Uzasadnienie
Z akt sprawy przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wraz ze skargą wynika, że B. C. (dalej jako: strona lub skarżący) 1 września 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego, wskazując adres miejsca zamieszkania: [...].
Działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: organ I instancji lub MOPS) decyzją z 7 grudnia 2022r. odmówił przyznania wnioskowanego dodatku węglowego. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił obowiązujące w sprawie przepisy. Wskazał, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż strona nie zamieszkuje w lokalu pod adresem [...]. Wskazano, że deklaracja o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami została złożona dopiero 5 grudnia 2022 r., zaś z informacji z KRUS jak i rejestru PESEL wynika, iż miejscem zameldowania strony jest [...]. Organ wskazał także, iż przeprowadzony wywiad wykazał, iż lokal w [...] jest niezamieszkały i znajduje się w remoncie. Wskazano, że budynek ma świeżo położone tynki, w pomieszczeniu przeznaczonym na łazienkę nie ma żadnych urządzeń sanitarnych, jedno pomieszczenie jest puste, w innym składowane są materiały budowlane. W budynku nie stwierdzono żadnych rzeczy świadczących o zamieszkiwaniu, takich jak miejsce do spania, urządzenia i naczynia do przygotowywania posiłków. Nie stwierdzono rzeczy osobistych skarżącego.
W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że spełnia wszystkie warunki do przyznania dodatku węglowego, zaś pracownicy MOPS nie znają znaczenia słowa zamieszkiwać. Wskazał, że na terenie gminy [...] posiada dwa domy mieszkalne oraz gospodarstwo rolne zlokalizowane pod adresem [...]. Złożył jednak wniosek na adres [...], gdyż tam zamieszkuje. Podał, że ma zawartą umowę na dostawę wody, na której widnieje adres [...]. Opłaca również rachunki za energię elektryczną. Podniósł, iż skoro w dniu 1 grudnia 2022 r. o godz. 9:30 był w lokalu i udostępnił go pracownikom MOPS do kontroli to znaczy, iż tam zamieszkuje. Podał, że w budynku nie było remontu lecz bieżąca konserwacja. Prawo nie zabrania przeprowadzania prac budowlanych, remontowych i innych. Pracownikowi przeprowadzającemu wywiad zarzucił poświadczenie nieprawdy. Zażądał uzupełnienia notatki poprzez dołączenie dokumentów potwierdzających uprawnienia pracownika do oceny budynku pod kątem technicznym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium organ odwoławczy lub organ II instancji) rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym decyzją z 28 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokości dodatku węglowego oraz właściwość organów w tych sprawach reguluje ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. ze zm.141, dalej jako: u.d.w.).
Podniosło, że z poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynika, że stan faktyczny dotyczący miejsca zamieszkania jest niezgodny z złożonymi pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń danymi we wniosku.
Nie można prowadzić gospodarstwa domowego pod dwoma różnymi adresami. Trzeba być osobą stale zamieszkującą i gospodarującą pod wskazanym we wniosku adresem zamieszkania. O stałym zamieszkiwaniu nie decyduje tylko i wyłącznie złożenie stosownego oświadczenia zainteresowanej osoby, lecz konieczne jest stałe (fizyczne) przebywanie w tym lokalu i gospodarowanie. Obecność podczas przeprowadzania wywiadu nie świadczy o stałym przebywaniu w lokalu, jeżeli stan budynku nie pozwala na uznanie, że nadaje się on do zamieszkania. Wbrew stanowisku odwołującego sam fakt posiadania lokalu opalanego węglem nie oznacza spełnienia warunków do otrzymania dodatku, w sytuacji niezamieszkiwania w lokalu. Z ustaleń organu wynika, że na dzień składania wniosku gospodarstwo domowe skarżącego nie było prowadzone pod podanym adresem miejsca zamieszkania.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że odwołuję się od tej decyzji ponieważ została ona wydana w oparciu o absurdalne ustalenia organu I instancji niezgodne ze stanem faktycznym, a wynikające jedynie z nastawienia pracowników MOPS do osoby skarżącego w związku z licznymi procedurami "Niebieska Karta" na terenie gminy.
Skarżący wskazał, że złożył wniosek o dodatek węglowy ponieważ spełnia wszystkie kryteria do jego otrzymania. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem [...]. Jego samotne zamieszkiwanie związane jest z procedurami "Niebieska Karta" w poprzednim miejscu zamieszkania. Wiedzę o tym mają pracownicy MOPS. Fakt przebywania pod adresem [...] potwierdziła kontrola organu I instancji i jednocześnie wykluczyła zamieszkiwanie strony pod wskazywanym przez ten organ adresem [...]. Pomimo, że skarżący złożyłem wniosek 1 września 2022 r. MOPS rozpatrywał go do 7 grudnia 2022 r. i nie informował strony o wydłużeniu terminu na rozpatrzenie sprawy. Wskazywany w krótkim wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym dopiero 1 grudnia 2022 r. "remont" podczas, którego skarżący dalej zamieszkiwał pod adresem [...], rozpoczął się 4 dni przed kontrolą, pomimo niego dalej strona zamieszkuje w tym domu, ponieważ ma on jeszcze piętro czego pracownik socjalny nie wskazał.
