Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 140/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę T. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]".
We wniosku z dnia 26 lipca 2010 r., ujawniając zamiar złożenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku, skarżący wniósł o zwolnienie go od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. W odpowiedzi na wezwania do złożenia urzędowego formularza PPF, a następnie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przesłał wniosek z dnia 27 sierpnia 2010 r. oraz pismo procesowe z dnia 15 września 2010 r., do którego załączył wyciągi z rachunków bankowych. Oświadczył, iż środki zgromadzone na rachunku oszczędnościowym stanowią jego jedyne oszczędności. W przedmiotowym piśmie skarżący sprecyzował ostatecznie zakres swojego żądania, wskazując, iż wnosi o zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych, jakie pojawiły się obecnie i mogą jeszcze pojawić się w postępowaniu sądowym w niniejszej sprawie, oraz o ustanowienie radcy prawnego. We wskazanych wyżej wniosku oraz piśmie, skarżący podniósł, iż w porównaniu do sytuacji przedstawionej Sądowi w toku poprzedniego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy pogorszeniu uległ jego stan zdrowia, co spowodowało, że poza lekami przyjmowanymi dotychczas, przyjmować musi nowe.
Wskazał, iż z uwagi na wilgoć i grzyb w piwnicy, który "doszedł do parteru za meblami’, zmuszony został do przeprowadzenia remontu domu polegającego na zaizolowaniu jednej z jego ścian. Oświadczył, iż w lipcu i w sierpniu 2010 r. wpłacił "[...]" zaliczki za izolację. We wrześniu 2010 r., skarżącemu nie starczyło pieniędzy na ocieplenie drugiej ściany, dlatego też umówił się na wykonanie dalszych robót budowlanych i zapłatę dalszych "[...]" pod koniec października 2010 r. Oświadczył, iż sam ponosi koszty remontu domu ze środków bieżących z emerytury. Nie może liczyć na niczyją pomoc, dlatego też sam w miarę możliwości naprawia w domu elektrykę, kanalizację i dach, z którego wiatr zrzuca stare dachówki. Podniósł, iż zabezpieczenia przed zalaniem wymaga również dach garażu, na którym gałąź starego drzewa przerwała w czasie wichury papę. Remont dachu wymaga wynajęcia fachowców. Zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący, "[...]", prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe.
Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura. Poza "[...]" domem, skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości. W piśmie procesowym skarżący wskazał, iż ze środków pochodzących z emerytury ponosi wydatki na utrzymanie własne i domu. Wydatki miesięczne na leki wynoszą ok. "[...]", gaz – ok. "[...]" (latem), środki czystości – ok. "[...]", wodę – ok. "[...]", energię – ok. "[...]", ubezpieczenie – "[...]". Wskazał, iż ponosi dodatkowo wydatki związane z utrzymaniem samochodu marki "[...]", który jak wyjaśnił w toku poprzedniego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jest mu potrzebny ze względu na trudności z chodzeniem (skarżący ma "[...]" lat). Z załączonego do pisma procesowego wyciągu z rachunku głównego wynika, iż aktualna wysokość emerytury skarżącego wynosi "[...]".
Podkreślić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy sytuacja rodzinna, finansowa i majątkowa skarżącego była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 140/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, postanowił zwolnić skarżącego wyłącznie od wpisu od skargi oraz odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałej części. W uzasadnieniu podniósł, iż ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, iż koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą w zależności od pory roku (różne są koszty ogrzewania centralnego i wody) od "[...]" do "[...]", nie licząc niezbędnych lekarstw. Z dochodów wynoszących "[...]" miesięcznie, skarżący nie jest w stanie pokryć wszystkich wydatków i musi dokonywać wyboru zobowiązań, których nie opłaci w terminie.
W świetle powyższego, Sąd uznał, że posiadane przez skarżącego środki finansowe w zestawieniu z wydatkami nie wskazują na możliwość poniesienia przez niego wpisu sądowego, związanego z wniesieniem skargi w niniejszej sprawie. Zauważył jednocześnie, iż na ocenę sytuacji materialnej strony nie wpływa niekorzystnie fakt, że nie wydatkuje on środków finansowych znajdujących się na rachunku oszczędnościowym. Z udzielonych przez niego wyjaśnień wynika bowiem, iż czyni oszczędności wobec konieczności wymiany awaryjnego urządzenia grzewczego w jego domu, co wiąże się z potrzebą zabezpieczenia na ten cel środków finansowych. Analizując zatem sytuację materialną i osobistą na tym etapie postępowania, Sąd stwierdził, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Na jego trudną sytuację materialną wpływa także stan zdrowia wymagający ponoszenia dodatkowych kosztów co powoduje, że z uzyskiwanych dochodów nie ma on okresowo możliwości pokrywania całości wydatków i popada w długi.
Sąd odmówił natomiast przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wskazał, iż ustanowienie zawodowego pełnomocnika spowodowałoby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a jego sytuacja jakkolwiek trudna to nie wyczerpuje przesłanki niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, właściwej dla przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Wyjaśnił jednocześnie, iż w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie występuje ograniczenie zdolności postulacyjnej strony w postaci tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, a sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet, gdy dany zarzut nie został w niej zgłoszony.
Sąd dodał na zakończenie, że przedmiotowe rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego prawa wystąpienia z nowym wnioskiem, o ile ulegnie zmianie jego sytuacja materialna na dalszym etapie postępowania sądowego.
