Uzasadnienie
W ślad za skargą Stowarzyszenie "[...]" (dalej Stowarzyszenie) złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdzono, iż Stowarzyszenie, wpisane w dniu "[...]" do ewidencji stowarzyszeń zwykłych, "w chwili obecnej nie posiada żadnego majątku, nie jest organizacją nastawioną na zysk. Chce(-) chronić to co jeszcze zostało do ochrony nad brzegiem j. "[...]". (...). Wszystkie środki które znajdą się w przyszłości do dyspozycji (...) stowarzyszenia będą na bieżąco przeznaczone na realizację celów statutowych tj. ochrona środowiska naturalnego nad brzegiem j. "[...]". (...) Stowarzyszenie (...) nie posiada wystarczających środków aby opłacić koszt postępowania (...)". Według oświadczenia, wnioskodawca nie dysponuje środkami trwałymi i pieniężnymi.
Rozpatrując wniosek zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 tejże ustawy, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 tejże ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Użycie przez ustawodawcę sformułowania "może" oznacza, że przyznanie prawa pomocy w przypadku podmiotów niebędących osobami fizycznymi zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego (bądź referendarza sądowego
- - art. 258 § 1 ww. ustawy).
Przyjmuje się, iż osoba prawna (inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej) winna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis 2010, s. 568, uw. 3; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 102/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to z tego, że założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2013 r., sygn. akt II GZ 511/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Chcąc realizować swe cele, Stowarzyszenie winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów w postępowaniach sądowych, które inicjuje lub w których uzna swój udział ze celowy i podejmować wszelkie możliwe czynności, by przygotowywać na taką ewentualność. Dopiero wtedy, gdyby zgromadzone środki okazały się niewystarczające, mogłoby zwrócić się o pomoc Państwa.
Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2).
Stowarzyszenie nie przedstawiło danych o wysokości uzyskiwanych dochodów. Wniosek, jaki najpewniej wynika z przytoczonego na wstępie uzasadnienia żądania i wypełnienia rubryki 8 i 9 formularza, to dotychczasowe zaniechanie finansowego obciążania jego członków. Nie wykazało ono zatem, iż z powodów od siebie niezależnych nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, a zdobycie tych środków jest dla niego obiektywnie niemożliwe.
Przyznawanie w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jego nadużycie, gdyż byłoby równoznaczne z przerzucaniem kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Stąd też orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.