Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że 30 listopada 2011 roku D. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 320,00 zł. Do wniosku dołączył kserokopie recept.
Decyzją z dnia "[...]", działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 216,81 zł oraz odmówił przyznania zasiłku na zakup leków w kwocie 103,19 zł. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że wycena wszystkich leków zgodnie z załączonymi receptami przy zastosowaniu tańszych zamienników leków o tym samym składzie wyniosła łącznie 216,81 zł, co zabezpiecza całomiesięczną kurację lekami według załączonych recept i wskazanego na nich dawkowania. Zastrzeżono przy tym, że wycena jednego leku została dokonana z ograniczeniem recepty od lekarza urologa, która stanowi o 3 opakowaniach leku Omnic, którego dawkowanie dla wnioskodawcy wynosi 1X1 tabl. i 1 opakowanie (30 tabletek) wystarcza na cały miesiąc leczenia. Organ uznał więc, że zabezpieczenie 3 miesięcy leczenia tym lekiem nie jest niezbędną potrzebą bytową.
Skonkludowano, że wycena na kwotę 216,81 zł zabezpiecza pełen zakres leków według załączonych recept na miesięczną kurację. Ponadto organ I instancji wskazał, że D. P. objęty jest szeroką pomocą socjalną w postaci różnego rodzaju zasiłków, których średnia miesięczna wysokość przekracza 800 zł. Podkreślono przy tym, że zasoby finansowe ośrodka pomocy społecznej przeznaczone na zasiłki celowe są ograniczone, a liczba potrzebujących jest bardzo duża. Do dnia wydania decyzji w sprawie wpłynęło bowiem 629 wniosków o przyznanie zasiłków celowych, a przeciętna wysokość zasiłku celowego na zakup leków waha się od 50 zł do 200 zł.
D. P. odwołał się od powyższej decyzji. Podniósł, że wszystkie wypisane na receptach lekarstwa są mu niezbędne, dlatego też zasiłek celowy na ich wykupienie jest niezwykle istotny, rangą swoją równy wręcz zasiłkowi na żywność. Ponadto odwołujący wskazał, że na jego zaświadczeniach lekarskich traktujących jakie leki są dla niego niezbędne, nie było adnotacji o możliwości stosowania zamienników tych leków.
Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że D. P. jest osobą samotnie gospodarującą. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a głównym źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 444 zł oraz uzyskiwane zasiłki celowe. Organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, zaś świadczenia z pomocy społecznej mają wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, a nie zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Kolegium stwierdziło również, że organ pomocy społecznej dokonał prawidłowej wyceny leków przepisanych wnioskodawcy, jak najbardziej zasadnie uwzględniając ich tańsze zamienniki. Zakaz zamiany leku istnieje bowiem tylko w sytuacji, gdy osoba wydająca receptę dokona na niej adnotacji wskazującej na niemożność dokonania takiej zamiany. Wskazania te zostały zaś prawidłowo wykonane przez organ I instancji. Kolegium stwierdziło, że strona prezentuje postawę roszczeniową i nie podejmuje działań pozwalających zminimalizować koszty zakupu niezbędnych leków.
Skargę na powyższą decyzję wniósł D. P., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że współpracuje z organem pomocy społecznej w celu obniżenia kosztów przepisywanych mu leków. Podał przy tym przykłady obniżenia takich kosztów w postaci stosowania tańszych leków. Jednocześnie stwierdził, że nieprawdą jest, że są tańsze zamienniki przepisanych mu na receptach leków. Skarżący zarzucił organowi, że ten przerzuca na niego ciężar pokrycia kosztów leków w sytuacji gdy strona skarżąca dysponuje tylko minimalnymi środkami finansowymi z tytułu zasiłku stałego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012r., poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia "[...]" Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o przyznaniu D. P. świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 216,81 zł oraz odmowie przyznania pomocy na zakup leków w kwocie 103,19 zł.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ustawy. W sprawie poza sporem pozostaje, iż skarżący kwalifikuje się do objęcia go świadczeniami z pomocy społecznej, spełnia bowiem kryterium dochodowe, ponadto dotknięty jest długotrwałą chorobą i niepełnosprawnością.
Stosownie jednak do treści do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zamieszczenie w niniejszym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, podejmowana jest na podstawie uznania administracyjnego.
Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, w tym także świadczenia na leki, musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Skoro więc decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania jej tego świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy.
Wskazał na to również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007) orzekł, iż sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.
Skarżący musi zdać sobie sprawę, że nie jest jedynym potrzebującym wsparcia ze środków pomocy społecznej na terenie A, że oprócz niego jest jeszcze wielu potrzebujących znajdujących się w podobnej sytuacji finansowej, a organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na pomoc społeczną, których wysokość często nie zależy od organu. Wpływu na wysokość tychże środków nie ma także sąd administracyjny rozpoznający skargi z zakresu pomocy społecznej. Organ dysponujący ograniczoną pulą środków na zadania związane z pomocą społeczną musi mieć na uwadze fakt, że zwiększając, czy też przyznając pomoc jednej z osób potrzebujących musi tę pomoc zmniejszyć lub wręcz odmówić pomocy innej osobie potrzebującej.
