Uzasadnienie
Po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, K.O. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że jego czteroosobowa rodzina jest w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym jej dochodem jest wynagrodzenie za pracę żony, które jest obciążone egzekucją komorniczą z tytułu zaległości kredytowych (kredyt hipoteczny) w kwocie ponad 20 000 zł. Kwota wynagrodzenia żony łącznie z deputatem opałowym wynosi 2759,89 zł brutto, po potrąceniu komorniczym, pozostaje ok. 1200 zł - 1320 zł netto. Wnioskodawca podał, że nie osiąga dochodu, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci, do majątku małżonków należy mieszkanie o powierzchni 98,10 m2, które obciążone jest hipotecznie w banku i w ZUS z powodu zadłużenia związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Po wezwaniu wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w piśmie z dnia 19 marca 2014 r. wnioskodawca podniósł, że wypełnił prawidłowo formularz PPF, a z zawartych w nim informacji wynika, iż znajduje się w sytuacji, w której wygospodarowanie środków pieniężnych na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych jest praktycznie niemożliwe. W ocenie wnioskodawcy, wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie ma uzasadnionej potrzeby i narusza prywatność, utrudnia również dostęp do Sądu i prowadzi do przewlekłości w rozpoznaniu jego sprawy.
Odnosząc się do żądań zawartych w wezwaniu wnioskodawca wyjaśnił, że ma zarejestrowaną jednoosobową działalność gospodarczą (jako działalność finansową pomocniczą), lecz faktycznie nie prowadzi jej z powodu trudności finansowych i zamierza ją wyrejestrować. Wskazał, iż z tytułu działalności gospodarczej nie osiąga przychodu/dochodu, za rok 2013 wysokość przychodu/dochodu wyniosła 0,00 zł, także za poszczególne miesiące 2014 r. (styczeń-marzec) dochód wyniósł 0,00 zł. Wskazał, że nie wie jaki dokument ma przedstawić na potwierdzenie tego faktu, gdyż nie posiada takiego. Dodał, iż nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie ma przyznanego zasiłku, nie podejmował prac dodatkowych, dorywczych czy sezonowych. Nie posiada środków trwałych, wraz z żoną nie posiadają również pojazdów mechanicznych. W przedmiocie dochodu żony, wnioskodawca wskazał, iż wysokość brutto jej wynagrodzenia to 2759,89 zł, a wysokość netto wykazana w formularzu PPF to średnia obliczona na podstawie listy rocznej karty wynagrodzeń za 2013 r. (ok. 1324 zł).
Zgodnie z listą rocznej karty wynagrodzeń za 2014 r., dochód netto żony za styczeń to 994,94 zł, za luty to 1237,20 zł, a za marzec - prawdopodobnie też 1237,20 zł. Wnioskodawca oświadczył również, iż w latach 2013-2014 on i członkowie jego rodziny nie korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie oraz członków rodziny. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków wskazał wydatki roczne - opłata za użytkowanie wieczyste i podatek od nieruchomości w łącznej kwocie 199,53 zł oraz wydatki miesięczne -śmieci, woda i ścieki, gaz, prąd w łącznej kwocie ok. 386 zł. Dodał, że prąd opłacany jest zaliczkowo i na wiosnę będzie dopłata za prąd zużyty w okresie zimowym. Wnioskodawca wskazał, iż codzienne utrzymanie rodziny (wydatki na żywność i odzież, wydatki szkolne, itp.) to koszt "700-900 zł i więcej" zależnie od wysokości otrzymywanego wynagrodzenia.
