Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 31 marca 2023 r., nr SKO.4.20.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej jako: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 1 grudnia 2022 r. o odmowie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że po rozpatrzeniu wniosku T. sp. z o.o. (dalej jako: "Spółka", "wnioskodawca") organ I instancji odmówił dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M.F., poniesionych w okresie od 1 września do 28 listopada 2019 r. Wójt wskazał, że wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i nie może być uznany za rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm.). Zatem młodociany pracownik powinien zdać egzamin zawodowy, a nie egzamin czeladniczy.
Kolegium, podzielając stanowisko organu I instancji wyjaśniło, że warunki przyznawania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia pracowników młodocianych zostały uregulowane w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021, poz. 1082 ze zm.) - dalej jako: "p.o.". Podstawą odmowy przyznania dofinansowania był art. 122 ust. 1 pkt 2 p.o., który zawiera wymóg ukończenia nauki i zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika. W przypadku, gdy podmiotem zatrudniającym ucznia jest rzemieślnik, młodociany pracownik musi zdać egzamin czeladniczy, w przypadku zaś gdy podmiot ten nie jest rzemieślnikiem – egzamin zawodowy. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 p.o. w brzmieniu uzależniającym rodzaj egzaminu, który ma zdać młodociany, od statusu pracodawcy prowadzącego naukę zawodu młodocianego zaczął obowiązywać od 1 września 2019 r. Umowa Spółki z młodocianym trwała od 1 września do 28 listopada 2019 r., a zatem rozpoczęła się w momencie obowiązywania nowych przepisów.
Zdaniem Kolegium, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest rzemieślnikiem. Zatem, aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, młodociany powinien zdać egzamin zawodowy organizowany przez okręgową komisję egzaminacyjną. Natomiast zdanie przez młodocianego egzaminu czeladniczego uniemożliwiło pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem dofinansowanie kosztów jego kształcenia.
Na powyższą decyzję Spółka wniosła skargę domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Spółka wskazała, że dla otrzymania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, nie miało znaczenia jaki egzamin – zawodowy czy czeladniczy, zdał młodociany.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 259 ze zm.– zwanej dalej p.p.s.a.).
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest odmowa przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Od 1 września 2019 r. art. 122 ust. 1 p.o. stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
- 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
- 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
- a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),
- b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.
- 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wystąpiła spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Koszty te zostały poniesione w okresie od 1 września do 28 listopada 2019 r. Młodociany po zakończeniu kształcenia zdał egzamin czeladniczy.
Badając zasadność złożonej skargi należy podkreślić, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.
Z dokumentów znajdujący się w aktach administracyjnych wynika, że W.P., będący Prezesem Zarządu Spółki, zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie (k. 47 akt administracyjnych) oraz ukończył kurs "Pedagogiczny – dla instruktorów praktycznej nauki zawodu" (k. 46 akt administracyjnych). Posiada on zatem kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Dodatkowo należy wskazać, że w dniu 30 stycznia 2015 r. Spółka zawarła z nim umowę o pracę na czas nieokreślony (k. 46 akt administracyjnych).
Nie ulega zatem wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest Spółka, to W.P. (rzemieślnik) posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Pojęcie osoby prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy, w ustawie o systemie oświaty nie zostało sprecyzowane.
W badanej sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości fakt, że rzemieślnik W.P., będący Prezesem Zarządu Spółki, jest osobą prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy. Dodatkowo jest on osobą zatrudnioną u pracodawcy. Zatem jako osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy oraz zatrudniona u pracodawcy posiadał on kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.
Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał "w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle". Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro zatem ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle.
Należy z resztą zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, ale do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 2018, poz. 2010) – dalej jako: "rozporządzenie z 1996 r.", gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem.
Interpretacja przepisów Prawa oświatowego musi następować z uwzględnieniem wytycznych, które zawarte zostały w preambule tej ustawy, a która wskazuje, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.
Mając zatem na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a p.o., mającym wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.