Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że A. K. w dniu 3 grudnia 2012r. skierował do Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w A pismo, opatrzone nazwą skarga strony na ostateczne orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w A z dnia "[...]", którym uznano poborowego A. K. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria D). Wnioskodawca zwrócił się o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w A. Postanowieniem z dnia "[...]" Powiatowa Komisja Lekarska w A odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej zakończonej ostatecznym orzeczeniem wskazanym we wniosku. W uzasadnieniu postanowienia zwrócono uwagę m.in. na art. 28 ust. 4d ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, zgodnie z którym wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa.
Zażalenie na ww. postanowienie wniósł A. K. Następnie Wojewódzka Komisja Lekarska postanowieniem z dnia "[...]" utrzymała w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że odwołujący nie miał w ogóle uprawnienia do zainicjowania przedmiotowego postępowania ponieważ stosownie do art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej postępowanie takie wszczynane jest z urzędu.
Skargę na ww. postanowienie wywiódł A. K. wnosząc o uchylenie postanowień zapadłych w obydwu instancjach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ocena merytoryczna zaskarżonego postanowienia nie jest możliwa ponieważ rozstrzygniecie w sprawie zostało wydane przez organ nie umocowany do jego powzięcia.
Na gruncie niniejszej sprawy A. K. w dniu 3 grudnia 2012r. złożył do Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w A pismo, opatrzone nazwą skarga strony na ostateczne orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia "[...]", znak: "[...]", którym uznano poborowego A. K. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria D). Wnioskodawca zwrócił się o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany ww. ostatecznej decyzji administracyjnej Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej.
Podnieść należy, że nie każde żądanie skierowane do organu wywołuje skutek procesowy w postaci wszczęcia postępowania. Formę załatwienia sprawy wyznaczają normy materialnego prawa oraz w ograniczonym zakresie normy prawa procesowego (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, 12 wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, str. 295).
W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdzie przepis art. 28 ust. 4d ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2012.461 j.t.), zgodnie z którym wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa.
Nadmienić warto również, że stosownie zaś do art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, kpa (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071), gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Kwestionowane postanowienie z dnia 18 grudnia 2012r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wydała Powiatowa Komisja Lekarska a stosownie do przywołanego art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej powinien to zrobić przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej.
Należy nadmienić, że organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu zbadać, czy jest właściwy do rozpatrzenia żądania zawartego w podaniu. Przyjęcie zaś koncepcji wszczęcia postępowania z mocy prawa oznaczałoby wszczęcie postępowania niezależnie od tego, czy organ, do którego wniesiono żądanie, jest właściwy w sprawie. Następstwem tego byłaby konieczność zakończenia postępowania przez wydanie decyzji, każde bowiem postępowanie kończy się decyzją. Pozostaje to w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w art. 65 § 1 kpa i art. 66 § 3 kpa, które wówczas przewidują przekazanie sprawy do organu właściwego (art. 65 § 1) bądź gdy właściwy jest sąd, albo gdy organ nie może ustalić organu właściwego w sprawie, zwrot podania wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem (art. 66 §). Tylko gdy w wyniku wadliwej oceny przepisów o właściwości organ wszczął postępowanie musi zakończyć je decyzją o umorzeniu postępowania - art. 105 § 1 (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, 12 wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, str. 296).
Nie ulega wątpliwości, że na gruncie niniejszej sprawy powołując się na art. 28 ust. 4d o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej Powiatowa Komisja Lekarska odmówiła wobec A. K. wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Niewątpliwie przywołana podstawa prawna dawała legitymację do powzięcia przedmiotowego rozstrzygnięcia Przewodniczącemu Powiatowej Komisji Lekarskiej a nie Powiatowej Komisji Lekarskiej.
Bezsprzecznie to przywołany wyżej organ – Powiatowa Komisja Lekarska w A podjął kwestionowane postanowienie. Wynika to bezpośrednio z sentencji rozstrzygnięcia, które zresztą zostało podpisane przez dwóch członków Powiatowej Komisji Lekarskiej w A, umocowanych do podpisywania orzeczeń tego organu. Zaznaczyć również trzeba, że wnioskodawca skierował swoje podanie do Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w A, a nie Powiatowej Komisji Lekarskiej.
Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało w pkt I uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt II, że zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.