Pomoc na zakup leków jest niewątpliwie niezbędną potrzebą bytową. Niemniej przyznając tę pomoc organ musi kierować się przesłankami płynącymi z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, pozwalającymi na przyznanie tej pomocy, jak również tym, że decyzja przyznająca pomoc na zakup lekarstw jest wydawana w granicach uznania administracyjnego.
W sprawie niniejszej skarżący otrzymał pomoc na zakup leków w kwocie 216,81 zł. Organ I instancji przyznając pomoc w takiej wysokości odniósł się do swoich możliwości finansowych wskazując, że w 2011 r. plan przewidywał, iż będzie on dysponował kwotą 901.874,00 zł przeznaczoną na zasiłki celowe, z czego na koniec listopada rozdysponował kwotę 448.232,25 zł, (tj. ok.49,70%). Organ wyjaśnił także, że musiał wziąć pod uwagę potrzeby związane z całym rokiem, a zwłaszcza okres zimowy, co wiąże się z zabezpieczeniem środków na opał. Nadto zobowiązany jest do pokrycia kosztów pobytu podopiecznych z terenu gminy w domach pomocy społecznej. Uwzględnić należało także potrzeby związane z zakupem odzieży i obuwia jesienno – zimowego dla gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci. Organ I instancji podniósł ponadto, że na zabezpieczenie kosztów przyznawanych obligatoryjnie dodatków mieszkaniowych, ze względu na ograniczone środki na te cele, niezbędne było zabezpieczenie ze środków własnych kwoty 100,000,00 zł na ten cel. Natomiast zasiłki celowe na zakup lekarstw i inne cele są skarżącemu przyznawane systematycznie w każdym miesiącu i z tytułu różnego rodzaju zasiłków skarżący otrzymuje miesięcznie ponad 800 zł.
Najistotniejsze jednak w przedmiotowej sprawie jest to, że skarżący otrzymał niezbędne środki finansowe na zakup wszystkich leków na cały wnioskowany miesiąc. Organ przyznając pomoc dla skarżącego jak najbardziej racjonalnie wziął pod uwagę ceny leków – uwzględniając ich zamienniki, w Aptece A, jednej z najtańszych aptek dysponujących cenami hurtowymi (karta 9 akt administracyjnych). Takie działanie organu świadczy o rzetelnym gospodarowaniu środkami publicznymi, bez, co niezwykle istotne, uszczerbku dla prawidłowego leczenia skarżącego. Rzeczą oczywistą jest, że stosowanie zamienników o tym samym składzie jest praktyką powszechnie stosowaną przez osoby realizujące recepty, pozwalającą na racjonalizację wydatków farmaceutycznych bez ujemnych efektów dla pacjenta. Dlatego nie mu znaczenia kwestia wskazywana na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego, iż przepisy dotyczące stosowania leków zamiennych – ustawa o refundacji leków... nie obowiązywały w dniu wydania decyzji.
W myśl tych nowych przepisów bowiem farmaceuta ma obowiązek poinformować wykupującego leki o istnieniu tańszych zamienników (art. 44 ustawy), co nie oznacza przecież, że przed obowiązywaniem tej ustawy nie było możliwe korzystanie z takich zamienników. Ponadto w przypadku recept skarżącego w aptece nie odmówiono wydania zamienników przepisanych lekarstw, co dowodzi prawidłowości takiego postępowania. Trzeba zaś wyraźnie zaznaczyć, że tam gdzie na recepcie skarżącego znajdowała się adnotacja - nie zamieniać, organ się do niej zastosował. W pozostałych zaś przypadkach zasadnie uwzględnił istniejące na rynku zamienniki przepisanych stronie leków. W tej sytuacji należało stwierdzić, iż wykupienie wszystkich lekarstw zapisanych w przedstawionych przez skarżącego receptach zostało sfinansowane przez ośrodek pomocy społecznej. Słusznie również organ dokonując wyceny leku Omnic wziął pod uwagę jedno opakowanie, a nie jak jest na recepcie 3 opakowania, gdyż to jedno opakowanie zawierające 30 tabletek przy dawkowaniu przepisanym skarżącemu, wystarcza mu na 1 miesiąc, a taki był okres na jaki przyznano rzeczony zasiłek specjalny skarżącemu.
Zwrócić uwagę należy również na to, że D. P. wskazał, iż na skutek wykupienia leków nie będzie mógł zapłacić ok. 100 zł. za mieszkanie, natomiast z uzasadnienia wyroku tut. sądu z dnia 7 lutego 2012r., II SA/Ol 918/11 wydanego w sprawie skargi D. P. w przedmiocie zasiłku celowego również na zakup leków, wynika że od początku 2010 r. do czasu wydania decyzji przez organ I instancji w tej sprawie skarżący nie uiszczał opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Okoliczność tą potwierdził właściciel lokalu, który reguluje wynikające z tego tytułu należności. Ponadto wobec skarżącego orzeczono w 2006r. eksmisję z zajmowanego przez niego lokalu (aktualizacja wywiadu środowiskowego, k. – 17 akt adm.). Tak więc ewentualny brak wpłaty za mieszkanie nie jest okolicznością nową, ale trwającą od dłuższego czasu i nie związaną z wysokością przyznanego zasiłku celowego na wykupienie leków.
Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pkt 1 skargę oddalił.
O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, sąd orzekł w pkt 2 na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę za czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług.