Uzasadnienie
W. D. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 sierpnia 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 24 maja 2023 r. skarżący wystąpił do Burmistrza Annopola o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – K. D., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 maja 2023 r., na podstawie którego została ona uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ww. orzeczeniu wskazano, że stopień niepełnosprawności istnieje od 3 kwietnia 2023 r., a niepełnosprawności istnieje od - nie da się ustalić.
W toku postępowania w dniu 7 czerwca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że skarżący opiekuje się na co dzień swoją niepełnosprawną matką, która wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. Niepełnosprawna ma 88 lat, jest wdową i mieszka sama. Natomiast skarżący mieszka w niedalekiej miejscowości. K. D. z racji niepełnosprawności oraz wielu chorób takich jak: nadciśnienie, niedoczynność tarczycy, nerwica, nietrzymanie moczu, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa i stawów porusza się za pomocą dwóch lasek. Ponadto przeszłą zabieg usunięcia zaćmy na obu oczach i z tego powodu chodzi w ciemnych okularach ze względu na nadwrażliwość na słońce. W ubiegłym roku przeszła ponadto zabieg operacyjny usunięcia torbieli oraz guza jajnika. Z ostatnich badań wynika, że pojawiły się kolejne torbiele. Mnogość schorzeń sprawia, że samodzielne wykonywanie czynności dnia codziennego przez niepełnosprawną jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Z tego względu skarżący codziennie świadczy pomoc matce wykonując wszystkie czynności związane z dniem codziennym oraz wykonując czynności higieniczne.
Skarżący przedstawił harmonogram dzienny sprawowanej opieki oraz oświadczenie z dnia 7 czerwca 2023 r., w którym wskazał, że jego pomoc polega głównie na przygotowaniu i podaniu posiłków oraz leków, sprzątaniu, praniu, załatwianiu spraw urzędowych, zawożeniu matki do lekarza i wykupowaniu leków. Skarżący wykonuje również czynności higieniczne, takie jak pomoc w kąpieli, mycie włosów, obcinanie paznokci.
Decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. Burmistrz Annopola, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie został spełniony warunek art.17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), gdyż niepełnosprawność u matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Ponadto organ wskazał, że po analizie zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką – K. D. i zdaniem Burmistrza uniemożliwia to mu podjęcie zatrudnienia.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, iż przepis ten nie może stanowić podstawy negatywnego załatwienia wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium stwierdziło, że sprawując opiekę nad osobą wymagającą opieki, lecz zarówno stopień niesamodzielności osoby wymagającej opieki, jak i rzeczywiste potrzeby tej osoby nie uzasadniają konieczności rezygnacji z pracy przez stronę. W ocenie organu odwoławczego zakres wymaganej opieki ogranicza się do codziennego żywienia, sprzątania, załatwiania spraw, zaś higienicznie do – do mycia włosów, czy pielęgnacji paznokci. Matka strony funkcjonuje w ramach swojej posesji. Zdaniem Kolegium zakres ten nie powoduje niemożności pracy, zaś wiele czynności wskazanych jako obsługa matki mogą być (i za pewne są) wykonywane wraz z czynnościami dla własnej rodziny. Do czynności tych będą z pewnością należały: robienie zakupów (a zatem i leków), przyrządzanie posiłków (można przyrządzić w domu i zawieźć), pranie odzieży i pościeli, i inne. Kolegium stwierdziło, że pozostałe czynności nie angażują strony w stopniu, który uzasadniałby rezygnację w prowadzeniu życia zawodowego.
Kolegium wskazało, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art. 17 ust.1 u.ś.r. jest rezygnacja z zatrudnienia i wpływ obowiązków ciążących na stronie z powodu konieczności sprawowania opieki, wreszcie wpływ zakresu tych obowiązków na niemożność podjęcia zatrudnienia. Organ odwoławczy stwierdził, że w wypadku strony nie sposób uznać, by organ I instancji poczynił właściwe ustalenia w tej mierze. Rzeczywisty nakład strony na opiekę nad matką nie powoduje konieczności, zdaniem Kolegium, rezygnacji z zatrudnienia. Matka strony nie jest osobą leżącą, ma znaczny zakres samoobsługi. Organ odwoławczy stwierdził, że przyrządzanie posiłków, czy robienie zakupów, pranie może być robione na potrzeby swojej rodziny i matki jednocześnie.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że jest dla niego krzywdząca. Wskazał, że od dłuższego czasu opiekuje się swoją matką, która nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności życiowych, w związku z tym nie mógł podjąć pracy. Skarżący opisał stan zdrowia matki wskazując, że ma ona problem z poruszaniem się, chodzi przy pomocy dwóch lasek. Ma duszności i częste zawroty głowy, które nie pozwalają jej na normalne funkcjonowanie. Co raz częściej zapomina i w związku z tym konieczna jest kontrola skarżącego, zwłaszcza przy przyjmowaniu leków. Podkreślił, że matka mieszka sama, a on dojeżdża do niej i przez cały dzień się nią zajmuje. Po powrocie do domu pozostaje pod telefonem. Skarżący wskazał, że w związku z tą sytuacją nie może pracować, gdyż każdy pracodawca wymaga dyspozycyjności, co w jego przypadku nie jest możliwe, gdyż zajmuje się matką przez cały dzień.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 4 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony w ramach prawa pomocy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zdaniem pełnomocnika skarżący jasno wskazał i przedstawił swój harmonogram dnia związanego z zajmowaniem się jego matki. Wskazane czynności zdaniem pełnomocnika nie mogą być wykonywanie tzw. "międzyczasie", lecz stanowią poważne zobowiązanie, które tylko sumiennie i rzetelnie może być wykonywane by nie narazić matki na utratę zdrowia i życia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega uwzględnieniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Poza sporem jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania świadczenia – art. 17 ust.1b u.ś.r. Argumentacja Burmistrza, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19).
