Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta, po rozpatrzeniu wniosku T.N., orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego R.N. z lokalu przy ul. [...] w K. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) zwanej dalej: ustawą o ewidencji.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z wnioskiem o wymeldowanie R.N. zwróciła się jego była żona – T.N. podnosząc, że były mąż nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w K. od kwietnia 2012 r. Wnioskodawczyni stwierdziła, że były mąż lokal opuścił dobrowolnie zabierając część swoich rzeczy osobistych i obecnie mieszka w K. przy ul. [...]. W wyniku podziału majątku wspólnego przez sąd zostało przyznane jej prawo własności do przedmiotowego lokalu. Po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku wymieniła zamki w drzwiach wejściowych. Z kolei z zeznań R.N. wynika, że w lokalu przy ul. [...] w K. nie zamieszkuje od 30 czerwca 2012 r. Lokal, który w wyniku podziału majątku jest własnością byłej żony, opuścił dobrowolnie pozostawiając w nim rzeczy osobiste. Z zeznań świadków - sąsiadów wynika, że obecnie nie widują oni R.N. w jego miejscu zameldowania. W wyniku przeprowadzonych w rzeczonym lokalu oględzin stwierdzono, że znajdują się w nim rzeczy należące do R.N., który jednak stwierdził, że rzeczy te odbierze w późniejszym terminie.
W tej sytuacji organ uznał, że R.N. trwale oraz dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal i przeniósł swoje centrum życiowe poza miejsce zameldowania. Chociaż wyraża on chęć zamieszkania w tym lokalu, to uzależnia ten fakt od dobrej woli byłej żony. Jednakże sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, która ma być wymeldowana, lecz musi on być połączony z faktem przebywania w nim. Pan N. opuszczając sporny lokal dostosował się do postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] nakazującego wydanie i opróżnienie części lokalu mieszkalnego do [...] czerwca 2012 r., gdyż lokal ten został przyznany jego byłej żonie.
Od powyższej decyzji R.N. wniósł odwołanie podnosząc, że jest osobą schorowaną, posiada ustalony stopień niepełnosprawności, brakuje mu środków na wykup leków. Żona nie zważając na jego chorobę dążyła do przejęcia mieszkania. Po opuszczeniu przez niego mieszkania w dniu 30 czerwca 2012 r., zostały wymienione zamki w drzwiach wejściowych. Wskazał, że w trakcie postępowania w sprawie wymeldowania nie był obecny podczas przesłuchiwania jednego ze świadków, gdyż złożył on zeznania w dniu wskazanym w zawiadomieniu, ale o innej godzinie. Z kolei drugi ze świadków przyszedł na przesłuchanie wraz z jego byłą żoną, która sugerowała mu odpowiedzi.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż R.N. opuścił sporny lokal 30 czerwca 2012 r., opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Z ustaleń organu I instancji wynikało bowiem, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. I Wydział Cywilny z dnia [...], sygn. akt [...] nakazano R.N. opuścić, opróżnić i wydać byłej żonie przedmiotowy lokal do dnia [...] czerwca 2012 r. Na podstawie prawomocnego postanowienia utracił on uprawnienia do przebywania w przedmiotowym lokalu. Zdaniem organu, utrata przez skarżącego uprawnień do lokalu w powiązaniu z faktem wyprowadzenia się z tego lokalu potwierdza okoliczność jego opuszczenia, co musiało skutkować wymeldowaniem go z miejsca pobytu stałego. R.N. opuścił przedmiotowy lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, nie przebywa we wskazanym tym lokalu i faktu tego sam nie kwestionuje, jak również była małżonka potwierdza jego nieprzebywanie we wskazanym lokalu jej przyznanym przez Sąd. Zasadne było zatem wydanie decyzji o wymeldowaniu.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko odwołującego się co do okoliczności naruszenia przez organ I instancji w toku prowadzonego postępowania zasady czynnego udziału strony oraz art. 79 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej: kpa., gdyż strony postępowania nie brały osobiście udziału w czynności przesłuchania wszystkich świadków, gdyż tylko trzech świadków zostało przesłuchanych w terminie wskazanym w zawiadomieniu o dokonaniu tej czynności. Pozostali świadkowie swoje zeznania złożyli w innym terminie dla siebie dogodnym. Tymczasem strona skarżąca ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać świadkowi pytania oraz składać wyjaśnienia. Naruszenie przez organ I instancji obowiązku zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu jest naruszeniem przepisów postępowania.
