Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania Z. P. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych dla osoby uprawnionej – A. P., wypłaconych w okresie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2008 r. w kwocie [...]zł, oraz należności z tytułu świadczeń funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - A. P., wypłaconych w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] września 2012 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] kwietnia 2019 r. wyniosły [...] zł, tj. łącznie kwoty [...]zł – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
We wniosku z dnia [...] marca 2019 r. Z. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o umorzenie w całości wszystkich należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – A. P.. W motywach wniosku wnioskodawca powołał się na ciężki stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną. Wskazał, że utrzymuje się z renty, która po potrąceniach komorniczych wypłacana jest mu w kwocie [...]zł. Podkreślił, że zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy. Zaznaczył również, że w celu wykupienia niezbędnych lekarstw zmuszony był skorzystać z pomocy społecznej.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik działu ds. osób zobowiązanych MOPR w L. – działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. – w pkt 1. – odmówił umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych dla osoby uprawnionej - A. P., wypłaconych w okresie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2008 r. w kwocie [...]zł, oraz – w pkt 2. – odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – A. P., wypłaconych w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] września 2012 r. w kwocie [...]zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wyniosły [...] zł, tj. należności w łącznej wysokości [...] zł.
Organ I instancji, będąc organem właściwym wierzyciela, jako podstawę prawną rozpatrzenia przedmiotowego wniosku wskazał art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Organ I instancji wyjaśnił, że zwrócił się do organu właściwego dłużnika - Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L., z prośbą o wezwanie Z. P. do osobistego stawiennictwa celem złożenia oświadczenia majątkowego oraz oświadczenia o dochodach według załączonych kwestionariuszy wraz z dokumentami dotyczącymi aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej. Po otrzymaniu od Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L. stosownych dokumentów organ ustalił, że wysokość zobowiązań Z. P. wobec Skarbu Państwa według stanu na dzień [...] kwietnia 2019 r., z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynosi [...] zł Ustawowe za opóźnienie w spłacie tej należności wynoszą natomiast [...] zł (łącznie [...] zł).
Z kolei zadłużenie strony z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej (wówczas reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego H. M.) zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł. Wpłaty dokonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. w wyniku dokonywanych potrąceń z renty dłużnika alimentacyjnego wyniosły łącznie [...] zł i zostały zaliczone na poczet należności dłużnika, począwszy od zobowiązania z tytułu najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Na podstawie zebranych dokumentów organ I instancji ustalił również, że Z. P. ma 58 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną - z załączonej kopii orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 lutego 2015 r. wynika, że jest on trwale i całkowicie niezdolny do pracy. Z tego tytułu otrzymuje rentę wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., której wysokość do wypłaty - po potrąceniu należności alimentacyjnych dokonanych przez Komornika Sądowego - wynosi [...] zł. Ponadto strona pobiera zasiłek stały wypłacany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w O. L. w wysokości [...] zł miesięcznie. Z pomocy społecznej korzysta również w związku z ponoszonymi kosztami opału na zimę, opłaty za wodę i zakupu leków. Jak wynika z oświadczeń złożonych w dniu 11 kwietnia 2019 r. oraz w dniu 18 kwietnia 2019 r. przed pracownikiem socjalnym Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Z. P. ponosi głównie wydatki związane z leczeniem, tj. na zakup leków oraz wyjazdy do lekarzy specjalistów oraz na rehabilitację (kopia faktury VAT Nr [...] z dnia 11 kwietnia 2019 r. z apteki na kwotę [...]zł).
Strona nie wykazała w oświadczeniu żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz mediami. Załączyła jedynie fakturę za zakup opału na kwotę [...]zł (kopia faktury wystawionej przez PHU "[...]" z [...] października 2018 r.). Organ wyjaśnił, że brak dokładniejszych informacji o ponoszonych wydatkach uniemożliwił faktyczne ustalenie sytuacji dłużnika, niezbędnej do oceny zasadności skierowanego wniosku.