W niniejszej sprawie za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania.
Zdaniem Sądu stanowisko Kolegium jest przedwczesne.
Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.
Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek w dniu 24 maja 2023 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. D. (ur. 02.08.1935 r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 maja 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano na niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu (05-R) oraz chorobami układu oddechowego i krążenia (07-S). Nadto stwierdzono, że matka skarżącego wymaga: konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie daje osoby; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Przy czym wskazać należy, że samo posiadanie przedmiotowego orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.
Wyjaśnić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.
Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało zatem nie budzących wątpliwości ustaleń dotyczących rozmiaru koniecznej opieki determinowanej schorzeniami i problemami zdrowotnymi osoby niepełnosprawnej.
Stanowisko organu odwoławczego, że zakres opieki jaką sprawuje skarżący nie jest na tyle szeroki, aby wykluczyć możliwość podjęcia przez niego pracy, nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Również stanowisko, że przyrządzanie posiłków, robienie zakupów, pranie może być wykonywane jednocześnie na potrzeby własnej rodziny i niepełnosprawnej matki nie zasługuje na aprobatę.
Ze sporządzonego na potrzeby sprawy wywiadu środowiskowego wynika rodzaj schorzeń na jakie cierpi K. D., a także, że skarżący codziennie świadczy pomoc swojej matce wykonując wszystkie czynności związane z dniem codziennym oraz czynności higieniczne. Do wywiadu został załączony dzienny harmonogram sprawowanej opieki oraz oświadczenie o czynnościach jakie skarżący wykonuje w związku z opieką nad matką. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad nie wyjaśnił jednak jak faktycznie funkcjonuje niepełnosprawna. Ponadto, fakty zawarte w wywiadzie dotyczące zdrowia matki skarżącego mają ogólny charakter i w zasadzie sprowadzają się do wymienienia schorzeń. Z wywiadu wynika, że niepełnosprawna choruje na nadciśnienie, niedoczynność tarczycy, nerwica, nietrzymanie moczu, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów. Ponadto przeszłą zabieg usunięcia zaćmy na obu oczach i z tego powodu chodzi w ciemnych okularach ze względu na nadwrażliwość na słońce oraz zabieg operacyjny usunięcia torbieli oraz guza jajnika. W powołanym wywiadzie stwierdzono, że mnogość schorzeń sprawia, że samodzielne wykonywanie czynności dnia codziennego przez niepełnosprawną jest niemożliwe lub znacznie utrudnione.
Wskazać należy, że posiadanie schorzenia niewątpliwie wpływają na funkcjonowanie i na samodzielność matki skarżącego, natomiast w rozpoznawanej sprawie w rzeczywistości nie doszło do rozważenia ich wpływu na zakres opieki jaki wymagany jest ze strony opiekuna. Przyjmując nawet, że niepełnosprawna poruszająca się o dwóch kulach może sama pozostać na noc, samodzielnie spożyć posiłki czy zażyć leki wcześniej przygotowane przez skarżącego, to trudno wobec braku dodatkowych ustaleń jednoznacznie uznać, że skarżący może podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Zwłaszcza ma to znaczenie w sytuacji gdy w decyzji organu I instancji uznano, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, a Kolegium przyjmuje, że zakres opieki nie powoduje konieczności rezygnacji z zatrudnienia, gdyż niepełnosprawna nie jest osobą leżącą i ma znaczny zakres samoobsługi.
Wyjaśnić należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Zwrócić należy uwagę, że za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).
Jednocześnie, Sąd wskazuje, że rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby zebrane w sprawie dowody zostały właściwie oraz kompleksowo przeanalizowane i ocenione przez organy.
Wskazać należy, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kolegium przyjmując stanowisko, że rzeczywisty nakład strony na opiekę nad matką nie powoduje konieczności rezygnacji z zatrudnienia naruszyło zdaniem Sądu zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i w konsekwencji nieprawidłowo ustaliło stan faktyczny sprawy naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).
W sprawie nie dokonano dostatecznego rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wszystkich wynikających z niego okoliczności faktycznych w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie. Powyższe w konfrontacji z treścią uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji, pozwala na stwierdzenia, że w sprawie doszło także do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w szczególności w sytuacji, gdy organ I instancji uznał sprawowana przez skarżącego opieka nad matką uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.
Wskazane uchybienia natury procesowej powodują, zdaniem Sądu, że orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organy było przedwczesne, przez co w sprawie naruszono art. 17 ust.1 u.ś.r.
Reasumując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i przywołanych dowodach.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (punkt I sentencji wyroku). Niewątpliwie, decyzja organu pierwszej instancji została wydana na skutek błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.,
Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł (w tym 110,40 zł z tytułu podatku od towarów i usług) wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części i mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione powyżej stanowisko Sądu oraz wykładnię prawa, w tym art. 17 ust. 1b u.ś.r Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zbadają czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję omawianych norm prawnych. Wcześniej jednak organy dokonają w sprawie nie budzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez skarżącego opieki, uwzględniając wiek i schorzenia niepełnosprawnej, które mają wpływ na stopień jej codziennej samodzielności i samowystarczalności. Następnie, organy dokonają ponownej pełnej i prawidłowej oceny wniosku skarżącego i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, wypowiadając się jednoznacznie w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (nie podejmowaniem) zatrudnienia. Przy czym organy rozważą także zasadność uzupełnienia materiału dowodowego sprawy.
Orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek został złożony przez organ.