Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" r. Prezydent "[...]" (dalej: "organ pierwszej instancji") orzekł, że wypłacone A.L. (dalej: "Skarżąca") tytułem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na osobę uprawnioną – córkę Skarżącej za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. kwoty w łącznej wysokości 5.000 zł, były świadczeniem nienależnie pobranym i orzekł o obowiązku zwrotu ww. należności z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że decyzją z "[...]" r. przyznał osobie uprawnionej - córce Skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Ustalił bowiem, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, z uwzględnieniem uzyskanego zasiłku dla bezrobotnych, wynosił 281,75 zł i nie przekraczał kryterium dochodowego uprawniającego stronę do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, określonego w art. 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670, z późn. zm.), dalej jako: "ustawa".
Organ pierwszej instancji podniósł, że 25 października 2019 r. uzyskał informację, że mąż Skarżącej podjął 24 września 2018 r. zatrudnienie, z tytułu którego uzyskał za październik 2018 r. dochód netto w wysokości 1.406,12 zł, zaś Skarżąca 20 kwietnia 2018 r. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W wyniku weryfikacji dochodu rodziny Skarżącej ustalono, że wyniósł on 451,95 zł i nie przekroczył wyznaczonego progu dochodowego. Organ pierwszej instancji uzyskał ponadto informację, że Skarżąca 29 października 2018 r. podjęła pracę i uzyskała z tego tytułu dochód za listopad 2018 r. w kwocie netto 1.468,75 zł. Ponownie przeliczając dochód rodziny, stosownie do art. 9 ust. 4a ustawy, ustalono, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącej wyniósł 819,14 zł i tym samym przekroczył ustawowy próg dochodowy uprawniający do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe, zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy, skutkowało utratą prawa do przedmiotowych świadczeń od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.
Organ pierwszej instancji zaznaczył, że Skarżąca pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki za okres do 30 września 2019 r. W konsekwencji, stosownie do art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, pobrane za ww. okres świadczenia z funduszu alimentacyjnego musiały zostać uznane za świadczenie pobrane nienależnie. Zgodnie zaś z art. 23 ust. 1 ustawy Skarżąca została zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ pierwszej instancji podkreślił, że Skarżąca wiedziała o obowiązku poinformowania organu o warunkach uprawniających do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Skarżąca podniosła, że wyliczając dochód jej rodziny, organ pierwszej instancji nie uwzględnił, że w 2019 r. otrzymywała wynagrodzenie w niższej wysokości, z uwagi na zaistniały uszczerbek na zdrowiu. Wniosła o ponowne przeliczenie dochodu jej rodziny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" (dalej: "Kolegium") decyzją z "[...]" r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji i przytoczyło przepisy ustawy, mające zastosowanie w sprawie. Podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że na mocy art. 4 pkt 7 lit. a, art. 9 ust. 2 i ust. 4a, art. 18 ust. 5 oraz art. 23 ustawy, Skarżąca jest zobowiązana do zwrotu świadczeń, które zostały pobrane nienależnie, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego spowodowane uzyskaniem dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia od 28 października 2018 r. Wyjaśniło, że nałożenie na Skarżącą spornego obowiązku było obligatoryjnym następstwem ustalenia, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Treść art. 23 ust. 1 ustawy nie daje bowiem organowi administracji luzu decyzyjnego.
Odnosząc się do kwestii obniżenia dochodu Skarżącej od czerwca 2019 r., Kolegium stwierdziło, że okoliczność ta nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy (w stanie prawnym na dzień 1 grudnia 2018 r.). Dodano, że Skarżąca może zwrócić się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie zobowiązania lub zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia.
Skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu na powyższą decyzję Kolegium. Zarzuciła, że pomimo wniosku zawartego w odwołaniu, Kolegium nie przeliczyło ponownie dochodu jej rodziny za okres od czerwca do września 2019 r. Stwierdziła, że w tym okresie kryterium dochodowe nie zostało przekroczone i wniosła o ponowne przeliczenie dochodu. Zarzuciła też, że Kolegium wliczyło dochód za grudzień 2018 r., mimo iż ten okres nie był przedmiotem odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Sąd wyjaśnia, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek taki został zwarty w odpowiedzi na skargę, Kolegium, o czym skarżąca został powiadomiona w piśmie z 28 maja 2020 r., doręczonym dnia 2 czerwca 2020 r. W ustawowym terminie skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, skarga zasługuje na uwzględnienie, pomimo tego, że nie można podzielić zaprezentowanej tam argumentacji.
Należy podnieść, że stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania Skarżącej przedmiotowego świadczenia decyzją z "[...]" r.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W art. 19 ust. 1 ustawy przewidziano, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.