Na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń majątkowych: z dnia [...] kwietnia 2019 r. i z dnia [...] kwietnia 2019 r., organ stwierdził, że na stan majątku Z. P. składa się udział w nieruchomości do remontu (nie nadającej się do zamieszkania) o powierzchni 100 m2. W poprzednio składanym oświadczeniu majątkowym z dnia 8 grudnia 2014 r. strona wskazała nadto, że posiada udział [...] części w prawie własności budynku mieszkalnego o powierzchni 50 m2, a także, że posiada działkę o powierzchni około 5 arów, przy czym w oświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2019 r. powierzchnię tej działki określił jako 60 arów, wskazując, że jest jej współwłaścicielem wraz z siostrą. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia Urzędu Miasta w O. L. z dnia 20 czerwca 2012 r. wynika natomiast, że Z. P. jest podatnikiem podatku rolnego z tytułu posiadania we współwłasności z udziałem gruntu [...] o powierzchni 0,66 ha fizycznych (0,2125 ha przeliczeniowych), a więc niestanowiących gospodarstwa rolnego oraz podatnikiem podatku od nieruchomości z tytułu posiadania we współwłasności z udziałem 1/6 budynku mieszkalnego o powierzchni 50 m2.
Ponadto – jak wskazał organ – w aktach sprawy znajduje się również kopia wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] sierpnia 2017 r. wystawionego przez Starostwo Powiatowe w L., z której wynika, że Z. P. posiada udział 1/6 części w gruntach położonych we wsi B.. W związku z powyższym – zdaniem organu I instancji - posiadany udział w nieruchomościach może stanowić zabezpieczenie powstałych należności.
Podsumowując organ I instancji uznał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest łatwa, jednak nie pozostaje on pozbawiona dochodów. Po potrąceniach komorniczych pozostaje mu część renty. Ponadto strona korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a zatem jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby w podstawowym zakresie. Organ podkreślił, że w świetle art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązania alimentacyjne w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Dodał, że jeśli strona nie była w stanie ponosić ciężaru alimentów, to w pierwszej kolejności powinna była wystąpić do właściwego sądu o zniesienie obowiązku alimentacyjnego lub obniżenie kwoty alimentów. Z akt sprawy nie wynika natomiast, jakoby Z. P. występował z takimi wnioskami.
W ocenie organu, okoliczności powołane we wniosku, tj. zły stan zdrowia, trudna sytuacja materialna oraz koszty utrzymania, nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ zaznaczył, że podejmując decyzję odmowną miał na względzie nie tylko sytuację jednostki, ale również interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, polegające na równym traktowaniu w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji Z. P. podniósł, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem i wnosi o ponowne zbadanie jego sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej.
Powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 9 grudnia 2019 r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r.
Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia i wnioski przedstawione w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Stwierdził, że organ pierwszej I prawidłowo ustalił stan faktyczny na podstawie zebranych dowodów. Ocena materiału dowodowego została dokonana z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń Kolegium nie wzbudziła także przyjęta w decyzji I instancji kwalifikacja prawna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. P. domagał się uchylenia ww. decyzji organów obu instancji. Podniósł, że rozstrzygnięcia te są dla niego bardzo krzywdzące, bowiem jest inwalidą II grupy, zaś otrzymywana renta w wysokości [...] zł nie wystarcza mu na utrzymanie. Skarżący podkreślił, że nie posiada majątku, ani perspektyw na uzyskanie jakichkolwiek pieniędzy. Wskazał również, że liczne schorzenia, na które cierpi, znacznie utrudniają mu zwykłe czynności życiowe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 11 maja 2020 r. Kolegium zwróciło się o rozpoznanie sprawy ze skargi Z. P. w trybie uproszczonym, o czym Sąd w piśmie z dnia 21 maja 2020 r. zawiadomił skarżącego. Zawiadomienie to nie zostało podjęte przez skarżącego pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 27 maja 2020 r. i 4 czerwca 2020 r., wobec czego zostało zwrócone do Sądu i pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 11 czerwca 2020 r. (k.
17) – stosownie do art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Skarżący, w terminie 14 dni od tej daty, nie zgłosił żądania przeprowadzenia rozprawy, w związku z czym Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 20 lipca 2020 r., na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Dla porządku przypomnieć należy, że przedmiotem żądania Z. P. wyrażonego we wniosku z dnia [...] marca 2020 r., było umorzenie w całości zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki A. P., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm. - dalej jako "u.p.o.u.a."), a także wypłaconych we wcześniejszym okresie zaliczek alimentacyjnych, przyznanych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. – dalej jako "ustawa z 2005 r."). Z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń organów administracji wynika, że na dzień 24 kwietnia 2020 r., tj. na dzień wydania decyzji w sprawie przez organ pierwszej instancji, całkowite zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiło [...] zł (w tym [...] zł ustawowych odsetek), natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych opiewa na kwotę [...]zł.
