Uzasadnienie
We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu i uzupełnionym następnie w zakresie braków formalnych, I. i K. R. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu wskazali, iż rodzina utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego. Dochody te są bardzo niskie, a utrzymanie uczących się dzieci bardzo kosztowne, dlatego też skarżący dodatkowo pracuje, lecz z uwagi na złą kondycję finansową zakładu pracy jego wynagrodzenie jest niewysokie. Rodzina posiada ponadto zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci. Do majątku rodziny należy dom, budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]", a z przedmiotów wartościowych – ciągnik rolniczy.
Dochód 5-osobowej rodziny z tytułu działalności rolniczej (sprzedaż warzyw oraz dopłaty "[...]") wynosi łącznie ok. "[...]" rocznie oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego i syna – ok. "[...]" miesięcznie. W rubryce nr 11 formularza wniosku skarżący dodali, iż ponoszą wysokie wydatki, z których opłaceniem nie radzą sobie bez zaciągania kolejnych kredytów.
W odpowiedzi na wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący złożyli wspólnie pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyjaśnili m.in., że środki pieniężne z zaciągniętych "[...]" pożyczek przeznaczyli "na życie" oraz na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, praktyką zawodową skarżącej, spłatą raty jednej z pożyczek oraz kupnem samochodu dla syna w związku z koniecznością dojazdów do pracy "[...]". Podstawowym źródłem spłaty wszystkich pożyczek jest wynagrodzenie skarżącego. Nawiązując do działalności rolniczej, skarżący wskazali, iż na "[...]" ha zasiali żyto ozime, "[...]" a pozostawili pod zasiew wczesnych warzyw, pozostała część nieruchomości rolnej to łąki i pastwiska. W 2008 r. dochód ze sprzedaży warzyw, w tym ziemniaków, wyniósł "[...]", z powodu suszy zbiór zboża był niewielki. W 2009 r. zboże było trochę lepsze, ale bardzo złej jakości, dochód ze sprzedaży warzyw, w tym ziemniaków, wyniósł natomiast "[...]", gdyż warzywa zaatakowały choroby grzybicze, a ziemniaki zaraza.
Skarżący wyjaśnili, iż środki pieniężne pochodzące z dopłat przeznaczane są przede wszystkim na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. W sytuacjach skrajnych pomaga im finansowo starszy syn. Wskazali również, iż wysokość dochodów skarżącego wykazanych w formularzu wniosku została zawyżona, gdyż uwzględniono w niej także otrzymywane okresowo dodatkowe dochody (np. z tytułu reklamy, zwrotu podatku akcyzowego). Skarżący wskazali ponadto wysokość i rodzaj ponoszonych w 2009 r. wydatków, załączając do przedmiotowego pisma kserokopie dokumentów potwierdzających w większości ich wysokość i fakt ponoszenia.
Skarżący załączyli również kserokopie: zaświadczeń pracodawców o średniej wysokości wynagrodzenia skarżącego w okresie "[...]" i syna w okresie "[...]"; decyzji z "[...]" w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w związku z powstałymi szkodami w gospodarstwie rolnym spowodowanymi przez suszę; pierwszych stron decyzji z "[...]" w przedmiocie przyznania płatności na "[...]" oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącego (za okres "[...]"), skarżącej (za okres "[...]") i ich syna (za okres "[...]").
Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. To ona zatem ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej otrzymanie prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.
Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstaw do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się w oparciu o zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu uzasadnienie oraz oświadczenie obejmujące dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 powołanej ustawy, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe.
Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżących wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalszym jego etapie, w zależności od podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, mogą natomiast, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że na obecnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw do zwolnienia skarżących od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Skarżący nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż skarżący mimo wezwania nie przedłożyli oświadczenia o wysokości przychodu z działalności rolniczej w 2009 r. oraz dokumentów, potwierdzających wysokość dochodu uzyskanego w tym roku ze sprzedaży warzyw, w tym ziemniaków. Informacje dotyczące wysokości środków pieniężnych jakimi dysponują skarżący z tego tytułu mają natomiast istotne znaczenie dla oceny ich możliwości płatniczych i wymagają udowodnienia, szczególnie, gdy dochód osiągnięty z tego tytułu w roku 2008 r., nawet pomimo suszy przewyższał kilkakrotnie dochód z 2009 r. Skarżący nie wskazali również jakiej wysokości dochód uzyskali ze sprzedaży zboża, które w tym roku jak oświadczyli było "trochę lepsze, ale bardzo złej jakości".
Ocenę sytuacji finansowej skarżących dodatkowo utrudnia brak dokładnego wskazania wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentów, potwierdzających wysokość dochodu skarżącego, wykazanego w formularzu wniosku, skarżący wyjaśnili jedynie, że dochód ten został zawyżony, gdyż uwzględniono w nim "dochód z tytułu reklamy (...) i inne drobne przychody np. jednorazowy zwrot podatku akcyzowego" bez wskazania jednak i udokumentowania tych innych drobnych przychodów. Nie przedłożyli również, mimo wezwania, wyciągu z rachunku bankowego syna za "[...]".
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że z uwagi na brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie jest możliwa ocena rzeczywistej sytuacji finansowej skarżących i ich rodziny. Nieujawnienie przez stronę, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając to na uwadze, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, że istnieje podstawa, uzasadniająca przyznanie im prawa pomocy.
Niezależnie od powyższego, dodatkowo zauważyć należy, że z analizy złożonych przez skarżących oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika, iż pokrycie kosztów sądowych mieści się obecnie w granicach ich możliwości płatniczych. Z załączonego do pisma procesowego z dnia "[...]" harmonogramu spłaty pożyczki z dnia "[...]" wynika bowiem, że termin spłaty ostatniej raty wyznaczony został na dzień "[...]" grudnia 2009 r., a to oznacza, że od stycznia 2010 r. wydatki rodziny ulegną zmniejszeniu o ratę w kwocie "[...]". Dzięki temu możliwe będzie natomiast pokrycie zarówno wpisu od skargi, jak również kosztów sądowych, które mogą pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego. Skoro bowiem dotychczas środki pieniężne, którymi dysponowali skarżący były, mimo okresowych problemów finansowych zmuszających ich do zaciągania pożyczek, wystarczające na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, to wobec zmniejszenia się ich wysokości można przyjąć, że skarżący mogą dzięki oszczędnością z tego tytułu uiścić z tych środków koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.