Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Prezydent decyzją z dnia "[...]" odmówił J. M. umorzenia kwoty 70.247,53 zł. opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A. Opłata ta została ustalona decyzją z dnia "[...]".
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z treścią przepisów ustawy o finansach publicznych organ może umorzyć część lub całość należności jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. W ocenie organu w sprawie tej nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, które mogłyby przemawiać za umorzeniem opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty. Przyznanie wnioskodawcy ulgi w zapłacie winno być spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu, przekształcając grunt strona była poinformowana o warunkach udzielonej bonifikaty. Strona zbyła nieruchomość przy ul. A i za niższą kwotę zakupiła lokal mieszkalny. Ważne jest natomiast wykazanie nadzwyczajności trudnej sytuacji materialnej, w której znalazł się dany podmiot i to niezależnie od swego postępowania.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. M., podnosząc, że naruszono przepis art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia kwoty 70.247,53 zł.
W dalszej części odwołania (brak w aktach administracyjnych strony 2, 4 i 6) skarżąca wskazała, że nie zaskarżyła do Sądu decyzji Kolegium, która utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji ustalającą wysokość opłaty. Natomiast w przypadku przekształcenia prawa użytkowania wieczystego działki gruntu, opłata od takiego przekształcenia powinna być obliczana jedynie na podstawie wyceny wartości samej działki gruntu, a nie całej nieruchomości z budynkiem.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium w całości podzieliło ustalenia organu I instancji co do okoliczności dotyczących udzielenia bonifikaty przy przekształcaniu prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności oraz co do zasadności wysokości ustalonego zwrotu tej bonifikaty. Decyzja organu o zwrocie lub o ewentualnym umorzeniu obowiązku zwrotu bonifikaty jest decyzją uznaniową wydaną w konkretnej sprawie, przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności. Podstawowym warunkiem udzielenia ulgi jest wykazanie, że przemawia za tym ważny interes wnioskodawcy lub interes publiczny, zaś trudna sytuacja finansowa podatnika nie stanowi podstawy do zastosowania ulg w spłacie zobowiązań. Organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego, dochodząc do słusznego wniosku, że racje przedstawione przez skarżącą są prawdziwe, jednak nie stanowią podstawy do zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania.
Skargę na powyższą decyzję wywiodła J. M. wnosząc, jak się wydaje, o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skarżąca powołała się ponownie na okoliczność, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dotyczyło tylko działki gruntu, zaś dom tam usytuowany był zawsze jej własnością. Wartość przekształconej działki nie była wyższa niż 146.000 zł, tj. wyższa od kwoty za jaką skarżąca zakupiła mieszkanie. W tym czasie wypadkowi uległ syn skarżącej, koszt jego operacji i rehabilitacji, które umożliwiły mu samodzielne chodzenie wyniósł łącznie 40.000 dolarów. Pieniądze te synowi przekazała skarżąca, natomiast Kolegium zupełnie pominęło tę okoliczność, a przecież pomoc synowi była dla skarżącej priorytetem. J. M. przedstawiła nadto swoją trudną sytuację finansową, podkreślając, że z uwagi na wysoki koszt zrezygnowała z przeprowadzenia operacji usunięcia guzów tarczycowych, zaś jej stan zdrowia pogorszył się na skutek przebytego wylewu krwi do mózgu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej: ustawa p.p.s.a.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" odmawiającą umorzenia skarżącej kwoty 70.247,53 zł. opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870). Zgodnie z treścią art. 64 ust. 1 tejże ustawy właściwy organ na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (umorzenie w całości lub części, odroczenie, rozłożenie na raty) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60, tj. m. in. należności pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Do należności tych mogą być stosowane ulgi w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym.
Przytoczone wyżej unormowania prawne nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że decyzja dotycząca umorzenia kwoty opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości jest decyzją uznaniową, której wydanie musi być poprzedzone szczególnie dokładną analizą zgromadzonego materiału dowodowego, a na podstawie uzasadnienia takiej decyzji wykluczyć należy ewentualny zarzut dowolności w jej wydaniu.
Przypomnieć należy, że organ administracji winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i w tym celu powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stosownie bowiem do art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), dalej powoływanej jako k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Ponadto zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej, wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Zgodnie zaś z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień oraz wskazówek.
Zwrócić też należy uwagę na wynikający z art. 8 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Pogłębianiu tego zaufania służy niewątpliwie podejmowanie przez organ administracji wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy też załatwianie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony.
