Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 listopada 2011 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza K., skierowała A.Ż. do Środowiskowego Domu Samopomocy w K. od dnia 1 października 2011 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. i ustaliła odpłatność z tego tytułu w wysokości 5% kwoty dochodu na osobę w rodzinie. W uzasadnieniu decyzji podano, że z uwagi na stan zdrowia, beneficjent wymagał pomocy w formie usług świadczonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy. Ustalono, że całkowity dochód trzyosobowej rodziny wynosił 2.877,20 zł i był wyższy niż 250% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego, stosownie do art. 51b ust. 1 powołanej ustawy, ustalono odpłatność za pobyt beneficjenta w Środowiskowym Domu Samopomocy.
W złożonym odwołaniu I.Ż. zarzucił, że ustalenie odpłatności w wysokości 5% kwoty dochodu na osobę w rodzinie było niezgodne z art. 166 Konstytucji RP. Wywiódł, że organ pomocy społecznej nie może pobierać opłat za wykonywanie zleconych zadań publicznych, a stosownie do art. 18 ustawy o pomocy społecznej, obowiązki gmin dotyczące pomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi stanowią zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Odwołujący się podniósł, że zadania zlecone gmina wykonuje w imieniu i na rzecz podmiotu zlecającego, który finansuje ich wykonanie. Wskazał, że również statut Środowiskowego Domu Samopomocy nie zezwala na pobieranie opłat od osób przebywających w tej placówce.
Decyzją z dnia 18 stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 51a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy lub klub samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Zgodnie zaś z art. 51b ust. 1 powołanej ustawy, odpłatność miesięczną za usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi ustala się w wysokości 5 % kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej lub kwoty dochodu na osobę w rodzinie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 250 % odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2.
W rozpoznawanej sprawie kryterium dochodowe wynosiło 351 zł na osobę w rodzinie.
Kolegium wyjaśniło, że jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 877,50 zł (250% kwoty 351 zł) rodzina obowiązana jest pokrywać koszt świadczonej pomocy w wysokości 5% kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Ustalono, że miesięczny dochód rodziny skarżącego wyniósł 2.877,20 zł, czyli 959,07 zł na osobę w rodzinie. Kwota ta przekraczała 250 % kryterium dochodowego, o którym mowa wyżej, wobec czego, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił odpłatność w wysokości 5% kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Odnosząc się do argumentów odwołującego się Kolegium wyjaśniło, że organy administracji są związane przepisami ustawy o pomocy społecznej i nie mogły wbrew treści jej przepisów odstąpić od ustalenia odpłatności.
W złożonej skardze I.Ż. zarzucił, że Kolegium pominęło, iż decyzja została wydana przez nieuprawniony organ administracji. Wskazał, że zgodnie z art. 51b ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi i decyzję ustalającą odpłatność za korzystanie z usług w tych ośrodkach wydaje właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej lub zlecającej prowadzenie ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Zdaniem skarżącego, w sprawie decyzję winien wydać organ zlecający prowadzenie ośrodka wsparcia, gdyż ośrodek wykonuje zadania na podstawie zlecenia, a nie w ramach własnych zadań gminy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wydało po rozpoznaniu wniesionego przez I.Ż. odwołania od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie skierowania A.Ż. do Środowiskowego Domu Samopomocy w K. Przypomnieć należy, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości. Stosownie bowiem do art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej zwanej K.p.a.) postępowanie to inicjowane jest wyłącznie odwołaniem strony. Stroną jest zaś podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 K.p.a.).
Należy również zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym strona może działać osobiście lub przez pełnomocnika, o ile charakter czynności nie wymaga jej osobistego działania (art. 32 K.p.a.). W takiej sytuacji, udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu pełnomocnictwo powinno być dołączone przez pełnomocnika do akt sprawy (art. 33 § 2 i § 3 K.p.a.).
Organ odwoławczy może zatem podjąć czynności procesowe w postępowaniu drugoinstancyjnym wyłącznie wskutek czynności strony, jej przedstawiciela lub prawidłowo umocowanego pełnomocnika.
Stroną w niniejszym postępowaniu jest A.Ż., którego dotyczy wniosek o skierowanie do Środowiskowego Domu Samopomocy w K. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego w G. z dnia 17 czerwca 2005 r. wynika, że A.Ż. jest ubezwłasnowolniony całkowicie, a jego opiekunem prawnym ustanowiono I.Ż. Zgodnie z art. 30 § 2 K.p.a., w postępowaniu administracyjnym osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Z treści art. 13 § 2 Kodeksu cywilnego wynika, że przedstawicielem ustawowym osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej jest jej opiekun. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że osobą uprawnioną do działania w kontrolowanym postępowaniu jest I.Ż., reprezentująca pełnoletniego ubezwłasnowolnionego syna.
Z akt administracyjnych nie wynika natomiast, na podstawie jakiego tytułu prawnego w sprawie działał I.Ż.
Jak wyżej wskazano, w art. 33 § 1 – 3 K.p.a. uregulowano kwestię skutecznego udzielenia pełnomocnictwa i jego wykazania. Należy zatem uznać, że zagadnienia te podlegają ocenie w ramach kontroli skuteczności wniesionego odwołania. Dodać też trzeba, że stosownie do art. 33 § 4 K.p.a. w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, o ile spełnione są kumulatywnie następujące przesłanki: przedmiotem postępowania jest sprawa mniejszej wagi, pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony oraz nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony.
Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika jednak, aby Kolegium rozważało powyższą kwestię i poczyniło jakiekolwiek ustalenia, które pozwalałyby na wniosek, że I.Ż. mógł skutecznie wnieść odwołanie w niniejszej sprawie. Z akt administracyjnych wynika zaś jedynie, że I.Ż. jest członkiem najbliższej rodziny i domownikiem strony.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium podejmie czynności zmierzające do usunięcia powyższej nieprawidłowości. Po jej ewentualnym usunięciu rozpozna odwołanie, a swoje stanowisko umotywuje zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.
Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego powoduje, że przedwczesne byłoby odniesienie się przez Sąd do zarzutów skargi.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu z przyczyn wyżej wskazanych, skargę należało uwzględnić i orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy.