Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia 22 września 2000r. E. G zwróciła się do "Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie" z wnioskiem o wypłacenie odszkodowania za pracę przymusową w niemieckim gospodarstwie rolnym w latach 1944-1945. Następnie pismem z dnia 15 stycznia 2001r. przedłożyła prośbę do Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie jej dodatku do emerytury z tytułu przymusowej pracy w Niemczech.
Decyzją z dnia "...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego złożonego przez E. G., motywując to faktem przekroczenia przez wnioskodawczynię ustawowego terminu - 31 grudnia 1999r. do złożenia stosownego wniosku. Następnie pismem z dnia 29 maja 2001r. E. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie uprawnień za pracę przymusową podczas II wojny światowej, wskazując, że uchybiła terminowi do przedłożenia takiego wniosku ze względu na trudności z zebraniem odpowiednich dokumentów. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]"utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania.
Pismem z dnia 4 sierpnia 2005r. E. G. przedłożyła kolejny wniosek do "Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie o wypłacenie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w niemieckim gospodarstwie rolnym, załączając do wniosku pismo z Archiwum, potwierdzające istnienie gospodarstwa rolnego w "[...]", w którym miała pracować wnioskodawczyni. Pismem z dnia 25 lipca 2007r. skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie jej dodatku do emerytury z tytułu pracy przymusowej w Niemczech. Następnie przedłożyła Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia z tytułu pracy przymusowej, zaopatrzony datą 5 marca 2007r.
W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" uchylił własną decyzję z dnia "[...]" i poprzedzającą ją decyzję z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania administracyjnego, a także odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co spowodowało konieczność uchylenia wskazanych decyzji oraz obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dokonując tego organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do przyznania uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
Pismem z dnia 9 stycznia 2008r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie dodatku do emerytury z tytułu przymusowej pracy, a także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dodatku do emerytury, uzasadniając to swoją przewlekłą chorobą uniemożliwiającą skarżącej poruszanie się. E. G. dołączyła do wniosku decyzję Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w Warszawie o wypłacie odszkodowań dla pracowników przymusowych wywiezionych do pracy na teren III Rzeszy, wskazując równocześnie, że w aktach sprawy znajduje się odpis pisma przyznającego skarżącej stosowne świadczenie oraz potwierdzenie wypłaty takiego świadczenia.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia "[...]" odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia "[...]", uzasadniając to tym, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, iż w okresie ustawowego biegu terminu stan zdrowia lub inne przyczyny uniemożliwiały jej sporządzenie wniosku osobiście bądź przez wyznaczonego pełnomocnika.
Skargę na wyżej wskazane postanowienie wywiodła E. G., zarzucając mu niezgodność z ustawą z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej. Skarżąca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz dodatku do emerytury z tytułu pracy przymusowej, wskazując że w 2006 r. Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w Warszawie wypłaciła jej odszkodowanie za pracę przymusową w gospodarstwie niemieckim, na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów. Zdaniem strony skarżącej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uznał decyzji "Fundacji Polsko-Niemieckiej Pojednanie" o przyznaniu skarżącej stosownych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), następuje jedynie wówczas, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę, bowiem w toku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia organu, stwierdził naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 8 i art. 9 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.
Instytucja przywrócenia terminu (art. 58 kpa) stwarza możliwość skutecznego dokonania czynności procesowej przez stronę w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Należy podkreślić, że instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i 59 kpa jest instytucją prawa procesowego. Na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma bowiem na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych, wynikłych w następstwie uchybienia terminu procesowego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994r., SA/Ka 1230/94).
W art. 58 § 1 i § 2 występują trzy przesłanki przywrócenia terminu, które muszą zaistnieć łącznie. Przede wszystkim strona powinna uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu określonej czynności poprzez przedstawienie stosownej argumentacji w tym zakresie. O braku winy w niedopełnieniu takiego obowiązku można mówić jedynie w sytuacji gdy dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć, a więc takiej której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie uchybienia terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Ocena czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 kpa musi odbywać się więc z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006r., II OSK 1397/05)
Ponadto w orzecznictwie i literaturze prawniczej przyjmuje się, że o braku winy można mówić w sytuacjach niezależnych od zainteresowanego, w których nie miał on wpływu na zdarzenia, określane często jako losowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe.
