Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu od skargi K.N. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu podała, iż 27 stycznia 2008 r. spaleniu uległa należąca do niej obora wraz ze zwierzętami i sianem. Chce ją zadaszyć przed zimą. Pożar zniszczył skóry i wełnę. Opłaca mieszkanie spółdzielcze - czynsz, wodę, ogrzewanie "z długami 608 zł". Ponosi duże koszty leczenia: badania, leki, prywatne wizyty u lekarzy. Osoby, które zgłosiły nieprawdę, że głodzi zwierzęta, żyją na jej koszt a osoby nadużywające alkoholu nie pomagają opłacać wydatków mieszkaniowych. Posiadane pieniądze nie wystarczają na remont, więc musi pożyczać. W rubryce 11 formularza skarżąca podała, iż płaci "około 450 zł miesięcznie za mieszkanie spółdzielcze + podatki za gospodarstwo i KRUS 281 zł VII 08 r." Za pracę w gospodarstwie daje ludziom mięso, bo ma kłopoty finansowe. "Musiała(-) pożyczać na czynsz i leczenie u obcych ludzi i rodzin więc ma(-) oświadczenia ile miała(-) długu". Jest kierowana na dwie operacje. Na leki, badania i wizyty wydaje około 400 zł miesięcznie.
Według oświadczenia zawartego w rubrykach 6 i 7 formularza, K.N. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe; jej majątek stanowi dom o powierzchni użytkowej 32 m2, spalony budynek gospodarczy, mieszkanie spółdzielcze (49 m2), 7,0709 ha gruntów rolnych i 2000 zł oszczędności. W rubryce 10, w której należy podać z jakiego tytułu i w jakiej wysokości uzyskiwany jest dochód miesięczny wnioskodawcy, skarżąca wpisała: "praca na gospodarstwie rolnym, obrabiam 3 ha reszta pola - ugory za które płacę podatek nie można było wełny i skór sprzedać - celowo spalono oborę więc mam kłopoty finansowe".
Do wniosku załączone zostały kopie faktury z apteki (październik 2007 r. - 188,15 zł, listopad 2007 r. - 140,58 zł, styczeń 2008 r. - 96,07 zł, lipiec 2008 r. - 194,47 zł) i laboratorium analiz medycznych (lipiec 2008 r. - 91,50 zł).
Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami)
- - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - zwolnienie strony od całości kosztów sądowych bądź też od ich poszczególnych składników lub ich części - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego.
Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego (w rozpatrywanym przypadku kosztów sądowych) we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie z 24 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 343/07, niepubl.).
Istnienia takiego powodu nie stwierdzono w rozpatrywanym przypadku.
Przeczyć temu nie mogą same tylko twierdzenia skarżącej, iż ma "kłopoty finansowe", 608 zł zaległości w opłatach mieszkaniowych, czy też to, że "musiała(-) pożyczać na czynsz i leczenie u obcych ludzi i rodzin" i "ma(-) oświadczenia ile miała(-) długu". Abstrahując od tego, iż ostanie z owych stwierdzeń odnosi się do minionych zdarzeń a wśród dokumentów załączonych do wniosku strony nie znalazły się rzeczone oświadczenia, nakreślonego przez nią obrazu głębokiego niedostatku nie da się pogodzić z faktem, iż obecnie ma ona zgromadzone oszczędności w kwocie 2000 zł.
Zważywszy argument skarżącej, iż została pozbawiona dochodu ze sprzedaży wełny i skór, należy zauważyć, iż do tego rodzaju jej trudności odniósł się już wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 7 grudnia 2005 r. (sygn. akt II OZ 1162/05), oddalającego zażalenie K.N. na orzeczenie odmawiające zwolnienia jej od kosztów sądowych, stwierdził on mianowicie, iż "(t)rudno (...) uznać, że sam brak skupu wełny powoduje, że (...) gospodarstwo rolne nie przynosi skarżącej żadnego dochodu", co "(m)a (...) zasadnicze znaczenie przy ocenie jej możliwości finansowych." Ocena ta uwzględniała zwłaszcza to, że "skarżąca może np. skorzystać z dotacji z Unii Europejskiej."
W tym kontekście odnotowania wymaga, iż we wniosku nie został podany dochód, mimo iż informacje zawarte w jego uzasadnieniu wskazują na to, że skarżąca musi go jednak uzyskiwać. Opłaca mieszkanie i ubezpieczenie rolnicze, ponosi koszty leczenia, również tzw. prywatnego, pewne osoby żyją na jej koszt, w gospodarstwie korzysta z siły najemnej.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.