Uzasadnienie
Małżonkowie B. i R.Z. w reakcji na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnych pełnomocników (skarżąca - radcy prawnego, a skarżący - adwokata). Uzasadniając je stwierdzili, iż nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania, "gdyż szkody uiszczonych opłat sądowych powodują brak finansów na utrzymanie siebie i całej rodziny". Jak wynika z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącymi "[...]" -letnia córka. Jedynym majątkiem rodziny jest dom o powierzchni 100 m2. Dochody to wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 2100 zł brutto i renta skarżącej w kwocie 1009 zł netto. Stałe wydatki wynoszą: 450 zł na kredyt, 150 zł - telefony, 300 zł - prąd, 150 zł - wizytę u lekarza, 200 zł - leki, 200 zł - dojazd do lekarza.
Skarżący zostali wezwani do dostarczenia w terminie 7 dni:
- 1) oświadczenia wskazującego datę zaciągnięcia i przeznaczenie kredytu, jego wysokość, ustalony okres i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat) oraz aktualny stan zadłużenia,
- 2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez członków gospodarstwa domowego - za okres od 1 stycznia 2018 r. do dnia odbioru wezwania (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy),
- 3) kopii potwierdzenia odbioru wynagrodzenia za pracę skarżącego (jeśli nie zostało przelane na rachunek bankowy),
- 4) kopii dowodów uiszczenia w bieżącym roku wydatków związanych z domem i rat kredytowych (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego).
W odpowiedzi na wezwanie płynęło pismo obojga skarżących następującej treści: "Oświadczam, że nie posiadam wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, gdyż opłaty za rachunki płacę za pośrednictwem poczty. Oświadczam, że jestem osobą niepełnosprawną, jestem po 3 operacjach "[...]", a przed 4, leczę się w "[...]". Koszt co 2 miesiące wynosi ponad 1000 zł."
Przedłożone zostały również:
- - zestawienie operacji na rachunku bankowym skarżącej za okres od 1 stycznia do 30 marca 2018 r.,
- - zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach skarżącego w styczniu i lutym 2018 r.,
- - decyzja ustalająca wysokość renty skarżącej od 1 marca 2018 r.
W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z unormowania tego wynika, że ciężar dowodu wskazanych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien mianowicie z należytą starannością wypełnić treść wezwania. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący, mimo pouczenia o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie dostarczyli:
- - oświadczenia wskazującego datę zaciągnięcia i przeznaczenie kredytu, jego wysokość, ustalony okres i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat) oraz aktualny stan zadłużenia /pkt 1 wezwania/,
- - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i/lub córki, bądź oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych przez skarżącego i/lub córkę /pkt 2 wezwania/,
- - potwierdzenia odbioru wynagrodzenia za pracę skarżącego (nie jest nim przedstawione zaświadczenie, dlatego że nie informuje o dokonywaniu wypłat do rąk pracownika) /pkt 3 wezwania/,
- - dowodów uiszczenia w 2018 r. rat kredytowych i tych wydatków związanych z domem, które nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego (wyciąg z rachunku bankowego skarżącej z trzech miesięcy uwidacznia wpłaty za energię elektryczną /272,84 zł - 17 stycznia/, wywóz śmieci /po 41 zł - 24 stycznia i 1 marca/ i gaz /75,51 zł - 1 marca/) /pkt 4 wezwania/.
Chociaż wskazane zaniechanie stanowi bezpośredni powód odmowy przyznania prawa pomocy, koniecznym wydaje się poczynić uwagę odnośnie merytorycznego aspektu sprawy. W tym zakresie należy zauważyć, iż przesłanką przyznania prawa pomocy nie jest brak wolnych środków finansowych na opłacenie tychże kosztów, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". Tak więc wydatki nieposiadające cechy nieodzowności nie mieszczą się w pojęciu koniecznego utrzymania.
W tym względzie odnotowania wymaga, iż - po pierwsze - na część wydatków uwidocznionych w wyciągu z rachunku bankowego z pewnością nie stać osób wymagających pomocy ze strony Państwa (np. korzystanie z usług salonu tatuażu /200 zł zadatku 17 stycznia/, poczty kwiatowej /129,90 zł 19 stycznia/), czy salonu piękności
/500 zł 26 stycznia/). Po drugie - 2 stycznia 2018 r., kiedy to doręczono decyzję, która stała się przedmiotem skargi, stan konta bankowego wynosił 16400 zł. Zaraz potem, w ciągu kilku dni wypłacono 14000 zł. Okoliczność ta nie została skomentowana, a nie sposób po prostu przyjąć, iż chodzi o koszty leczenia, skoro te są ponoszone co dwa miesiące w kwocie ponad 1000 zł.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.