Uzasadnienie
Decyzją z 4 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Elbląga (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił przyznania I. Z. (dalej jako: strona, skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem D. Z.. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest powstanie niepełnosprawności D. Z. w 26 roku życia, a także okoliczność, że do dnia śmierci męża strona miała prawo i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad mężem.
Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie. Zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz niezastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalającego na wybór świadczenia przez osobę uprawnioną. W konkluzji odwołania wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z 13 lutego 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że strona wniosła 20 października 2022 r. o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem D. Z.. Natomiast pełnomocnik strony wniósł 21 października 2022 r. o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Decyzją z 26 listopada 2022 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – D. Z., na okres od dnia 1.11.2022r. do 31.10.2023 r. Natomiast decyzją z 4.01.2023 r. organ I instancji orzekł o wygaśnięciu decyzji z 26.11.2022 r. w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego strony z uwagi na śmierć męża skarżącej w dniu 24 grudnia 2022 r.
Kolegium stwierdziło, że bezspornym w sprawie jest, że I. Z. wystąpiła do organu o przyznanie prawa do dwóch świadczeń: do świadczenia pielęgnacyjnego oraz do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Niewątpliwie też wniosła o rozpatrzenie w pierwszej kolejności prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłek ten pobierała do dnia 24.12.2022 r. W ocenie Kolegium nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Kolegium podkreśliło, że w sprawie strona dokonała wyboru świadczenia, wskazując w piśmie z 15.11.2022 r., że w pierwszej kolejności prosi o rozpatrzenie wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy. Pełnomocnik skarżącej z kolei wniósł pismem z 14.11.2022 r. o zawieszenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strony do czasu rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego strona nie zakwestionowała, a w aktach sprawy brak jest wzmianki, że w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podobnie wniosek o wygaszenie decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego został przez skarżącą złożony w związku ze śmiercią męża, a nie rezygnacją z tego świadczenia.
Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Wniósł o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji. Decyzji tej zarzucił naruszenie prawa materialnego:
- - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- - art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem strona wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Użyty w tym przepisie zwrot "w granicach sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczyła kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy miała ona przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo między innymi do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Niewątpliwie strona wniosła 20 października 2022 r. o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem D. Z.. Natomiast pełnomocnik strony 21 października 2022 r. zwrócił się w jej imieniu z wnioskiem o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem (akta adm.). Co istotne, skarżąca 15 listopada 2022 r. oświadczyła, że w pierwszej kolejności prosi o rozpatrzenie wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy.
Pismem zaś z 14 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł w jej imieniu o zawieszenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strony do czasu rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ postanowieniem z 21.11.2022 r. zawiesił postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast 26.11.2022 r. wydał decyzję o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności D. Z. na okres od dnia 1.11.2022r. do 31.10.2023 r. Decyzja ta nie została zaskarżona.
Pismem z 6.12.2022 r. pełnomocnik strony zwrócił się o podjęcie zawieszonego postępowania i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strony a organ postanowieniem z 9.12.2022 r. podjął zawieszone postępowanie.
Następnie skarżąca 30.12.2022 r. przedłożyła organowi akt zgonu męża i złożyła oświadczenie, że w związku ze śmiercią męża wyraża zgodę na wygaszenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zrzeka się prawa do wniesienia odwołania. Pismem z 30.12.2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł w jej imieniu o rozpoznanie sprawy w zakresie przysługiwania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej to jest od 19.10.2022 r. do 24.12.2022 r.
Organ I instancji decyzją z 4.01.2023 r. orzekł o wygaśnięciu decyzji z 26.11.2022 r. w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego strony. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że decyzja wywołuje skutki od dnia 25.12.2022r., to jest od dnia, w którym powstały przesłanki wygaśnięcia decyzji. Przesłanką jest zgon męża skarżącej w dniu 24.12.2022r. Decyzja ta nie została zaskarżona.
Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
- 1) świadczenia rodzicielskiego lub
- 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
- 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
- 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
- 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
W rozpoznawanej sprawie skarżącej niewątpliwie przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad mężem od 1 listopada 2022 r. do 24 grudnia 2022 r.
Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wynika natomiast, że posiadanie prawa do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała i była realizowana decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podobnie regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazuje, że przy zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W myśl powyższych unormowań, nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu wymienionych świadczeń, a co za tym idzie, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym pozostawała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ten sam okres.
Podkreślić trzeba zaś, że skarżąca złożyła najpierw wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który decyzją z 26 listopada 2022 r. otrzymała. Następnie zaś (działając przez pełnomocnika) złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo 15 listopada 2022 r. złożyła (znajdujące się w aktach adm. sprawy) oświadczenie, że w pierwszej kolejności prosi o rozpatrzenie wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł, pismem z 14 listopada 2022 r. o zawieszenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strony do czasu rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co istotne natomiast i co należy jeszcze raz podkreślić, decyzja z 4 stycznia 2023 r. rozstrzygająca o wygaśnięciu decyzji z 26 listopada 2022 r. w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego została wydana na skutek wniosku strony, po przekazaniu przez nią informacji o śmierci jej męża.
Stwierdzić zatem należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Wobec poczynionych ustaleń w zakresie stanu faktycznego stwierdzić należy, że organ nie naruszył również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.