Uzasadnienie
H. S. – O. i T.O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia "[...]" odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji nr "[...]" Burmistrza D. M. z dnia "[...]" o ustaleniu na rzecz G. S. i G. S. warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego na przedszkole niepubliczne, planowanej na działce o nr ewid. "[...]", położonej przy ulicy T. w D. M., obręb nr 2.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca H. S. – O. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, wskazując jako fakty, uzasadniające jej wniosek: swoje bezrobocie, specyficzny charakter pracy męża i okresowy charakter jego dochodu, pozostawanie na utrzymaniu trójki dzieci, w tym jednego niepełnosprawnego oraz choroby przewlekłe całej rodziny, z którymi wiążą się koszty leczenia. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trójką dzieci. Jako swój majątek skarżąca wskazała dom o powierzchni 160m², natomiast na uzyskiwany przez rodzinę dochód składa się: dochód męża z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 26 260 zł rocznie, stypendium córki w wysokości 800 zł miesięcznie oraz stypendium i renta syna w kwocie – odpowiednio – 667 zł i 619 zł.
W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej, w zakresie odnoszącym się do działki, na której posadowiony jest wykazany we wniosku dom, samochodów posiadanych ewentualnie przez członków jej rodziny i składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej przez jej męża, a także sytuacji finansowej, w zakresie odnoszącym się do jej statusu osoby bezrobotnej, dochodów jej męża i dzieci, ponoszonych wydatków oraz wyciągów z posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1233/14, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca nie przedłożyła ani żadnych dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych ani żadnego pisma wyjaśniającego brak ich złożenia. Wobec powyższego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy to w całości, czy też w części.
Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniosła, że w dacie otrzymania wezwania pogorszył się stan zdrowia jej syna, w wyniku czego został on zakwalifikowany do operacji wady serca. W związku z tym, była w złym stanie psychicznym i nie była w stanie zrealizować wezwania. Ponadto skarżąca stwierdziła, że dane zawarte we wniosku są prawdziwe. Dodała, że rodzina nie posiada samochodu prywatnego ani służbowego, a dom jest w stanie półsurowym. Jej mąż jednoosobowo kieruje pracami budowlanymi przy budowie oświetlenia na autostradach. Skarżąca oceniła, że każdy wydatek spowoduje duży uszczerbek dla utrzymania rodziny, zwłaszcza, że skarżąca ponosi i będzie ponosić znaczne koszty badań i rehabilitacji syna po jego operacji serca. Do sprzeciwu skarżąca załączyła kopię pisma z dnia 7 stycznia 2015 r. Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w O. Oddział Kardiochirurgiczny, z którego wynika, że syn skarżącej został wstępnie zakwalifikowany do operacji kardiochirurgicznej.
Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r., skarżąca została wezwana do przedłożenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 26 lutego 2015 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów ani oświadczeń, wskazanych w przedmiotowym wezwaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej.
Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną.
Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z przedłożonych przez skarżącą informacji wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trojgiem dzieci w wieku: 19, 22 i 24 lata, z których dwoje studiuje na studiach dziennych, a najmłodsza córka uczy się w liceum ogólnokształcącym. Rodzina mieszka w domu o powierzchni około 160m², znajdującym się – jak to określiła skarżącą – w stanie "półsurowym". Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnego dochodu. Na dochód rodziny składają się natomiast dochody męża z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 26.260 zł rocznie, a także stypendium córki oraz stypendium i renta niepełnosprawnego syna w łącznej kwocie 2.086 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że mąż kieruje pracami budowlanymi przy budowie oświetlenia na autostradach, wobec czego w okresie zimowym znacznie obniżają się jego możliwości zarobkowe. Podała też, że rodzina ponosi koszty leczenia chorób przewlekłych: nadciśnienia męża, wady serca syna oraz chorób endokrynologicznych, na które cierpi skarżąca i jedna z córek, a także koszty leczenia gastrologicznego skarżącej.
Jednakże pomimo wezwania referendarza (z dnia 9 grudnia 2014 r.), a następnie wezwania Sądu (z dnia 23 lutego 2015 r.), skarżąca nie wyjaśniła od kiedy jest osobą bezrobotną oraz czy (i od kiedy) jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a także przyczyn ewentualnego braku rejestracji. Nie podała też, czy przysługiwał jej zasiłek dla bezrobotnych oraz jaki był jej ewentualny dochód uzyskiwany w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed utratą pracy/rejestracją w urzędzie pracy, jeżeli utrata pracy miała miejsce w 2013 r. Skarżąca nie przedłożyła również Sądowi kopii dokumentów, potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej męża i dzieci oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącą i członków jej rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Nie podała również powierzchni działki, na której posadowiony jest dom i tytułu przysługującego członkom rodziny do tej działki oraz sposobu jej zagospodarowania.
Skarżąca nie przedłożyła także oświadczenia o wysokości i rodzaju wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków rodziny takich, jak wyżywienie, leki, badania lekarskie, zabiegi rehabilitacyjne, opłaty, raty pożyczek/kredytów ani też kopii dowodów ich poniesienia.
Należy zatem stwierdzić, że skarżąca nie wypełniła w sposób należyty wezwania Sądu i tym samym, uniemożliwiła ocenę swoich rzeczywistych możliwości płatniczych. Podniesione przez skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy okoliczności, które w jej ocenie miały przemawiać za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, pomimo wezwania do nadesłania oświadczeń i dokumentów źródłowych obrazujących aktualną sytuację majątkową i zdolności płatnicze skarżącej i jej rodziny, nie zostały wykazane. Skarżąca nie przedstawiła bowiem jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, posiadanego majątku oraz ponoszonych wydatków. W takim stanie sprawy nie można było dokonać merytorycznie oceny wniosku skarżącej, co uzasadniało odmowę przyznania jej prawa pomocy.
Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, przy czym rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.
Należy przy tym podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinna liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.