Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" Burmistrz A (dalej jako: organ I instancji) ustalił wysokość kosztów poniesionych zastępczo przez Gminę Miejską A od dnia 19 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. w łącznej kwocie 12.861,94 zł za pobyt H. S. w Domu Pomocy Społecznej A i zobowiązał P. S. (dalej jako: skarżący) do zwrotu tej kwoty w terminie 31 grudnia 2019 r.
W motywach decyzji organ wyjaśnił, że ojciec skarżącego w dniu 19 listopada 2018 r. został umieszczony w D.P.S., następnie 8 maja 2019 r. ustalono wobec skarżącego odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w kwocie 1.128,24 zł miesięcznie, żadna z tych decyzji nie została zaskarżona, obie stały się ostateczne. Skarżący nie regulował należności, co spowodowało konieczność zastępczego ponoszenia opłat przez gminę, a w takiej sytuacji przysługuje gminie prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków stosownie do treści art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej (dalej jako: u.p.s.).
Pismem datowanym na 15 listopada 2019 r. skarżący zwrócił się o umorzenie zapłaty naliczonej przez organ kwoty.
Skarżący wskazał, że ojciec był alkoholikiem, który z mieszkania zrobił melinę i za którego trzeba było spłacać długi, kosztem potrzeb rodziny. Po śmierci matki, skarżącego wychowywała ciotka i wujek. Nie był on świadomy wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt ojca w D.P.S., posiada zaciągnięty kredyt i pożyczkę, oprócz dwójki dzieci, od września 2019 r. mieszka z nim uczęszczający do szkoły syn nieżyjącego brata.
` Decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że zobowiązało skarżącego do zwrotu kwoty 12.861,84 w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja ustalająca opłatę wobec skarżącego za pobyt jego ojca w D.P.S. jest ostateczna, tym samym nie może budzić wątpliwości to, że na skarżącego został nałożony ten obowiązek, należało go jednak w sposób prawidłowy ustalić i wyznaczyć nowy termin spłaty należności. Nadto skarżący może wystąpić do organu I instancji z wnioskiem o zastosowanie wobec niego jednego ze środków prawnych przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wniósł o zwolnienie go od opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu skargi powtórzone zostały argumenty zawarte w odwołaniu z uwypukleniem nagannego zachowywania się ojca będącego alkoholikiem, wychowywania skarżącego przez ciotkę i wujka oraz koniecznością udzielania obecnie pomocy rodzinie. Do skargi dołączone zostało pismo Z. G. (ciotki skarżącego).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2019 r. poz. 2167) kontrola działalności administracji publicznej przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 dalej jako: "p.p.s.a.").
Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów, ustalonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.
Kierując się powyższymi kryteriami, Sąd stwierdził, że skardze nie można odmówić słuszności.
W pierwszej kolejności stwierdzić jednak należy, że decyzja Burmistrza A z dnia "[...]" o ustaleniu odpłatności skarżącego w wysokości 1.128,24 zł. miesięcznie za pobyt jego ojca w D.P.S. jest decyzją ostateczną, obecnie nie ma żadnych podstaw ku temu by stwierdzić, że jej doręczenie w dniu 14 maja 2019 r. nie było prawidłowe.
Tym samym w sytuacji, gdy skarżący nie uiszczał należnych kwot, a czyniła to Gmina A, możliwym było wszczęcie postępowania dotyczącego ustalenia wysokości poniesionych przez organ I instancji kosztów i w konsekwencji zobowiązania do ich zwrotu skarżącego. Ustalenia te były w zasadzie prawidłowe, ponieważ rozstrzygnięcie organu odwoławczego obniżało je jedynie o 10 groszy i było wynikiem zaokrąglenia miejsc po przecinku na etapie łącznego ustalenia wysokości poniesionych kosztów.
Problem, który został dostrzeżony przez Kolegium, pojawił się na etapie postępowania odwoławczego i dotyczył tego jaki charakter ma pismo skarżącego datowane na dzień 15 listopada 2019 r., ostatecznie uznane przez Kolegium za odwołanie od decyzji. Do takiego wniosku organ odwoławczy doszedł po uzyskaniu dodatkowych informacji od skarżącego, kiedy to on m. in. stwierdził, że odwołuje się od decyzji, ponieważ jest z niej niezadowolony (k. - 84 akt administracyjnych).