Jednakże to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem to pozostałe okoliczności sprawy nie budzące wątpliwości organów orzekających w tej sprawie stanowiły o tym, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji niezbędne do wymeldowania odwołującego.
Na tą decyzję R.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dołączając liczne pisma procesowe i orzeczenia sądowe wydawane m.in. w sprawach o alimenty, w sprawie rozwodowej, w sprawie o podział majątku, a także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego jak również kartę informacyjną leczenia szpitalnego strony. Skarżący podniósł, że organy orzekając o jego wymeldowaniu nie wzięły pod uwagę okoliczności w jaki sposób był traktowany przez byłą żonę. Kiedy wracał wieczorami do domu był przez nią wyzywany i poniżany, uniemożliwiano mu korzystanie z łazienki i oświetlenia pokoju, w domu dochodziło do awantur i była wzywana Policja. W związku z chorobami skarżący często przebywał w szpitalu, po jego opuszczeniu przebywał u córki I. w P. Skarżący zakwestionował również dokonany przez sąd powszechny podział majątku. Podniósł, że orzeczeniem sądu powszechnego nakazano mu wyprowadzić się z mieszkania, w tej sytuacji pozostał bez mieszkania i bez środków do życia.
Obecnie mieszka w należącym do córki I. budynku przy ul. [...] w K., jednakże budynek ten jest w stanie surowym i nie nadaje się do zamieszkania. Skarżący od [...] jest niezdolny do pracy z powodu choroby, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, pogarsza się jego stan zdrowotny, gdyż z powodu braku środków finansowych nie wykupuje regularnie leków i żywności. Wskazał, że nie opuścił mieszkania dobrowolnie lecz zastosował się do postanowienia Sądu. Po opuszczeniu przez niego mieszkania, była żona wymieniła zamki w drzwiach wejściowych, chciałby jednak wrócić do tego mieszkania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji oraz wyjaśniając, że zebrane dowody oraz występujące w sprawie okoliczności faktyczne jednoznacznie dowodzą, że zostały spełnione ustawowe przesłanki do wymeldowania skarżącego.
W piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2013 r. skarżący ponownie podniósł, że ma problemy zdrowotne i nie ma gdzie mieszkać, a także zakwestionował dokonaną wycenę mieszkania przyznanego byłej żonie w postanowieniu dokonującym podziału majątku stron.
Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w sprawie został naruszony art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji poprzez błędną wykładnię pojęcia dobrowolności. Naruszono również art. 10 i 79 kpa. w związku z pominięciem skarżącego podczas przeprowadzania dowodu z przesłuchania świadków. Z kolei uczestniczka postępowania – T.N. wyjaśniła, że zamki w drzwiach wejściowych zostały wymienione dopiero 30 czerwca lub 1 lipca 2012 r., po opuszczeniu mieszkania przez byłego męża, a zatem miał on ponad pół roku na wymeldowanie się i opuszczenie lokalu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję Wojewody stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993, ze zm). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania skarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, iż do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Konieczne jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Dokonując takiej oceny należy uwzględnić obiektywne przesłanki opuszczenia lokalu takie jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola (zamiar) powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 marca 2012 r., III SA/Kr 1143/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że R.N. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w K. co najmniej od 30 czerwca 2012 r., gdyż tę datę wskazuje sam skarżący. Lokal ten postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] został przyznany byłej żonie T.N. W postanowieniu tym Sąd nakazał skarżącemu opróżnić i wydać lokal do dnia [...] czerwca 2012 r. Sam skarżący przyznał, że lokal ten opuścił dobrowolnie pozostawiając w nim rzeczy osobiste i od tej daty nie zamieszkuje przy ul. [...] w K. (protokół przesłuchania strony - k. 10 akt adm. organu I instancji). Okoliczność tę potwierdzili również przesłuchani w sprawie sąsiedzi, że obecnie nie widują oni skarżącego w jego miejscu zameldowania.