Należy pamiętać, że brak winy w uchybieniu terminu zainteresowany powinien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi zatem do uzasadnionego przypuszczenia, że dane zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo dopuścił w tym zakresie środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym umożliwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. (por.wyrok z dnia 14 maja 1998r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, IV SA 1153/96).
Trzeba również wskazać w kontekście przedmiotowej sprawy, w ślad za poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażonym w wyroku z dnia 6 października 2006r. (I OSK 1330/05), że sam fakt występowania w art. 58 § 1 kpa instytucji uprawdopodobnienia nie zwalnia organu, wydającego na jego podstawie stosownego postanowienia, z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, a co za tym idzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że strona skarżąca wskazała przewlekłą chorobę powodującą paraliż i uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się, jako przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wprawdzie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła tej okoliczności, jednakże organ zobligowany był do ustalenia wiarygodności okoliczności podnoszonych przez E. G.. Sam fakt występowania w przepisie art. 58 § 1 kpa instytucji uprawdopodobnienia przez zainteresowanego, nie zwalniał organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zwrócił się do skarżącej o przedłożenie zaświadczeń lekarskich czy oświadczeń członków rodziny, które mogły uwiarygodnić przedstawioną przyczynę. Tymczasem organ chcąc rzetelnie wyjaśnić okoliczności przedmiotowej sprawy, działając z poszanowaniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i czuwając nad tym, żeby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 8 i 9 kpa), zobowiązany był zwrócić się do strony skarżącej o uprawdopodobnienie wskazanej przez nią przyczyny. Takie działanie byłoby tym bardziej wskazane, że E. G. powołała się na chorobę, a więc na okoliczność, która w większości przypadków wyłącza winę w uchybieniu terminu.
Organ odwoławczy, mając na uwadze art. 7 i art. 77 § 1 kpa powinien zatem ustalić czy rodzaj choroby wnioskodawczyni i okresu jej trwania wywarły wpływ na możliwość podejmowania przez skarżącą decyzji i działań. Koniecznym było również zbadanie możliwości udzielenia pomocy skarżącej przez domowników w zakresie spraw prowadzonych przed organami administracyjnymi.
Ponadto należy wskazać, w ślad za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 6 października 2006r. (I OSK 1330/05), że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pozwoliłoby stronie, która nieumiejętnie próbowała uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, złożyć stosowne wyjaśnienia we wskazanym zakresie oraz przedstawić posiadane dowody, które z uwagi na ewentualną nieznajomość prawa mogła uważać za nieistotne. Wezwanie osoby, która złożyła stosowny wniosek, do sprecyzowania swoich wyjaśnień, umożliwiłoby jej uprawdopodobnienie okoliczności przedstawionych we wniosku, a w świadomości organu zrodzić przekonanie o ich wiarygodności.
Obligatoryjną przesłankę przywrócenia terminu stanowi także dochowanie terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Ten 7-dniowy termin zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody do dokonania określonej czynności procesowej. W przedmiotowej sprawie organ przez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego nie był w stanie ustalić, kiedy ustała przyczyna niedochowania terminu. Dopiero wezwanie skarżącej do uprawdopodobnienia wystąpienia choroby oraz wskazania okresu trwania tej choroby, pozwoliłoby określić precyzyjnie kiedy zaczął biec ustawowy 7-dniowy termin do dokonania określonej czynności procesowej.
Zauważyć należy również, że strona skarżąca spełniła trzecią przesłankę przywrócenia terminu, a więc dopełniła czynności, dla której był przewidziany termin, o którego przywrócenie wniosła, składając jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W związku z powyższym, w toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy, konieczne będzie przeprowadzenie przez organ, uzupełniającego postępowania wyjaśniającego dotyczącego przyczyny uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i okresu jej trwania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego postanowienia podjęto stosownie do art. 152 tejże ustawy.