Uzasadnienie
A. W., skarżąc decyzję w sprawie zasiłku stałego, zwróciła się we wniosku z 4 października 2014 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu stwierdziła, że utrzymuje się z dwojgiem wnuków z otrzymywanych przez nich alimentów w wysokości 800 zł. Koszty leków wynoszą 400 zł, a opłaty za "mieszkanie, media energia" - 900 zł. Leki (ratujące życie - rubryka 11 formularza) nie są kupowane. "(R)odzice dzieci z klas wykupili obiady dzieciom."
Według zawartego we wniosku oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącą tylko dwóch niepełnoletnich wnuków, wskazane alimenty stanowią jedyny dochód, a majątek to "własnościowe "M5" przepisane notarialnie na wnuków wykupione za zachowek lipiec 2014". W rubryce "posiadane zasoby" wpisano: "długi pożyczki".
Do wniosku załączone zostały kopie dwóch pism z 8 października 2014 r., skierowanych do ośrodka pomocy społecznej przez skarżącą, w którym stwierdziła ona m.in., iż ponownie zadłużyła mieszkanie na 1000 zł i nie ma za co wykupić leków, oraz przez matkę będących pod jej opieką dzieci, która podała, iż jest zobowiązana do ich utrzymania, lecz jest osobą bezrobotną, bez mieszkania, mieszkającą w różnych miejscach i utrzymującą się z roznoszenia ulotek.
Uwzględniając powyższe, pismem z 13 października 2014 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń.
Odpowiadając na wezwanie skarżąca oświadczyła, że jedyne, co posiada to mieszkanie przepisane na wnuki, które przekształciła we własnościowe za 1000 zł. Nic innego nie posiada, jedynie długi. Ponownie zadłużyła się u przyjaciółki i nie płaci czynszu, z tytułu którego zadłużenie wynosi 1000 zł. Za "media i energię" płaci w sumie 230 zł. Spłaca raty w wysokości 144 zł - za wycenę mieszkania,130 zł - za fotel dla wnuków i 170 zł - za stół i krzesła (ostatni z kredytów został wzięty na kuzynkę). Wszystkie pozostałe kredyty spłaciła. 10 maja 2014 r. musiała zorganizować przyjęcie z okazji komunii wnuków. Od 2013 r., wiedząc, iż dostanie zachowek, przy pomocy przyjaciółki, na którą były brane pożyczki, remontuje mieszkanie, "bo kurator napisał, że dzieci śpią i uczą się przy jednym biurku". Z zachowku opłaciła "mecenasa, który do tej chwili robił na kredyt". Wyprawiła dzieci na wakacje do Stegny. Od niej dostały też dostały w maju telewizor w prezencie. Zaciągnęła u przyjaciółki dług na pogrzeb matki.
Ponadto skarżąca dołączyła dwie teczki dokumentów.
Postanowieniem z dnia 28 października 2014r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego, wskazując, że skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi prawnemu wykazania zasadności swego wniosku i nie przedłożyła wszystkich wymaganych od niej dodatkowych dokumentów. Tym samym nie wyjaśniła w pełni swojej sytuacji majątkowej i dochodowej.
Sprzeciw od ww. postanowienia wniosła A. W.. Podniosła, że w pierwszej kolejności swoje dochody przeznaczyła na spłatę długów, tak że teraz nie stać już ją na pomoc prawną. Stwierdziła, że choruje na depresję i jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Do sprzeciwu strona załączyła dodatkowe dokumenty, w tym aktualny wyciąg z jej rachunku bankowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; w skrócie p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego też zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.
Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni utrzymuje się z dwojgiem wnuków z otrzymywanych przez nich alimentów w wysokości 800zł. Koszty leków wynoszą 400 zł, a opłaty za "mieszkanie, media energia" - 900 zł. Leki (ratujące życie - rubryka 11 formularza) nie są kupowane. "(R)odzice dzieci z klas wykupili obiady dzieciom."
Według zawartego we wniosku oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącą tylko dwóch niepełnoletnich wnuków, wskazane alimenty stanowią jedyny dochód, a majątek to "własnościowe "M5" przepisane notarialnie na wnuków wykupione za zachowek lipiec 2014". W rubryce "posiadane zasoby" wpisano: "długi pożyczki".
Jak wynika natomiast z akt administracyjnych sprawy, 18 czerwca 2014 r. skarżąca otrzymała tytułem zachowku 92.550 zł. W miesiącu tym spłaciła zobowiązania względem spółdzielni mieszkaniowej (11.270,16 + 1700 zł), tytułem całkowitej spłaty kredytów uiściła: 21.180 zł (kredyt na remont mieszkania zaciągnięty na osobę trzecią), 3.457,07 zł (w Credit Agricole; nr rachunku kredytowego: [numer rachunku zakryty]), 11.734 zł (BGŻ; [numer rachunku zakryty]), 1.946 zł (BGŻ; [numer rachunku zakryty]), 1.516,70 zł (Getin Bank; [numer rachunku zakryty]), uiściła tytułem rat kredytowych: 220 zł (Credit Agricole; [numer rachunku zakryty]), spłaciła zadłużenie na kartach kredytowych: 102,35 zł i 510,58 zł (Credit Agricole; [numer rachunku zakryty]) i 1.423, 83 zł (Credit Agricole;
[numer rachunku zakryty]).
W ocenie Sądu skarżąca racjonalnie gospodarując swoimi zasobami pieniężnymi przede wszystkim w postaci zachowku, który otrzymała w kwocie 92.550 zł z całą pewnością może poczynić niezbędne oszczędności dla opłacenia kosztów ustanowienia radcy prawnego, w sprawie, w której ma swój interes prawny. Dysponując tak znaczną kwotą skarżąca powinna była zabezpieczyć odpowiednie środki na pomoc prawną, jeśli uznała, że jest ona jej niezbędna, a sprawa jest bardzo istotna punktu widzenia jej interesów życiowych. Sąd oczywiście dostrzega skalę zadłużenia skarżącej i fakt wydatkowania części wspomnianych środków na spłatę zaciągniętych zobowiązań. Jednakże po opłaceniu zobowiązań stronie ciągle powinna zostać do dyspozycji znaczna suma pieniędzy.
Ponadto zwrócić należy uwagę na znaczne wydatki skarżącej (na przykład na remont mieszkania, drogie meble), kontrastujące z przedstawioną przez nią bardzo trudną sytuacją materialną. Wydaje się, że w tak trudnych okolicznościach wnioskodawczyni powinna gospodarować rozważniej swoimi zasobami pieniężnymi, a także ostrożniej zaciągać zobowiązania pożyczkowe i kredytowe, ponieważ generują one znaczne koszty.
Jeszcze raz zatem wypada przypomnieć, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od generalnej reguły, jaką jest ponoszenie kosztów przez strony postępowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy strona nie uprawdopodobniła, że dysponując racjonalnie swoimi zasobami finansowymi nie mogła zaoszczędzić kwoty pieniężnej na pokrycie wydatków związanych z zatrudnieniem radcy prawnego.
Ponadto słusznie wskazał Referendarz w swoim postanowieniu z dnia 28 października 2014r., że udział profesjonalnego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego.
Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.