Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1190/12, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił A. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
We wniesionym od powyższego postanowienie sprzeciwie A. T. zwrócił się o ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia skarżącego okazały się niewystarczające dla pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy A. T., w wykonaniu zarządzenia z dnia 24 stycznia 2013 r., został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów i informacji obrazujących jego sytuację majątkową. Mimo upływu zakreślonego w ww. zarządzeniu terminu skarżący nie złożył żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu z dnia 17 grudnia 2012 r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu).
Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony.
Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, tj. udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 p.p.s.a. (v. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.).
Tymczasem skarżący nie wykonał wezwania Sądu i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy.
Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej m.in. bezpłatnej pomocy prawnej w osobie profesjonalnego pełnomocnika. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony.
Z oświadczenia skarżącego zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje on dochód w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku.
Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z dnia 24 stycznia 2013 r., na postawie zgromadzonych informacji niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.).
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia jego spraw.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sad postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.