Stosownie do art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia), w łącznej wysokości:
- 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Ust. 2 tego unormowania stanowi natomiast, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Przytoczone ustępy art. 30 u.p.o.u.a. określają różne przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jednocześnie odmiennie kształtując właściwość organów do orzekania na ich podstawie. W niniejszej sprawie skarżący skierował wniosek o umorzenie ciążącego na nim zadłużenia do Prezydenta Miasta L. (Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L.), będącego organem właściwym wierzyciela. Jak wynika z akt sprawy, organem właściwym dłużnika alimentacyjnego jest natomiast Burmistrz [...] (Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]). Przedmiotowy wniosek podlegał zatem rozpatrzeniu na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a zatem w oparciu o kryterium sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Jakkolwiek przepis ten – odmiennie niż w przypadku ust. 1 – nie zawiera odesłania do art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., dotyczącego zaliczki alimentacyjnej przyznanej w oparciu o przepisy ustawy z 2005 r., to jednak w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że jego hipotezą – tak jak i w przypadku ust. 1 - objęte są tak świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.
Odmienna wykładnia prowadziłaby do nieuzasadnionego pozbawienia dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają (por. m.in. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, LEX nr 1131469 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 559/12, LEX nr 1274779).
W związku z powyższym obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było rozważenie umorzenia skarżącemu – na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. - zarówno należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, przy uwzględnieniu oraz zbadaniu jego sytuacji dochodowej (w tym zdrowotnej – w kontekście możliwości zarobkowania) oraz rodzinnej. Zakres przedmiotowy rozstrzygnięć organów obu instancji jest zatem prawidłowy.
Jak wynika z treści przywołanego wyżej przepisu, decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia bowiem organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Skoro zastosowanie przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. instytucji uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, przy czym – co istotne w niniejszej sprawie – ocena ta winna uwzględniać nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także to, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 221/19 - dostępny w CBOSA).
Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodsze nie legitymującej się takim orzeczeniem, mające możliwości zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2417/17- dostępny w CBOSA).
W ocenie Sądu przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, nie spełnia powyższych wymogów. Organy nie dokonały bowiem rzetelnej i szczegółowej analizy sytuacji życiowej skarżącego, i w konsekwencji – odmawiając umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności – nie wzięły pod uwagę wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.
Przypomnieć należy, że organy, jako przyczynę odmowy umorzenia skarżącemu zaległości alimentacyjnych, wskazały okoliczność, iż skarżący, mimo słabej sytuacji życiowej, nie pozostaje pozbawiony dochodów, gdyż po potrąceniach komorniczych pozostaje mu część renty, a ponadto korzysta on ze świadczeń z pomocy społecznej, dzięki czemu jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby w podstawowym zakresie. Ponadto organy zwróciły uwagę, że skarżący powinien był wystąpić o zniesienie obowiązku alimentacyjnego lub obniżenie kwoty alimentów, a wówczas nie powstałaby tak duża należność do zwrotu. Z argumentacji organów wynika przy tym, że zły stan zdrowia, trudna sytuacja materialna oraz koszty utrzymania, nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku. Podejmując rozstrzygnięcie odmowne organy odwołały się również do interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, akcentując w tym kontekście konieczność równego traktowania w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W ocenie Sądu, przytoczone wyżej argumenty nie uzasadniają w wystarczającym stopniu odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego. Sąd co do zasady podziela stanowisko, że dłużnik alimentacyjny powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, a umorzenie powinno następować wyjątkowo. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów.
Tym samym uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, zaś umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jeśli stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, o ile jest on efektem czynników, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyroki NSA: z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16; z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18 – dostępne w CBOSA).
W ocenie Sądu, organy administracji - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - co najmniej przedwcześnie uznały, że sytuacja skarżącego nie spełnia opisanych wyżej kryteriów sytuacji wyjątkowej. W swych rozważaniach całkowicie bowiem pominęły okoliczność, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i całkowicie niezdolną do pracy od 31 stycznia 2015 r. (zob. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 stycznia 2013 r. – k. 75 akt adm. I inst.). Skarżący cierpi przy tym na liczne schorzenia, w tym – jak wynika z załączonych przez niego do wniosku kart informacyjnych leczenia szpitalnego – przewlekłą niewydolność serca. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że stan zdrowia skarżącego całkowicie pozbawia go jakichkolwiek możliwości zarobkowania, zaś charakter schorzeń, na które cierpi skarżący, przemawia za uznaniem, że stan ten ma charakter trwały.
