Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że 28 października 2019 r. J. K. (dalej skarżąca, wnioskodawczyni) zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna A. K.. Do przedmiotowego wniosku załączyła: kserokopię odpisu orzeczenia o niepełnosprawności z dnia "[...]", wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, kserokopię odpisu wyroku Sądu Rejonowego z "[...]", w przedmiocie oddalenia odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie A z "[...]" oraz kserokopię odpisu wyroku Sądu Okręgowego z "[...]" w przedmiocie oddalenia apelacji od ww. wyroku Sądu Rejonowego. Organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją przyznał wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na syna A. K. w kwocie 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 września 2020 r.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła J. K. Wskazała, że powodem odwołania jest brak wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2018 r. Wyjaśniła, że 18 października 2018 r. stanęła z synem na komisji lekarskiej w celu ustalenia niepełnosprawności. Wydane orzeczenie o niepełnosprawności nie było dla niej zadowalające, więc wniosła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, a następnie do Sądu Pracy I instancji i Sądu Pracy II instancji, który "[...]" wydał prawomocny wyrok oddalający apelację. Podniosła również, że w 2018 r. kilkukrotnie próbowała złożyć wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie orzeczenia z "[...]", jednak odmawiano przyjęcia wniosku z uwagi na nieprawomocność tego orzeczenia.
Decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że orzeczenie o niepełnosprawności A. K. zostało wydane "[...]", a zatem, aby uzyskać prawo do przedmiotowego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, wnioskodawczyni, składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, musiałaby dochować trzymiesięcznego terminu, który upływał 18 stycznia 2019 r. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna złożyła 28 października 2019 r., o czym świadczy prezentata widniejąca na oryginale wniosku.
Ponadto, w ocenie Kolegium, treść art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia za uznaniem, że wskazany tam trzymiesięczny termin, powinien być liczony od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, które to sformułowanie rozumieć należy jako dzień wydania przez właściwy organ lub sąd, orzeczenia o niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie natomiast orzeczenie zaliczające syna strony do osób niepełnosprawnych zostało wydane 18 października 2018 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, natomiast powołanym wyżej wyrokiem Sąd Okręgowy nie dokonał zmiany treści ww. orzeczenia o niepełnosprawności, a oddając apelację od wyroku Sądu I instancji, Sąd Okręgowy potwierdził prawidłowość orzeczeń wydanych przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności obydwu instancji. Zdaniem Kolegium wyrażonym w uzasadnieniu decyzji, ponieważ orzeczenie Sądu Okręgowego, nie rozstrzyga o zaliczeniu syna skarżącej do osób niepełnosprawnych, brak jest podstaw, aby uznać, że trzymiesięczny termin opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być liczony od daty wydania tego wyroku. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że niepełnosprawność syna wnioskodawczyni w istocie została orzeczona już 18 października 2018 r. i od tej daty powinien być liczony termin określony w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem w niniejszej sprawie termin ten nie został zachowany.
Tym samym Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, wpłynął w październiku 2019 r., co skutkowało, w świetle art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustaleniem daty początkowej okresu, na który przyznano świadczenie, jako 1 października 2019 r.
Kolegium wskazało także, iż w aktach sprawy brak jest podstaw, by stwierdzić, że skarżąca kilkukrotnie podejmowała próby złożenia wniosku w 2018 r. i spotykała się z odmową jego przyjęcia przez urzędnika.
Skargę na ww. decyzję wywiodła skarżąca.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w organie I instancji nie chciano przyjąć wniosku, gdyż orzeczenie o niepełnosprawności było nieprawomocne.
Wskazała, że wykładnia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez Kolegium jest nieprawidłowa i krzywdząca. Podniosła, że wprawdzie Sąd Okręgowy nie zmienił orzeczenia organu orzekającego o niepełnosprawności, ale wyrok tego Sądu potwierdził prawidłowość orzeczeń wydanych przez organy orzekające o niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz.2167 ze zm.).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. r., poz. 2325 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako: u.ś.r.). Stosownie do art. 16 ust. 1 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Według art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2a ww. ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny. Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z "[...]" zostało przez skarżącą zaskarżone do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie A, a od orzeczenia tego organu skarżąca wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Wyrokiem z "[...]", Sąd ten oddalił odwołanie, natomiast po rozpatrzeniu apelacji skarżącej od ww. wyroku Sąd Okręgowy w A III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z "[...]", oddalił apelację. Z uwagi na wyczerpanie toku instancji wyrok Sądu I instancji stał się prawomocny z dniem wydania wyroku przez Sąd II instancji. Niesporne jest również, że skarżąca przedmiotowy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła 28 października 2019 r. Wysokość oraz termin wypłacania przedmiotowego świadczenia nie są przez stronę kwestionowane.
Nie zgadza się ona jedynie z początkową datą okresu, na który przyznano zasiłek, wskazując, że okres ten powinien rozpoczynać się równocześnie z dniem wystąpienia o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r. dokonana przez organ odwoławczy jest nieprawidłowa. Kolegium przyjęło bowiem, że w przypadku, gdy niepełnosprawność zostanie ustalona już w orzeczeniu właściwego organu, a sąd powszechny oddali odwołanie od takiego orzeczenia, to terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie można liczyć od daty wydania wyroku, lecz od daty wydania takiego orzeczenia.
Skład orzekający podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 13 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Op 346/17 (orzeczenie dostępne w CBOSA) w którym przyjęto, że wykładnia językowa art. 24 ust. 2a u.ś.r. dowodzi, iż zawarte w tym przepisie sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" rozumieć należy jako dzień wydania przez właściwy organ ostatecznego, lub sąd - prawomocnego, orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności.
W ocenie Sądu zatem, za zasadną trzeba uznać argumentację, że w niniejszej sprawie trzymiesięczny termin na złożenie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego rozpoczął bieg od 27 września 2019 r., tj. dnia, w którym Sąd Okręgowy oddalił apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego. W tym dniu bowiem sprawa zaliczenia syna skarżącej do osób niepełnosprawnych została prawomocnie zakończona. Skarżąca przedmiotowy wniosek złożyła w organie 28 października 2019 r., a zatem z zachowaniem ustawowego terminu przewidzianego w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Zdaniem Sądu nie można rozróżniać daty skuteczności złożenia wniosku od wyniku postępowania sądowego toczącego się w sprawie zbadania prawidłowości wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. Strona ma bowiem konstytucyjne prawo do zaskarżenia takiego orzeczenia do sądu powszechnego i nie sposób przyjąć, że w przypadku skorzystania z tego prawa, jeżeli sąd ten oddali jej odwołanie, strona domagająca się weryfikacji tego orzeczenia traci możliwość uzyskania świadczenia od momentu złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Rozumienie art. 24 ust. 2a u.ś.r. w taki sposób, że wówczas wniosek należy złożyć w terminie trzech miesięcy od daty wydania orzeczenia o ustaleniu niepełnosprawności przez organ II instancji jest pozbawione podstaw. Orzeczenie takie bowiem jest wprawdzie ostateczne, ale nie jest orzeczeniem prawomocnym. Prawomocne staje się dopiero po zakończeniu postępowania sądowego. Termin z art. 24 ust. 2a u.ś.r. winien być zatem liczony od daty zakończenia postępowania sądowego niezależnie od tego jaki wyrok zapadnie przed sądem powszechnym.
Mając powyższe na względzie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części opisanej w sentencji wyroku.