Mając na uwadze wymienione wyżej podstawowe zasady postępowania administracyjnego, nabierające jeszcze bardziej doniosłego znaczenia w przypadku zakończenia postępowania wydaniem decyzji o charakterze uznaniowym stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały uwzględnione i rozważone wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy.
Nie można mieć wątpliwości, co do słuszności twierdzeń organów obu instancji, że zastosowanie ulgi w spłacie należności (w tym przypadku umorzenia należności) musi wynikać z ważnego interesu skarżącej lub interesu publicznego. Ważny interes skarżącej został jednak oceniony w sposób teoretyczny bez odniesienia się do konkretnej okoliczności przez nią powoływanej.
Już we wniosku z dnia 23 kwietnia 2015 r. o umorzenie kwoty opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, skarżąca podnosiła, że zmuszona była przekazać synowi kwotę 40.000 dolarów na jego operację i rehabilitację, gdyż w przeciwnym razie nie mógłby się on poruszać bez pomocy przyrządów ortopedycznych. Argumentacja ta powtórzona została w skardze i jak się wydaje mogła być zawarta w odwołaniu, bo przecież skarżąca zarzuciła w skardze, że Kolegium w ogóle nie odniosło się do jej argumentacji dotyczącej konieczności operacji i rehabilitacji syna.
Organy obu instancji rzeczywiście nie odniosły się do przedstawionej wyżej okoliczności, a bez wątpienia powinny to uczynić. Skutecznym usprawiedliwieniem organu odwoławczego nie może być to, że w odwołaniu znajdującym w aktach administracyjnych (k- 19 – 22) nie ma tej argumentacji, gdyż odwołanie znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy na kolejno ponumerowanych stronach nie jest kompletne. O tym, że w odwołaniu skarżącej znajdującym się w aktach administracyjnych, brakuje strony drugiej, czwartej i szóstej, jednoznacznie przekonuje wewnętrzna numeracja odwołania. Podobnie treść odwołania i brak kontynuacji myśli czy zdania znajdujących się na dwóch kolejno wszytych po sobie stronach, dowodzi tego, że Kolegium rozpoznało odwołanie, które nie było kompletne. Rzeczą drugorzędną i obecnie bez żadnego praktycznego znaczenia, pozostaje to dlaczego w aktach administracyjnych nie ma trzech stron odwołania. Niezależnie od tej przyczyny organ odwoławczy przed rozpoznaniem sprawy powinien podjąć stosowne czynności aby rozpoznać kompletne odwołanie np. zażądać uzupełnienia braków formalnych.
Poza dyskusją pozostaje jednak to, że żaden z organów administracji w najmniejszym stopniu nie odniósł się do okoliczności przekazania przez skarżącą pieniędzy synowi na operację i rehabilitację.
Sąd na obecnym etapie postępowania w żadnym stopniu nie przesądza tego jak powinna być oceniona kwestia przekazania przez skarżącą dla syna 40.000 dolarów, obecnie wiadomym jest, że kwota taka została przekazana (k. – 129 akt sądowych). Kwestią jednak zupełnie niewyjaśnioną jest to czy miała ona rzeczywisty związek z operacją i późniejszą rehabilitacją syna skarżącej. Okoliczności te wykazać powinna oczywiście skarżąca, jednak organ administracji zgodnie z przytoczonymi we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym, powinien ukierunkować skarżącą w jej postępowaniu. Zwrócić uwagę należy na to, że skarżąca nie jest osobą posiadającą szczególną wiedzę z zakresu prawa i postępowania administracyjnego, nadto jest osobą po przebytym wylewie krwi do mózgu.
W tej sytuacji rzeczą niezbędną jest to aby organ administracji obok przedstawionego do wypełnienia skarżącej druku oświadczenia o stanie majątkowym, w sposób prosty i zrozumiały wezwał skarżącą do udokumentowania tego, że jej syn przebył operację i rehabilitację, kiedy to miało miejsce i jaki był koszt jego leczenia. Organy pomijając w swoich rozważaniach i ocenach okoliczność choroby syna skarżącej i ewentualnej konieczności pomocy, naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawały natomiast podnoszone przez skarżącą kwestie dotyczące naliczenia opłaty, gdyż niniejsze postępowanie dotyczyło jedynie zasadności umorzenia tejże kwoty, a nie samej zasadności jej naliczenia.
Mając powyższe na względzie Sąd w punkcie I wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu rozstrzygnięto w punkcie II wyroku na zasadzie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714).