Mając na uwadze powyższe, w warunkach niniejszej sprawy rozpoznając ponowny wniosek skarżącego należało ocenić, czy w jego sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej zaszły zmiany, które uzasadniają przyznanie mu obecnie prawa pomocy w zakresie szerszym niż dotychczasowy. Wskazać należy, iż z pierwotnego wniosku skarżącego z dnia "[...]" oraz złożonych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, wynikało, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w kwocie "[...]". Skarżący ponosi wydatki na leki w kwocie ok. "[...]" miesięcznie i okresowo w kwocie ok. "[...]" kwartalnie.
Dodatkowo ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, które w sezonie grzewczym są bardzo wysokie ("[...]"). Skarżący wskazał, iż w związku z wysokimi w ostatnich sezonach grzewczych wydatkami na ogrzewanie, których ponoszenie praktycznie pozbawiało go środków do życia, podjął pewne kroki zmierzające do ich obniżenia. Konieczne jest jednak jeszcze docieplenie budynku oraz naprawa dachu, aby zapobiec przeciekom na poddaszu. Skarżący wskazał, iż stara się odkładać na ten cel środki pieniężne, ale samo docieplenie budynku będzie kosztowało co najmniej kilka tysięcy złotych, nie licząc naprawy poszycia dachu i wymiany dachówek. Musi też kupić nowy junkers do wody, bo stary jest skorodowany.
W oparciu o informacje przekazane przez skarżącego w toku postępowania poprzedzającego wydanie wskazanego wyżej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 140/10, i przekazanych obecnie, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, która uzasadnia rozważenie zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie szerszym niż określony w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
Zauważyć należy, iż wzrost wysokości emerytury skarżącego w ostatnich miesiącach jest tak nieznaczny, że nie mógł przyczynić się do poprawy jego sytuacji finansowej. Zauważyć jednak należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. W niniejszej sprawie, w ostatnich miesiącach doszło natomiast do znacznego wzrostu wydatków, do poniesienia których zmuszony został skarżący. Poza wydatkami na lekarstwa, których wysokość wzrosła w związku z pogorszeniem się jego stanu zdrowia, skarżący ponosi również wydatki na remont domu, które w warunkach niniejszej sprawy uznać należy za konieczne. Remont domu, polegający na izolacji i ociepleniu jego dwóch ścian oraz naprawie uszkodzonego dachu zapobiec ma bowiem przeciekom na poddaszu oraz dalszemu rozprzestrzenianiu się grzybów pleśniowych, a także przyczynić się ma do zmniejszenia kosztów ogrzewania domu, które w sezonie grzewczym przekraczały nawet "[...]" miesięcznie, powodując, że ze środków pochodzących z emerytury skarżący nie był w stanie pokrywać okresowo całości wydatków i popadał w długi.
Mimo zatem zmniejszenia się wydatków na gaz poza sezonem grzewczym, stwierdzić należy, że skarżący nie miał możliwości poczynienia w tym okresie oszczędności, które mógłby obecnie przeznaczyć na koszty postępowania sądowego, jakie pojawiły się na obecnym jego etapie.
Wskazać należy, iż w związku z wnioskiem skarżącego o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 13 lipca 2010 r., zobowiązany jest on do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za jego odpis z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz dodatkowo w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku – do poniesienia kosztów związanych z ustawieniem radcy prawnego niezbędnego do sporządzenia skargi kasacyjnej oraz w przypadku jej wniesienia – z uiszczeniem wpisu od tej skargi w kwocie 250 zł.
Mając zatem na uwadze okresowy wzrost wydatków skarżącego związanych z koniecznym remontem domu, który ukończony zostanie dopiero pod koniec października, stwierdzić należy, iż obecnie nie jest on w stanie ponieść wskazanych wyżej kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Mając na uwadze stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 maja 2010 r., nie uznano jednocześnie, że na ocenę sytuacji materialnej skarżącego wpływa niekorzystnie fakt posiadania przez niego oszczędności na rachunku oszczędnościowym. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu przyjęto bowiem, że służą one zabezpieczeniu środków na dalsze koszty planowanych prac remontowych, których ciężar poniesienia spoczywa wyłącznie na skarżącym. Wzięto również pod uwagę to, że ze względu na wiek i stan zdrowia, skarżący nie jest w stanie przeprowadzić wszystkich prac remontowych samodzielnie, a wraz z rozpoczęciem sezonu grzewczego, który w tym roku rozpoczął się już we wrześniu, opłaty za gaz ponownie ulegną wzrostowi, co pozbawi skarżącego możliwości pokrycia kosztów związanych z tymi pracami z bieżących środków, zmuszając go do ich pokrycia także ze środków gromadzonych na rachunku oszczędnościowym.
Mając zatem na uwadze powyższe, uwzględniając obecny etap postępowania sądowego i wiążące się z tym etapem koszty oraz obecną sytuację finansową i zdrowotną skarżącego, stwierdzić należy, iż zasadne jest rozszerzenie prawa pomocy, przyznanego skarżącemu postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 maja 2010 r. poprzez zwolnienie go obecnie od wskazanych wyżej opłat sądowych w kwocie 350 zł oraz ustanowienie dla niego radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść wskazanych wyżej kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania, z uwagi na wzrost wydatków na leczenie oraz obciążenie kosztami remontu niezbędnego ze względu na zagrzybienie domu i wysokie koszty jego ogrzewania.
Mając jednak na uwadze to, że wraz z ukończeniem remontu sytuacja finansowa skarżącego ustabilizuje się, pozwalając na poczynienie pewnych oszczędności, za zasadną uznano jednocześnie odmowę zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, które co podkreślić należy mając na uwadze obecny etap postępowania sądowego mogą, ale nie muszą, pojawić się jeszcze na dalszym jego etapie.
Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.