Wyrok WSA w Olsztynie z 4 sierpnia 2020 r., II SA/Ol 252/20

Sąd

Sygn. akt II SA/Ol 252//20 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2020 roku

Sprawa

sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Skład

sędzia WSA Adam Matuszak przewodniczący, sprawozdawca
sędzia WSA Tadeusz Lipiński
sędzia WSA Piotr Chybicki
starszy referent Małgorzata Gaida protokolant

Uzasadnienie

Decyzją z "[...]" r. Prezydent "[...]" (dalej: "organ pierwszej instancji") orzekł, że L.W. (dalej: "Skarżąca") nienależnie pobrała za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2019 r. kwotę 4.500,00 zł tytułem świadczenia wychowawczego i zobowiązał Skarżącą zwrotu tej kwoty z odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że decyzją z "[...]" r. przyznał Skarżącej na ww. okres prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniu wychowawczym. Po weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, ustalił, że dochód trzyosobowej rodziny, nieuwzględniający dochodu utraconego spowodowanego utratą przez Skarżącą zatrudnienia (do 30 września 2017 r.) oraz utratą pracy przez męża Skarżącej, dochód uzyskany spowodowany uzyskaniem zatrudnienia przez Skarżącą (od 2 listopada 2017 r.), w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 841,21 zł i przekroczył próg dochodowy uprawniający do przedmiotowego świadczenia. Wobec powyższego decyzją z "[...]" r. orzekł, że kwoty wypłacone Skarżącej tytułem świadczenia wychowawczego na dziecko za ww. okres były świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącą do ich zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" decyzją z 14 lutego 2019 r., po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 286/19, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sąd zobowiązał organ do wyjaśnienia kwestii utraty i uzyskania zatrudnienia przez Skarżącą. Ponowie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji ustalił, że Skarżąca pracowała w przedsiębiorstwie "[...]" od 16 września 2002 r. do 30 września 2017 r., a od 2 listopada 2017 r. podjęła zatrudnienie w "[...]", co potwierdza umowa o pracę z 31 października 2017 r. Organ zaznaczył, że z treści tej umowy i zgromadzonego materiału w sprawie nie wynika, jakoby Skarżąca została przejęta przez "[...]" z firmy "[...]". W konsekwencji, w sprawie miała miejsce utrata dochodu, a następnie uzyskanie dochodu. Stwierdził, że w 2016 r. na dochód trzyosobowej rodziny Skarżącej składały się dochody z tytułu zatrudnienia Skarżącej oraz z tytułu pracy zarobkowej i renty jej męża oraz dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym z tytułu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci. Dochód ten, nieuwzględniający dochodu utraconego spowodowanego utratą zatrudnienia przez Skarżącą i jej męża, po skorygowaniu o wysokość składki zdrowotnej męża Skarżącej i pomniejszony o kwotę niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci w części przypadającej na dwoje pełnoletnich dzieci, które zyskały samodzielność w styczniu i kwietniu 2017 r., wyniósł 1.175,40 zł, a w przeliczeniu na osobę 391,80 zł. Następnie, organ podał, że uzyskał informację, iż Skarżąca 2 listopada 2017 r. uzyskała zatrudnienie w "[...]". Z zaświadczenia przedłożonego w 18 października 2018 r. wynikało, że dochód osiągnięty przez Skarżącą za grudzień 2017 r. wyniósł 1.348,23 zł. Wobec tego, stosownie do art. 2 pkt 20 lit. c oraz art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), dalej jako: "ustawa", ponownie ustalił dochód trzyosobowej rodziny, w wyniku czego stwierdził, że dochód ten, nieuwzględniający dochodu utraconego spowodowanego utratą zatrudnienia przez Skarżącą i jej męża oraz powiększony o dochód uzyskany spowodowany uzyskaniem zatrudnienia przez Skarżącą z tytułu podjęcia pracy w ww. przedsiębiorstwie, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 841,21 zł, a zatem przekracza ustawowy próg dochodowy. W konsekwencji, nie przysługiwało świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. Organ pierwszej instancji wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie definicja rodziny, zawartą w z art. 2 pkt 16 ustawy, dorosła córka nie mogła być uwzględniona w składzie rodziny, gdyż Skarżącej nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne lub inne świadczenie wymienione w tym przepisie. Stwierdził, że zgodnie z art.18 ust. 6 ustawy, z uwagi na fakt, że pierwszym miesiącem od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przez stronę był grudzień 2017 r., świadczenie nie przysługiwało od stycznia 2018 r. Skarżąca w całości pobrała świadczenie wychowawcze. Organ pierwszej instancji podkreślił, że Skarżąca miała możliwość zapoznania się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego, w tym również o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o uzyskaniu dochodu. Wobec powyższego, stosownie do art. 25 ust.1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, Skarżąca była obowiązana do zwrotu świadczenia wychowawczego, nienależnie pobranego za przedmiotowy okres.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Skarżąca podniosła, że nieprzerwanie pracuje w tym samym miejscu i nie wiedziała, że w tej sytuacji powinna zgłaszać cokolwiek. Dodała, że nie wie, na jakiej podstawie została stwierdzona jej utrata pracy, ponadto nie rozumie przedstawionego w kwestionowanej decyzji sposobu wyliczenia dochodu. Stwierdziła, że ewentualne wątpliwości co do ciągłości jej zatrudnienia powinny być wyjaśnione na etapie składania wniosku, skoro z dokumentów, które przedłożyła wraz z wnioskiem, wynikało, że pracuje. Zarzuciła ponadto, że w składzie jej rodziny nie jest uwzględniana pozostająca na jej utrzymaniu dorosła niepełnosprawna córka.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" (dalej: "Kolegium") decyzją z "[...]" r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pełni podzieliło dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia stanu faktycznego sprawy i przytoczyło przepisy ustawy, mające zastosowanie w sprawie. Oceniło, że organ pierwszej instancji w sposób nie budzący wątpliwości ustalił, że dochód miesięczny rodziny Skarżącej (po odliczeniu dochodu utraconego) w 2016 r. wyniósł 1.175,40 zł miesięcznie, tj. na osobę w rodzinie 391,80 zł. Od stycznia 2018 r. po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Skarżącą przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 841,21zł. Prawidłowo więc uznał, że doszło do sytuacji opisanej w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Kolegium stwierdziło, że Skarżąca była w sposób jasny i wyraźny pouczona w decyzji o konsekwencjach niepoinformowania organu o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wyjaśniło ponadto, że nie można było uwzględnić w składzie rodziny niepełnosprawnej dorosłej córki, gdyż wbrew wymogom przewidzianym w art. 2 pkt 16 ustawy, w związku z tą niepełnosprawnością nie przyznano Skarżącej żadnego świadczenia. Dodało, że Skarżąca może zwrócić się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie lub zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia.

Skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu na ww. decyzję Kolegium. Podniosła, że w piśmie z 18 października 2017 r. informowała organ pierwszej instancji, że jest zatrudniona w "[...]", zaś w piśmie z 10 października 2017 r. – że pracuje w firmie "[...]", która zmieniła nazwę. Tym samym, wypełniła obowiązek poinformowania organu realizującego świadczenie wychowawcze o podjęciu pracy zarobkowej w wymaganym przez prawo terminie. Podkreśliła, że przez cały okres zachowała nieprzerwaną ciągłość pracy w tym samym miejscu pracy, wykonując te same czynności. Nie wiedziała początkowo, że zmienił się pracodawca, gdyż wydawało się jej, że zmieniła się jedynie nazwa, co wcześniej już miało miejsce. Zaznaczyła, że umowy dostaje ze zwłoką, co wyjaśnia brak spójności jej oświadczeń ze stanem faktycznym co do nazwy firmy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Rozpoznawana sprawa była już przedmiotem oceny tut. Sądu, który wyrokiem z 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 286/19, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z "[...]" r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stosownie zaś art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumieć należy wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu, czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią zaś z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci, np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Związanie sądu administracyjnego zachodzi, jeżeli stan prawny sprawy nie ulega zmianie, a stan faktyczny nie zostaje podważony, względnie nie zmienia się i niedopuszczalne jest odstąpienie przez wojewódzki sąd administracyjny od ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnych orzeczeniach sądów administracyjnych wydanych w granicach danej sprawy (por. wyrok NSA z 23 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1689/17, dostępny pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

W powołanym wyroku z 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 286/19, Sąd stwierdził, że wbrew stanowisku organów okoliczność, czy skarżąca podjęła zatrudnienie, wskutek czego uzyskała dochód, nie została wyjaśniona. Ustalając wysokość dochodu skarżącej organ pierwszej instancji powołał się na zaświadczenie potwierdzające wysokość uzyskanego przez Skarżącą dochodu, którego nie było w aktach sprawy. Ponadto, Skarżąca podnosiła, że zarobki jej się nie zmieniły, "zmienił się tylko jej pracodawca", "przeszła z jednej spółki do drugiej". Sąd stwierdził, że z oświadczeń Skarżącej wynika, że była ona osobą zatrudnioną. Uznał, że niewyjaśniona pozostawała okoliczność, czy Skarżąca zmieniła pracodawcę i w związku z powyższym uzyskała zatrudnienie i dochód (art. 2 pkt 20 lit. c i pkt 21 ustawy), czy też zmieniła się jedynie podstawa prawna jej zatrudnienia, co stanowiłoby w istocie kontynuację dotychczasowego stosunku pracy skarżącej, gdyż zmieniłaby się tylko forma organizacyjno-prawna jej pracodawcy.

Z uzasadnień zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, aby stosownie do wskazań Sądu, organy zweryfikowały i oceniły ww. przesłanki z art. 2 pkt 20 lit. c) i pkt 21 ustawy (przewidujących, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które oznaczają wykonywanie pracy na podstawie m.in. stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło) w kontekście możliwości zastosowania art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którymi obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, to jest świadczenia wychowawczego wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organy obu instancji ograniczyły się do wymienienia okresów zatrudnienia Skarżącej i podania nazw jej pracodawców. Co więcej, Kolegium nie oceniło załączonej do odwołania umowy zlecenia z 2 października 2017 r., poprzestając na wskazaniu tego faktu. Natomiast z będących w dyspozycji organów dokumentów wynika, że Skarżąca pracowała w okresach: 16 wrzesień 2002 r. – 30 wrzesień 2017 r., 2 października 2017 r. - umowa na czas nieoznaczony (brak jest informacji czy ta umowa zastała wypowiedziana przez którąkolwiek ze stron), 2 listopad 2017 r. – 31 styczeń 2018 r. Nadal nie wyjaśniono więc, czy Skarżąca rzeczywiście zmieniła pracodawcę i w związku z powyższym uzyskała zatrudnienie i dochód w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. c) i pkt 21 ustawy, czy też jedynie zmianom podlegała podstawa prawna jej zatrudnienia. Nie stanowi realizacji wskazań Sądu uwaga organu pierwszej instancji, że z umowy z 31 października 2017 r. i zgromadzonego materiału nie wynika, że Skarżąca została "przejęta" z "[...]" do "[...]".

Wobec powyższego aktualne pozostają wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w ww. wyroku Sądu.

W dalszej kolejności niezbędna jest ocena prawidłowości ustalenia składu rodziny Skarżącej. Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, "rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); z wyłączeniami, które nie miały miejsca w sprawie. Podkreślić należy, że w cytowanym przepisie ustawodawca nie posługuje się pojęciem "przyznano", a jedynie "przysługuje" w odniesieniu do wymienionych tam świadczeń. Co więcej, w ustawie pojęcia te nie są używane zamiennie. Zatem, skoro w ww. przepisie warunkiem dziecka, które ukończyło 25. rok życia i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznania za członka rodziny jest okoliczność, że wymienione świadczenia "przysługują", a więc istniej potencjalna możliwości przyznania jednego z ww. świadczeń członkowi rodziny, to fakt, że Skarżącej i jej mężowi nie przyznano któregokolwiek z tych świadczeń nie wyklucza możliwości spełnienia omawianego warunku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania i zalecenia Sądu.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.