Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 listopada 2005r. Prezydent Miasta E. odmówił P. D. przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu podano, iż zaliczka alimentacyjna jest kwotą wypłacaną przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalanego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Jednakże wnioskodawca nie spełnia podanych warunków, gdyż sprawie egzekucyjnej nie nadano dalszego biegu wobec niewskazania adresu zamieszkania dłużnika za granicą.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. D. Podał, iż nie zna miejsca zamieszkania ojca – B. D., gdyż nie utrzymuje on kontaktu z rodziną od 20 lat, a próby odnalezienia go przez ambasady, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, czy Polski Czerwony Krzyż nie powiodły się. Wyjaśnił, iż do czasu likwidacji Funduszu Alimentacyjnego otrzymywał świadczenia z ZUS. Obecnie znajduje się zaś w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie posiada żadnych dochodów, a matka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Decyzją z dnia 16 stycznia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Wskazano, iż zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej egzekucja bezskuteczna to egzekucja w wyniku której niewyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy.
W związku z tym w ocenie organu egzekucja musi być wszczęta i prowadzona wobec osoby zobowiązanej do świadczenia alimentacyjnego. W niniejszej sprawie zaś egzekucja w ogóle nie została wszczęta z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy. Kolegium uznało, iż wprawdzie sytuacja taka jest krzywdząca dla osoby studiującej bez dochodów i wychowującej się w rodzinie o minimalnych dochodach, jednakże sytuację tę mogą załagodzić jedynie świadczenia z pomocy społecznej. Wobec bowiem nieprowadzenia egzekucji uznano, iż wnioskodawca nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej.
Na decyzję tę skargę wniósł P. D., przytaczając argumenty zawarte w odwołaniu. Podniósł, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż jest studentem studiów dziennych i nie posiada żadnych dochodów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, iż w podobnej sytuacji znajduje się wiele osób i w związku z tym zapowiadana jest nowelizacja ustawy. Wyjaśniono także, iż nawet gdyby Sąd nie podzielił stanowiska organu, to przyznanie zaliczki skarżącemu nie jest możliwe, gdyż nie spełnia on innych przesłanek określonych w ustawie. Nie jest wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko (matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim), nie jest wychowywany przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, ani nie jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji.
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, zostały uregulowane w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Stosownie do art. 2 pkt 7 tej ustawy przez zaliczkę alimentacyjną rozumie się kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia – art. 7 ust. 1 ustawy. Osobą uprawnioną w rozumieniu tej ustawy jest zaś m.in. osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna.
Wskazać należy, iż kwestie postępowania w sprawie przyznawania prawa do zaliczki alimentacyjnej zostały uregulowane w art. 10 powołanej ustawy, przy czym jeżeli świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a cyt. ustawy).
W przedmiotowej sprawie strona skarżąca składając wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dołączyła do niego zaświadczenie
Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 27 lipca 2005r. Z jego treści wynika, iż matka skarżącego – K. D. składała wnioski o egzekucję świadczeń alimentacyjnych od B. D. na rzecz między innymi P. D. dwukrotnie; tj. w dniu 30 marca 1990r. oraz w dniu 10 września 2001r., ale postępowaniom nie można było nadać biegu z uwagi na niewskazanie adresu dłużnika za granicą. Skarżący wyjaśnił, iż pomimo prób odnalezienia ojca poprzez ambasady, Ministerstwo Spraw Zagranicznych czy Polski Czerwony Krzyż jego miejsce pobytu nie jest znane, na dowód czego dołączył pisma wskazanych instytucji w tej sprawie.
W tym stanie sprawy organy obu instancji uznały, że w przedłożonym zaświadczeniu sądu okręgowego nie została stwierdzona bezskuteczność egzekucji i odmówiły przyznania zaliczki alimentacyjnej. Wskazać należy, iż pod pojęciem bezskuteczności egzekucji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy należy rozumieć egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy -art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Jeżeli zatem prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje osobie, która w wyniku wszczętych czynności egzekucyjnych nie uzyskała alimentów, to tym bardziej przysługuje ono osobie, która jest uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, ale nie może wyegzekwować alimentów od dłużnika zamieszkałego za granicą z powodu braku możliwości ustalenia jego miejsca pobytu.
Taką egzekucję również należy uznać za bezskuteczną. Przyjęcie odmiennej interpretacji doprowadziłoby do nierównego traktowania osób uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Stosownie zaś do art. 32 Konstytucji RP wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Konstytucja nie zna przy tym żadnych odstępstw i wyjątków od zasady równości. Przyjęcie zaś, iż inaczej należy interpretować pojęcie bezskuteczności egzekucji w stosunku do dłużników zamieszkałych w kraju, a odmiennie w stosunku do zamieszkałych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiłoby wskazaną wyżej nierówność wobec prawa.
Ponadto należy wskazać, iż nie można uznać za zasadne powoływanie się przez organ na inne jeszcze okoliczności (uzasadniające w jego ocenie odmowę przyznania zaliczki alimentacyjnej) zawarte w odpowiedzi na skargę. Podnieść bowiem należy, iż organ załatwia sprawę przez wydanie decyzji (art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), a motywy podjętego rozstrzygnięcia podaje w uzasadnieniu (art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego). Nie może on zatem dokonywać dodatkowych ustaleń, ani też oceniać stanu faktycznego już po wydaniu decyzji. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż okoliczności wskazywane w odpowiedzi na skargę nie były przedmiotem postępowania wyjaśniającego.
Ponadto w oparciu o dokumenty przedłożone przez skarżącego można mieć wątpliwości, czy są one zgodne ze stanem faktycznym. Organ wskazał bowiem między innymi na fakt, iż matka skarżącego – K. D. pozostaje w związku małżeńskim z B. D. Jednakże z zaświadczenia z Sądu Okręgowego wynika, iż w Sądzie tym toczy się sprawa z powództwa K. D. przeciwko B. D. o separację, co ma znaczenie z uwagi na treść art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużnik alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Wobec powyższego zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowanie, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.