Należy podkreślić, że zameldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych o miejscu faktycznego pobytu oznaczonej osoby (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji). Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Jak zostało wcześniej wskazane przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, zamiar (wola) skarżącego ma znaczenie, jednakże w rozpatrywanej sprawie znaczenie nadrzędne ma powód opuszczenia lokalu i możliwość dostępu do tego lokalu. Wyrażana przez skarżącego wola powrotu do tego lokalu nie może samoistnie przesądzać o braku istnienia przesłanek do wymeldowania (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., II OSK 2143/10, dostępny CBOSA). W rozpatrywanej sprawie skarżący opuścił lokal przy ul. [...] w K., gdyż w wyniku podziału majątku wspólnego lokal ten został przyznany jego byłej żonie, a skarżącemu Sąd Rejonowy w K. nakazał opróżnienie i wydanie tego lokalu do dnia [...] czerwca 2012 r. Skarżący to orzeczenie Sądu wykonał dobrowolnie, jak sam podaje, a jedynie oczekuje, że w obecnym postępowaniu przed sądem administracyjnym ten właśnie Sąd pozwoli mu powrócić do lokalu i na nowo w nim zamieszkać.
W tym miejscu należy zatem skarżącemu wyjaśnić, że sądy administracyjne nie posiadają jakichkolwiek uprawnień do rozstrzygania kwestii dotyczącej prawa do przebywania w jakimkolwiek lokalu mieszkalnym. Jak wynika bowiem z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych czyli wydanych, jak w rzeczonej sprawie, decyzji administracyjnych o wymeldowaniu pod kątem ich zgodności tak z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami procesowymi, nie zaś o przyznawaniu uprawnienia do przebywania w lokalu, gdyż tę kwestię przesądził już sąd powszechny w orzeczeniu dotyczącym podziału majątku pomiędzy stronami.
O braku możliwości powrotu do mieszkania świadczy fakt, iż jego właścicielka - była żona skarżącego nie widzi możliwości, aby ponownie zamieszkał on w przedmiotowym lokalu. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący nie ma dostępu do tego lokalu, gdyż po jego wyprowadzeniu się zostały wymienione zamki w drzwiach wejściowych. Ponadto skarżący swoje sprawy życiowe skoncentrował w domu przy ul. [...] w K. - sam w skardze przyznaje, że obecnie tam mieszka. Zatem zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżący dobrowolnie i trwale opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu i orzekły o wymeldowaniu go z lokalu przy ul. [...] w K. Natomiast na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., II OSK 2143/10, dostępne CBOSA).
W tej sytuacji nawet jeśliby przyjąć, jak w skardze podnosi skarżący, że nie opuścił on lokalu dobrowolnie, a został pozbawiony do niego dostępu poprzez zmianę zamków, podkreślić należy, że nie podejmował on żadnych prawnych kroków, które umożliwiłyby mu powrót do lokalu np. nie wystąpił z powództwem o naruszenie posiadania. Z kolei niepodejmowanie działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu należy uznać za rezygnację z zamieszkania w tym lokalu (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2012 r., II OSK 966/12, dostępne CBOSA).
Należy zatem stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji, a pozostawienie zameldowania stanowiłoby w takiej sytuacji jedynie fikcję meldunkową. Nie ma natomiast znaczenia w sprawie o wymeldowanie podnoszona przez skarżącego jego trudna sytuacja finansowa i problemy zdrowotne.
Sąd uznał, iż w sprawie została naruszona zasada czynnego udziału strony określona w art. 10 kpa., jak również został naruszony art. 79 kpa., bowiem pomimo zawiadomienia skarżącego przez organ I instancji o terminie przesłuchania świadków, przesłuchanie dwóch świadków odbyło się w innym terminie dla nich dogodnym. Jednakże naruszenie tych przepisów nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy skoro przed wydaniem decyzji organ poinformował skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie, jak również z zeznań pozostałych świadków, w przesłuchaniu których uczestniczył skarżący oraz pozostałych dowodów zebranych w sprawie wynika, że strona nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w K. Zasadne było zatem wydanie decyzji o wymeldowaniu z tego lokalu.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
O przyznaniu wynagrodzenia dla pełnomocnika skarżącego z tytułu poniesienia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).