Jeżeli kontrola przeprowadzona byłaby w terminie rozpatrywania wniosku, remontu by jeszcze nie było. Pracownik socjalny wskazał, że budynek jest ogrzewany, posiada media, jak wynika z jego notatki nie zadawał żadnych pytań, nie prosił o pokazanie rzeczy osobistych, ani innych związanych z zamieszkiwaniem. W ocenie skarżącego oceny tej nie zmienia adres zameldowania oraz podany kilka lat wcześniej adres zamieszkania w KRUS, który jest związany wyłącznie z prowadzonym gospodarstwem rolnym.
Zdaniem skarżącego Kolegium nie bierze pod uwagę aktualnego adresu podawanego w roku 2022 na umowach o dostawę wody oraz energii elektrycznej. Adres ten podawany był zanim wiadomo było o możliwości skorzystania z dodatku węglowego. Skarżący argumentował, że złożył wyłącznie jedną deklaracje odnośnie źródeł ciepła w obowiązującym terminie, na dom w którym mieszka pod adresem [...]. Przedstawił dodatkowo aktualne umowy na dostawę mediów zawarte w roku 2022 na których podaje adres zamieszkania [...]. Zdaniem skarżącego organ I instancji nie poczynił wszystkich możliwych sposobów weryfikacji miejsca zamieszkania, a ustawa nie mówi nic o zakazie prowadzenia konserwacji i remontów. Zdaniem skarżącego decyzja w jego sprawie została wydana z pominięciem aktualnych informacji odnośnie zamieszkiwania oraz na podstawie bezprawnego stwierdzenia pracownika socjalnego, że budynek w remoncie oznacza budynek niezamieszkały.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego.
Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając niniejszą sprawę, sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Organ odmówił przyznania skarżącemu dodatku węglowego wskazując, że materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący zamieszkuje pod adresem [...].
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.d.w., a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1) i 2) u.d.w. przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Wskazać należy, że ażeby dodatek węglowy mógł być przyznany strona musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku.
Wyjaśnić należy, że "przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe" (por. wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 56/23; orzeczenie dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej jako: CBOIS).
Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 Kodeksu cywilnego, jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1842/21; orzeczenie dostępne w CBOIS).
Przyjąć więc należy, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w budynku. W ocenie sądu organy nie wykazały w sposób wystarczający, że skarżący w budynku nie zamieszkuje. W tej mierze nie jest wystarczające odwołanie się do rejestru PESEL, z którego wynika miejsce zameldowania, które nie zawsze pokrywa się z miejscem zamieszkania. Także okoliczność prowadzenia gospodarstwa rolnego pod adresem [...] nie wyklucza samo w sobie, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem [...]. Remont budynku także nie świadczy, że osoba w nim nie zamieszkuje. Nawet, gdyby przyjąć, że w czasie remontu osoba nie przebywa w budynku z powodu podjętych prac budowlanych, to i tak taka okoliczność nie wyklucza zamieszkiwania w budynku w znaczeniu prawnym, o ile oczywiście taka przerwa w zamieszkiwaniu wiąże się jedynie z czasowym nieprzebywaniem spowodowanym przez remont.
Ponadto skarżący może prowadzić gospodarstwo rolne w którym wciąż zamieszkują jego rodzice, co jednak nie wyklucza, że skarżący może zamieszkiwać w innym domu, tym bardziej położonym niedaleko tego gospodarstwa.
Dodatkowo wskazać należy, że organy w istocie nie odniosły się do kwestii zawarcia przez skarżącego 25 lipca 2022 r. umowy na dostarczanie do spornego budynku wody przez spółkę komunalną. Ponadto nie ustalono czy skarżący posiada umowy na dostarczanie innych mediów i czy z nich korzysta. Organy skupiły się jedynie na złożonej dopiero 5 grudnia 2022 r. deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Kolejną przesłanką konieczną do przyznania dodatku węglowego jest gospodarowanie w budynku. Przyjąć należy, że co do zasady wykonywanie remontu może świadczyć o takim gospodarowaniu. O gospodarowaniu w budynku mogą świadczyć także podpisane umowy na dostarczanie mediów, które są konieczne do zamieszkiwania w domu.
Dodatkowo wskazać należy, że skarżący podnosił w skardze, że budynek w którym zamieszkuje posiada także piętro, co nie wynika z przeprowadzonego wywiadu. Akta nie wskazują też na okoliczność założenia w rodzinie skarżącego "Niebieskiej Karty", na tym etapie sprawy nie sposób ustalić, czy może mieć to wpływ na sytuację mieszkaniową skarżącego.
Mając powyższe na uwadze sąd przyjął nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, że decyzja w sprawie wydana została przedwcześnie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę wskazaną powyżej wykładnię miejsca zamieszkania i ocenią według wymienionych przesłanek.
Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zarówno decyzję organu II, jak i I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. w zw. z art. 135 p.p.s.a.