Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia 4 lutego 2022 r. Z. K. (dalej: skarżący) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mrągowie o przyznanie " tylko jednego zasiłku socjalnego", za który mógłby wykupić leki.
We wniosku skarżący wskazał numery recept, przychodnię lekarską i aptekę, w których (najprawdopodobniej – według sądu) recepty zostały wystawione i miały być zrealizowane.
Po rozpatrzeniu wniosku Burmistrz Mrągowa (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, zarejestrowaną jako osoba bezrobotna, a dochód jego stanowią jedynie zasiłki celowe i okresowe wypłacane przez miejscowy ośrodek pomocy. W sprawie ustalono również, że skarżący recepty zrealizował, lecz pracownik apteki nie potrafił podać jaki był koszt zakupu leków. Skoro niezbędna potrzeba bytowa została zrealizowana wówczas nie ma konieczności jej zaspokojenia i tym samym nie byłoby zasadne uwzględnienie wniosku.
Jednocześnie zwrócono uwagę na dużą liczbę osób potrzebujących pomocy przy ograniczonych środkach jakimi dysponuje organ pomocy społecznej, natomiast skarżącemu w 2021 r. udzielono wsparcia kwocie [...] zł. oraz pomoc żywnościową.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł Z. K. W piśmie tym poruszonych zostało wiele wątków, które nie mają wiele wspólnego z rozpoznaniem wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Jednak skarżący wskazał również na to, że leki wykupił za otrzymany wcześniej zasiłek na zakup żywności. Bez jednego z wypisanych leków nie jest w stanie wyjść z domu, gdyż traci przytomność. Wykupienie leków skutkuje tym, że nie jest on teraz zakupić żywności, a nie ma innych dochodów niż zasiłki z MOPS.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium podkreśliło, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, zaś prawidłowość ustaleń organu I instancji jak i motywy jakimi kierował się organ odmawiając pomocy w formie zasiłku celowego nie budzą wątpliwości. Wskazano wielość zgłaszanych potrzeb i ilość osób oczekujących pomocy zestawiając to z możliwościami finansowymi ośrodka pomocy. Strona nie może oczekiwać, że organy pomocy społecznej będą zawsze przyznawać jej świadczenia w celu zaspokojenia każdej zgłoszonej potrzeby.
Skargę na ww. rozstrzygnięcie wywiódł pismem z dnia 28 kwietnia 2022 r. Z. K. stwierdzając, że w pełni podtrzymuje swoją argumentację zawartą w pismach skierowanych przez niego do organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Rozpoznając wniesioną skargę Sąd uznał, że jest ona zasadna.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, a skarżący temu wnioskowi nie oponował.
Przechodząc do meritum sprawy podnieść należy, że zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłków celowych, określają przepisy ustawy 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.). Jak wskazuje się w art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Zasiłek celowy, zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zauważyć, że jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Jednakże przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).
Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w którym w odniesieniu do zasiłku celowego ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany".
Dokonywana przez sąd administracyjny kontrola takich decyzji sprowadza się zasadniczo do badania, czy ich wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego. Ocenia, czy zebrano wszystkie niezbędne dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest czy nie nosi cech dowolności. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.
W ocenie sądu zaskarżone decyzje organów nie czynią zadość wskazanym wymogom.
Słuszna jest argumentacja organów odnosząca się do ograniczonych środków pieniężnych na zasiłki celowe przy jednoczesnej dużej liczbie potrzebujących, powyższe jednak z całą pewnością nie może być podstawą automatycznej odmowy przyznania świadczenia, bez sprawdzenia okoliczności sprawy.
Kolejną rzeczą, z którą co do zasady należy się zgodzić jest to, że wcześniejsze zaspokojenie potrzeby przez wnioskującego o świadczenie zwalnia organ z jego przyznania, ale i w tym przypadku nie może to być powodem odmowy przyznania pomocy w każdym przypadku.
W kontekście przedstawionych wyżej stwierdzeń zwrócić uwagę należy na to, że organy odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup leków nawet nie ustaliły jakie to są leki i ile kosztuje ich wykupienie w aptece. Przecież jest istotna różnica między tym gdy osoba ubiegająca się o pomoc musi wykupić leki ratujące życie, a sytuacją gdy są to leki np. poprawiające wygląd cery.
Nie ustalono również tego jaki jest zakres wnioskowanej pomocy ponieważ nie ustalono jaką kwotę skarżący zobowiązany był wydatkować, aby wykupić poszczególne leki. W żadnym stopniu nie przekonuje argumentacja organu I instancji o różnych cenach tego samego leku w różnych aptekach, bo jeżeli tak jest rzeczywiście, to możliwe byłoby przyjęcie najniższej ceny. Skarżący do odwołania dołączył spis pięciu leków, które prawdopodobnie wykupił wskazując na ich cenę w łącznej wysokości ok. 70 zł., nie wydaje się aby taka kwota czy jej część mogła zachwiać finansami ośrodka pomocy społecznej. Zwrócić należy uwagę na to, że dwa z pięciu leków wyszczególnionych przez skarżącego zawierają po 90 tabletek, wielce prawdopodobnym jest więc to, że skarżący nie zażyłby ich w ciągu miesiąca, lecz w dłuższym czasie.
Każda forma przyznanego zasiłku celowego służy na zaspokojenie niezbędnych potrzeb osoby zwracającej się o pomoc, jednak do tych najbardziej niezbędnych i wielu przypadkach ratujących zdrowie i życie jest pomoc w zakupie leków, dlatego też nie może dziwić, że część osób przedkłada konieczność wykupienia leków ponad inne niezbędne potrzeby. Taka też jest argumentacja skarżącego, który twierdzi, że wykupił leki z kwoty przyznanego mu zasiłku okresowego przeznaczanego na zakup żywności. W ocenie sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie wcześniejsze wykupienie leków nie może skutkować automatyczną odmową przyznania zasiłku celowego.
Skarżący wniosek o zasiłek celowy złożył w dniu 4 lutego 2022 r., decyzja organu została wydana po 20 dniach, należało więc rozważyć czy skarżący przez ten czas mógł pozostawać bez zapisanych mu leków lub czy mógł wcześniej złożyć wniosek o zasiłek celowy, gdyż nadal niewiadomą pozostaje to kiedy leki skarżącemu zostały zapisane.
Rację ma organ I instancji wskazując, że w 2021 r. skarżącemu została przyznana pomoc w wysokości [...] zł. Zwrócić jednak należy uwagę, że na tę kwotę składała się przede wszystkim wysokość wypłacanych zasiłków okresowych poza tym skarżącemu trzy razy przyznano świadczenie na zakup żywności i dwa razy na zakup opału, żadne z przyznanych świadczeń nie dotyczyło pomocy w zakupie leków.
Powyższe rozważania nie oznaczają oczywiście, że organy powinny dofinansowywać w każdym przypadku wszystkie recepty przedłożone przez stronę. W takiej jednak sytuacji należy przeprowadzić dokładne postępowanie wyjaśniające, zasadnym wydaje się również rozważenie możliwości częściowego dofinansowania przepisanych leków. Jeśli organ uzna, że część farmaceutyków strona może wykupić sama to powinien to w decyzji wykazać, przy czym do takiego wykazania, co do zasady, nie jest wystarczające ustalenie, że leki zostały już wykupione.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.