Wniosek organu odwoławczego był słuszny, ale tylko częściowo ponieważ charakter pisma skarżącego i treść w nim zawarta nie pozwalała uznać go jedynie za odwołanie od decyzji z "[...]". W kontekście udzielonej przez skarżącego odpowiedzi stwierdzić należy, że pismo z 15 listopada 2019 r. (k. -71 akt administracyjnych) nosiło również cechy odwołania, jednak od samego początku nie powinno być wątpliwości, że jest ono przede wszystkim wnioskiem o zwolnienie z opłat związanych z pobytem ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. O słuszności tej tezy przekonuje to, że skarżący w pierwszym zdaniu pisma zwraca się z prośbą "o umorzenie zapłaty kwoty 12.861,94 wskazanej do zwrotu". Nadto pismo jest skierowane do organu I instancji, a argumentacja w nim zawarta odnosi się do przesłanek mogących skutkować rozważeniem możliwości zwolnienia ze zobowiązania, a nie uchyleniem decyzji z "[...]".
W tej sytuacji, kiedy decyzja o nałożeniu na skarżącego obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania ojca przebywającego w domu pomocy społecznej jest nie tylko skonkretyzowana co do wysokości ponoszonych opłat, ale i ostateczna, a w trakcie postępowania dotyczącego ustalenia i zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę kosztów pobytu wpływa wniosek o zwolnienie z tych kosztów, to wniosek taki powinien być rozpoznany w pierwszej kolejności w oparciu o przepis art. 64 u.p.s.
Naturalnym jest bowiem to, że zanim się zobowiąże daną osobę do zwrotu konkretnej należności, to należność ta powinna zostać ustalona. Ustalenie jej wysokości dokonane najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy, tylko na pozór mogą być prawidłowe, ponieważ prawidłowość tę może obalić całkowite lub częściowe uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie kosztów związanych z pobytem jego ojca w domu pomocy.
Należy zauważyć, że decyzja w sprawie zwolnienia z opłat na podstawie jednej z przesłanej wyszczególnionych w art. 64 u.p.s. oparta jest na uznaniu administracyjnym, a swoboda organu rozstrzygającego sprawę dotyczy zarówno samego zastosowania zwolnienia, jak i jego zakresu. Katalog przypadków wyszczególnionych w art. 64 u.p.s. nie ma charakteru zamkniętego, na co wskazuje zwrot "w przypadkach szczególnie uzasadnionych". Stosunki rodzinne pomiędzy mieszkańcem domu pomocy społecznej, a zobowiązanym do ponoszenia opłaty mogą mieć znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że inne okoliczności niewyszczególnione w art. 64 u.p.s. powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Muszą to być zatem okoliczności szczególnie uzasadnione, związane z wyjątkową i trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie (zob. wyrok WSA w Gorzowie z 16 października 2019 r., w sprawie II SA/Go 390/19, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 października 2017 r. w sprawie II SA/Sz 892/17 – wyroki dostępne w CBOSA).
Tak jak wcześniej zauważono w sprawie dotyczącej zwolnienia z obowiązku (całkowitego lub częściowego) ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują swobodą decyzyjną, której zakresem jest objęta zarówno ocena stanu faktycznego, jak i wybór stosownego rozstrzygnięcia. Jednak pomimo tej swobody organy są zobowiązane do wyczerpującego rozważenia tego, czy w danej sprawie nie zaistniały tego rodzaju szczególnie uzasadnione okoliczności umożliwiające zwolnienie z opłaty w całości lub w części. W ocenie sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę znęcanie się nad rodziną na skutek nadużywania alkoholu może stanowić taką okoliczność.
W dotychczas zgromadzonym materiale rozpoznawanej sprawy brak jest wywiadu środowiskowego, ponieważ skarżący nie stawił się GOPS celem jego sporządzenia. Zauważyć należy, że za to nie można obarczać winą skarżącego, w każdym razie nie wyłączną, ponieważ wezwanie zostało zaadresowane nie na nazwisko skarżącego, a na osobę o nazwisku A (k. -33 akt administracyjnych).
Rozważenie wszelkich okoliczności sprawy dotyczącej zwolnienia skarżącego od uiszczenia opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej powinno nastąpić w oparciu o wywiad środowiskowy, który organ zobowiązany jest sporządzić z uwagi na treść art. 64 u.p.s., ale też i inne oświadczenia, zeznania czy dokumenty, które pozwolą na zweryfikowanie okoliczności wskazywanych przez skarżącego.
Dopiero ostateczne rozstrzygnięcie kwestii dotyczącej zwolnienia skarżącego od ponoszenia opłat będzie uprawniało organ do prowadzenia ewentualnego postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia i zwrotu kosztów poniesionych przez Gminę zastępczo.
Na skutek omyłki w wyroku stwierdzono, że decyzja organu odwoławczego, była również utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, w sytuacji gdy Kolegium uchyliło tę decyzję i orzekło co do istoty sprawy. Omyłka ta jednak pozostaje bez jakiegokolwiek praktycznego znaczenia, dla którejkolwiek ze stron postępowania, ponieważ należało uchylić decyzje wydane przez organy obu instancji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w wyroku uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji i decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.