Uzasadnienie
M.B., skarżąc decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w uzasadnieniu którego stwierdziła, iż rodzaj choroby zawodowej i wiek ograniczają jej zdolności postępowania przed sądem.
Według zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem; ich majątek składa się z domu o pow. 100 m2, nieruchomości rolnej o pow. 12,2 ha (z umowy dzierżawy znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy wynika, iż małżonkowie są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 25,493 ha), chlewika i samochodu (marka i rocznik nie zostały podane), a suma dochodów miesięcznych brutto z ich emerytur wynosi 2195,54 zł.
Rozpatrując wniosek zważono, co następuje:
Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego.
Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy.
Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem referendarza, dane przedstawione przez skarżącą nie przekonują, by znajdowała się ona w szczególnej sytuacji ekonomicznej. W przypadku małżonków, którzy są właścicielami nieruchomości mieszkalnej i rolnej, dysponują niewysokimi, jednak stałymi świadczeniami emerytalnymi, a przy tym nie są zmuszeniu ponosić nadzwyczajnych wydatków, możliwe jest wygospodarowanie stosownych środków finansowych, choćby z pomocą pożyczki czy kredytu.
Ze względu na argumentację wniosku należy jednakże wyjaśnić, iż udział profesjonalnego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.).
Postanowienie niniejsze wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.