Jednocześnie skarżący dysponuje skrajnie niskim dochodem w postaci renty, która po potrąceniach komorniczych wypłacana jest mu w kwocie [...]zł oraz zasiłku stałego w kwocie [...]zł, a przy tym niemal połowę z tych środków zmuszony jest przeznaczać na koszty leczenia. Wprawdzie skarżący nie wskazał, jakie są pozostałe koszty utrzymania, ale doświadczenie życiowe pozwala na stwierdzenie, że musi także ponosić koszty żywności, energię, wody, gazu, środków higieny osobistej. Bezsporne pozostaje, że skarżący nie jest w stanie zaspokoić tych potrzeb we własnym zakresie, skoro – co przyznały organy – zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. W tej sytuacji twierdzenie organów, że skarżący "jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby w podstawowym zakresie, a zły stan zdrowia, trudna sytuacja materialna oraz koszty utrzymania nie stanowią wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku", jest nieuzasadnione zarówno w świetle dokonanych ustaleń, jak i w świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
W uzasadnieniach kontrolowanych decyzji brak jest również wystarczającej argumentacji pozwalającej na ocenę, czy organy dokonały prawidłowego wyważenia słusznego interesu skarżącego i interesu społecznego, o którym mowa w art. 7 k.p.a., a na który się powołały. Organ I instancji, a za nim również organ odwoławczy, jedynie ogólnie stwierdziły, że uwzględniły słuszny interes obywateli, polegający na równym traktowaniu w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Argumentacja ta jest jednak niejasna i nieprecyzyjna. Podkreślić należy, że pojęcie interesu społecznego jest pojęciem niedookreślonym, które powinno być skonkretyzowane przez organ administracji publicznej w procesie stosowania prawa proceduralnego, w szczególności zaś organ jest obowiązany wyjaśnić treść tego pojęcia w konkretnym przypadku i udowodnić, że taki interes przemawia przeciwko rozstrzygnięciu zgodnie z wnioskiem strony (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 777/19 – dostępny w CBOSA).
Art. 7 k.p.a., wprowadzając zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie określa hierarchii tych wartości, ani zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Powyższą zasadę należy rozumieć w ten sposób, że w wypadku sprzeczności (kolizji) między tymi interesami, organ powinien załatwić sprawę, realizując w sposób możliwie najpełniejszy oba rodzaje interesów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 814/19 – dostępny w CBOSA). Szczególnie mocno podkreślił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9, poz. 181, w którym stwierdził, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli.
Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej (por. też wyrok NSA z 27 kwietnia 2012 r., I OSK 289/12, LEX nr 1218866).
Uzasadniając odmowę umorzenia należności alimentacyjnych na wniosek skarżącego Z. P., względami słusznego interesu obywateli (interesu społecznego), organy nie uwzględniły przedstawionych wyżej reguł. Argumentacja organów w tym zakresie pomija przy tym okoliczność, że skarżący – ze względu na trudną sytuację finansową – korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej, a tym samym korzysta ze środków pochodzących z budżetu Państwa. W tej sytuacji organy winny ocenić, czy umorzenie skarżącemu należności alimentacyjnych (w całości bądź w części) nie spowodowałoby zwolnienia organu pomocy społecznej z obowiązku wspierania skarżącego, w związku z poprawą jego sytuacji finansowej poprzez zaprzestanie lub zmniejszenie wysokości potrąceń komorniczych.
Zaniechania w powyższym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji uchybiają regułom postępowania wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś ich uzasadniania nie odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do nieuzasadnionej odmowy uwzględnienia wniosku strony.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględnić powyższe uwagi i uzupełnić postępowanie wyjaśniające o szczegółowe ustalenia co do stanu faktycznego, a następnie ściśle odnieść je do przesłanek umorzenia zadłużenia wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., uwzględniając przy tym zarówno aktualną sytuację dochodową i rodzinną strony, jak i realne perspektywy poprawy tej sytuacji w przyszłości. Podkreślić przy tym należy, że wbrew argumentacji organów, zasadniczo bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, o którym mowa w powyższym przepisie, pozostają okoliczności powstania długu alimentacyjnego, relacje z dzieckiem i jego matką, jak też wysokość i w ogóle zasadność obowiązku alimentacyjnego ciążącego z mocy prawomocnego wyroku sądu powszechnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 859/19 – dostępne w CBOSA).
Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw.
z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.