Uzasadnienie
P. W., wnioskiem z dnia 26 czerwca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z ojcem, którym się opiekuje, utrzymując się z jego emerytury w kwicie [...] zł netto (decyzja ZUS z dnia 11 czerwca 2014 r. k. 4 akt sprawy). Majątek wnioskodawcy stanowi zaś dom murowany o pow. 100 m2, oraz grunty rolne o pow. 8,65 ha, które oddał w użytkowanie synowi i nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Dodał, że emerytura ojca obciążona jest potraceniami w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto dodał, że ojciec z posiadanej emerytury spłaca "raty w Providencie" w wysokości [...] zł miesięcznie.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania.
W rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Co prawda w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jest osobą bezrobotną, ubogą oraz że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Zauważyć jednak należy, że z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 8,65 ha mogący potencjalnie przynosić mu dochody (samodzielna uprawa, oddanie w dzierżawę), być zabezpieczeniem kredytu lub podlegać obrotowi.
Jak jednak wskazał grunty te oddał w nieodpłatne użytkowanie synowi. Przyjmując twierdzenia te za prawdziwe - zdaniem referendarza sądowego czynność taka zobowiązuje syna skarżącego do pomocy finansowej ojcu. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców.
W tej sytuacji, nikt nie kwestionuje prawa skarżącego do swobodnego rozdysponowywania swoimi zasobami finansowymi i majątkiem na rzecz swoich bliskich, ale wyzbycie się majątku (nieodpłatne oddanie synowi wszystkich gruntów rolnych), wskutek czego m.in. utracona została możliwość uzyskania środków finansowych nie może stanowić okoliczność uzasadniającej przyznanie takiej osobie prawa pomocy.
Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że przyznania żądanego prawa pomoc nie uzasadnia fakt, że znaczną część dochodów rodziny pochłania spłacanie pożyczek oraz dokonywane potrącenia komornicze. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (np. wobec banków) czy inne zobowiązania publicznoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by wnioskodawca w ramach domowego budżetu spłacał ciążące na członkach rodziny zobowiązania, a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika do prowadzenia jego sprawy pokrywał za niego Skarb Państwa.
W świetle powyższego nie można uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Jednocześnie dodania wymaga, że wnioskodawca w niniejszej sprawie z uwagi na jej przedmiot zwolniony jest z obowiązku uiszczania wszelkich kosztów sądowych z mocy ustawy (art. 239 pkt 1 lit. a ww. ustawy), co stanowi, że koszt ustanowienia pełnomocnika jest jedynym do poniesienie przez niego ciężarem, związanym ze sprawą.
Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy, referendarz sądowy orzekł jak w postanowieniu.