M. S. (dalej także: skarżąca) wypłacona została w dniu 7 września 2015 r. kwota w wysokości [...] zł, w dniu 10 września 2015 r. kwota w wysokości [...] zł, w dniu 6 października 2015 r. kwota w wysokości [...] zł i w dniu 15 października 2015 r. kwota w wysokości [...] zł, co potwierdza załączone do akt sprawy zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. L. z dnia 29 grudnia 2015 r., Kmp [...]. Okoliczność ta, zdaniem organu, świadczy o tym, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 października 2015 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, które – zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.
Od tej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, kwestionując jej zasadność i wskazując na trudną sytuację zdrowotną w rodzinie.
Decyzją z dnia 4 lipca 2016 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu tej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że wskazane przez organy sumy pieniężne zostały jej wypłacone przez komornika z tytułu alimentów zaległych, a zatem nie mogło to mieć wpływu na pobierane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, stanowiące ekwiwalent bieżących świadczeń alimentacyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Sąd uwzględnił skargę także z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy skarżąca pobrała nienależnie – w imieniu osoby uprawnionej – świadczenia z funduszu alimentacyjnego w październiku 2015 r., w konsekwencji wypłacenia jej przez organ egzekucyjny części wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego wierzytelności z tytułu alimentów.
Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.; dalej: ustawa) za nienależnie pobrane świadczenia – w rozumieniu ustawy – uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
- - wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. a);
- - przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit. b);
- - wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (lit. c);
- - wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (lit. d);
- - wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (lit. f).
W myśl art. 28 ust. 1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. nr 45, poz. 200 ze zm.) - do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.; dalej: k.p.c.), a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c.
Natomiast w świetle ustępu 2 tego artykułu, w przypadku gdy w okresie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostaną zaspokojone, po zaprzestaniu wypłaty świadczenia organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności wierzyciela alimentacyjnego - do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń,
- 2) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 5) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym- do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i Kolegium, uchyliły się od wyjaśnienia istotnej – z punktu widzenia dyspozycji powołanego art. 2 pkt 7 lit. d ustawy – okoliczności, a mianowicie ustalenia, czy sumy pieniężne, o których mowa w decyzjach tych organów, zostały wypłacone, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28.
Ponadto trzeba mieć na uwadze, że podstawą uznania omawianych świadczeń za nienależnie pobrane świadczenia jest nie tylko samo "nieprzysługiwanie" przyznanego i wypłaconego świadczenia, ale na organ nałożono, co do zasady, obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło wskutek naruszeń prawa, jakich dopuściła się osoba pobierająca świadczenia.
Istotne znaczenie dla podstawy uznania za nienależnie pobrane świadczenie objętej tym przepisem ma, treść art. 19 ust. 1 ustawy, w którym zawarty jest adresowany do świadczeniobiorcy nakaz niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu oraz o wszelkich innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym o wypłaceniu osobie uprawnionej alimentów w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Należy zaś podkreślić, że wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma kwestia egzekucji należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Warunkiem bowiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1 ustawy), a której definicja zawarta została w art. 2 pkt 2 ustawy.
W konsekwencji powyższych ustaleń, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że o tym, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie decyduje ustalenie (wykazanie), czy ma miejsce jedna z przesłanek wymienionych w powołanym wyżej art. 2 pkt 7 ustawy, a nadto stwierdzenie – w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że strona, z naruszeniem prawa, przemilczała fakty, a skutki prawne takiego zachowania były jej znane. Skoro bowiem ustawodawca przyjął założenie, że wszystkie, zarówno wprost wymienione w art. 19 ust. 1 ustawy, jak i w nim niewymienione przesłanki ustania uprawnienia powinny być komunikowane bezzwłocznie organowi, to tym samym przyjął, że strona powinna być stosownie pouczona o tych obowiązkach w taki sposób, aby mogła z nich się wywiązać.
W rozstrzyganej sprawie, jak już wyżej zauważono, organy obu instancji całkowicie pominęły ustalenia, czy sumy pieniężne, o których mowa w decyzjach tych organów, zostały wypłacone, niezgodnie z kolejnością określoną w art.
28. Ponadto, jak to wynika wprost z dokumentu urzędowego – Informacji o stanie egzekucji (k. 12 akt administracyjnych), komornik sądowy wprawdzie wskazał na to, ze w okresie od 1.07 do 28.12 2015 r. wyegzekwowano następujące kwoty: w dniu 7 września 2015 r. kwota w wysokości [...] zł; w dniu 10 września 2015 r. kwota w wysokości [...] zł; w dniu 6 października 2015 r. kwota w wysokości [...] zł i w dniu 15 października 2015 r. kwota w wysokości [...] zł, jednakże stwierdził także, że przekazanie w dniu 15 października 2015 r. kwoty [...]zł i przyznanie od dnia 1 października 2015 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowodowało nadpłatę na rzecz wierzyciela w kwocie [...]zł. Okoliczność ta nie została wyjaśniona i w istocie rzeczy w ogóle nie jest wiadome, kiedy i w jakich kwotach wyegzekwowane od dłużnika należności zostały wpłacone na rzecz skarżącej, a w szczególności, jakie sumy zostały wypłacone, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, z tytułu zaległych lub bieżących alimentów w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a więc od dnia 1 października 2015 r. Jest to kwestia kluczowa, bowiem w okolicznościach rozstrzyganej sprawy za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego można uznać te zaległe lub bieżące alimenty, które zostały pobrane przez skarżącą – nie zaś tylko wyegzekwowane przez komornika - w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i jedynie do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, nie odniosły się do tej istotnej dla wyniku sprawy okoliczności, naruszając tym samym nie tylko powołane przepisy prawa materialnego, lecz również art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., zaś organ drugiej instancji – także art. 136 k.p.a.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy, w myśl art. 153 P.p.s.a., uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wyrażone w wyroku wskazania co do dalszego postępowania.