Odnosząc się do kwestii związanych z zadłużeniem, skarżący wskazał, iż posiada zadłużenie w ZUS związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w wysokości ok. kilkudziesięciu tysięcy złotych, lecz nie jest w stanie podać jego pełnej kwoty, gdyż ZUS nie udziela takich informacji telefonicznie. Ponieważ nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej, więc zadłużenia tego nie spłaca. Z tego powodu ZUS zastosował hipotekę przymusową na mieszkaniu. Wnioskodawca wskazał również, że posiada zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego zaciągniętego wspólnie z żoną, obecnie w kwocie 22581,34 zł -należność główna. Do czasu jego spłaty mieszkanie obciążone jest hipoteką kaucyjną, zaś od 2010 r. jego spłata egzekwowana jest przez komornika z wynagrodzenia żony. Wnioskodawca oświadczył, że ani on ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, kont i lokat dewizowych. Do przedmiotowego pisma procesowego załączone zostały kopie karty wynagrodzenia żony za rok 2013 i 2014, kopie dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków za śmieci i prąd oraz opłaty za użytkowanie wieczyste, kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2014 rok.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 40/14 odmówił wnioskodawcy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że oświadczenie wnioskodawcy nadal budzi wątpliwości i nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W oparciu o takie oświadczenie nie można stwierdzić, czy na pewno sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala mu na poniesienie określonych kosztów postępowania.
Od tego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw podnosząc, że odmowa przyznania prawa pomocy w sytuacji braku środków finansowych uniemożliwia mu skorzystanie z prawa do sądu. Wyjaśnił, że wykazał swoją trudną sytuację materialną, jego rodzina posiada ograniczone środki, które zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, bowiem dochód po potrąceniu komorniczym wynosi 1200 -1320 zł netto miesięcznie. W tej sytuacji wygospodarowanie środków na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych jest praktycznie niemożliwe. Wnioskodawca stwierdził, że po otrzymaniu wezwania złożył żądane oświadczenia i dokumenty źródłowe, które posiadał lub które mógł zdobyć w ciągu wyznaczonych 7 dni.
Następnie wnioskodawca ponownie opisał swoją sytuację finansową i majątkową podając okoliczności wskazywane już wcześniej w formularzu PPF i piśmie procesowym z dnia z dnia 19 marca 2014 r. Podniósł również, że fakt niewyrejestrowania przez niego działalności gospodarczej z zerowym przychodem i dochodem nie może być podstawą odmowy przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje
W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: ustawa ppsa.).
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 ustawy ppsa., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie K.O., jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa.).
Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy ppsa. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. II FZ 156/10, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania.
A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ustawy ppsa.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy ppsa. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę w formularzu PPF, jak również wynikające z przedłożonych przez niego oświadczeń, wyjaśnień i kopii dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca w sposób wystarczający uprawdopodobnił, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Z przedstawionej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy wynika, że jedynym dochodem jego czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony, które jest obciążone egzekucją komorniczą z tytułu zaległości kredytowych (kredyt hipoteczny) w kwocie ponad 20 000 zł. Kwota wynagrodzenia żony łącznie z deputatem opałowym wynosi 2759,89 zł brutto, po potrąceniu komorniczym pozostaje ok. 1200 zł - 1320 zł netto. Wnioskodawca podał, że ma zarejestrowaną jednoosobową działalność gospodarczą (jako działalność finansową pomocniczą), lecz faktycznie nie prowadzi jej z powodu trudności finansowych i zamierza ją wyrejestrować.
Z tytułu działalności gospodarczej nie osiąga przychodu/dochodu, za rok 2013 wysokość przychodu/dochodu wyniosła 0,00 zł, także za poszczególne miesiące 2014 r. (styczeń-marzec) dochód wyniósł 0,00 zł. Wydatki roczne - opłata za użytkowanie wieczyste i podatek od nieruchomości wynoszą łącznie 199,53 zł, wydatki miesięczne - śmieci, woda i ścieki, gaz, prąd łącznie ok. 386 zł. Z kolei codzienne utrzymanie rodziny (wydatki na żywność i odzież, wydatki szkolne, itp.) to koszt "700-900 zł i więcej" zależnie od wysokości otrzymywanego przez żonę wynagrodzenia.
W skład majątku wnioskodawcy i jego żony wchodzi mieszkanie o powierzchni 98,10 m2. Ponieważ jednak wnioskodawca posiada zadłużenie w ZUS związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w wysokości ok. kilkudziesięciu tysięcy złotych, mieszkanie zostało obciążone przez ZUS hipoteką.
W świetle tych danych Sąd doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadne jest zatem przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.