Jedną z takich okoliczności jest uzyskanie dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jeżeli spowoduje to przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że z uwagi na zmiany sytuacji dochodowej rodziny Skarżącej, spowodowane podjęciem przez nią zatrudnienia od 29 października 2018 r., które nastąpiło po dacie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę Skarżącej przekroczone zostało kryterium dochodowe za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. W konsekwencji powyższego, wypłacone Skarżącej za ww. okres świadczenia były nienależnie pobrane w rozumieniu cytowanego art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Określając okres, za który pobrane zostały nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, powołano art. 18 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Praca Skarżącej przez trzy dni października z pewnością nie mogła skutkować tym, że osiągnięte przez nią wynagrodzenie powodowało przekroczenie kryterium dochodowego rodziny. Kolegium uznało również, że skoro Skarżąca podjęła zatrudnienie z dniem 29 października 2018 r., to wynagrodzenie za listopad otrzymała w listopadzie 2018 r. Jednakże ze znajdującego się w aktach administracyjnych (k -17) zaświadczenia z zakładu pracy Skarżącej z 16 stycznia 2020 r., dotyczącego zatrudnienia od 29 października 2018 r. do 15 stycznia 2020 r., nie wynika, że Skarżąca otrzymała pierwsze wynagrodzenie w listopadzie, wręcz przeciwnie można wyprowadzić wniosek, iż miało to miejsce dopiero w grudniu 2018 r. Skoro zatem wysokość dochodu z tego tytułu spowodowała skutek w postaci utraty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to świadczenie to nie przysługiwałoby dopiero od stycznia 2019 r. Należy bowiem podkreślić, że w powołanym art. 18 ust. 5 ustawy ustawodawca nie posłużył się terminem "podjęcia zatrudnienia", lecz pojęciem "osiągnięcia dochodu", co stosownie do ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych należy rozumieć jako faktyczne uzyskanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie, np. wynagrodzenia.
Jak wyjaśnił WSA w Poznaniu w wyroku z 20 września 2018 r. (sygn. akt IV SA/Po 594/18, dostępny pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA") termin "dochód" używany w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest w istocie terminem zaczerpniętym z prawa podatkowego, na co też wskazuje jego definicja zamieszczona w art. 3 pkt 1 o świadczeniach rodzinnych, odwołująca się wprost do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie tych przepisów jest zaś zasadą, że "przychodem" - a co za tym idzie, także "dochodem" - są pieniądze (wartości pieniężne, wartość otrzymanych świadczeń w naturze, wartość innych nieodpłatnych świadczeń) "otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika" (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Zatem przy identyfikowaniu faktu i momentu uzyskania dochodu (verba legis "przychodu") podstawowe znaczenie ma, co do zasady, sam moment zyskania możliwości faktycznego dysponowania kwotą danego świadczenia, a nie okres, za jaki formalnie ono przypada. Także w innych orzeczeniach stwierdzono, że dopiero faktyczne uzyskanie dochodu wskutek zatrudnienia ma wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Związane jest to z pomocową istotą świadczeń rodzinnych. Wpływ na uprawnienie do tych świadczeń mieć mogą jedynie faktycznie uzyskane dochody, a nie wierzytelności czy ekspektatywa uzyskania dochodu" (por. wyroki WSA w Gdańsku: z 20 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 750/16; z 29 czerwca 2017r., sygn. akt III SA/Gd 374/17; CBOSA). Z uwagi na to, że ustawodawca definiując w art. 2 pkt 4 ustawy pojęcie "dochodu" odsyła wprost do dochodu, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, powyższe rozważania można odnieść do rozpoznawanej sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania i zalecenia Sądu.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego pominięcia przez organ odwoławczy kwestii obniżenia otrzymywanego wynagrodzenia za pracę za okres czerwiec – wrzesień 2019 r., należy podnieść, że przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, stosownie do art. 9 ust. 3 - 4b ustawy, znaczenie ma uzyskanie i utrata dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku. Pojęcia te zostały zdefiniowane przez ustawodawcę, zgodnie z art. 2 pkt 17 ustawy w pojęciu "utraty dochodu" mieszczą się wyłącznie wymienione w tym przepisie sytuacje. W tym katalogu nie wymieniono zmniejszenia otrzymywanego wynagrodzenia. Podniesiona więc przez Skarżącą okoliczność w rozpoznawanej sprawie nie mogła mieć zatem wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Obniżenie otrzymywanego wynagrodzenia za pracę może mieć natomiast ewentualnie znaczenie w sprawie wszczętej wnioskiem o umorzenie lub udzielenie ulgi w spłacie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.