Uzasadnienie
A. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia "[...]", nr "[...]", o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego pod adresem: J. "[...]", gmina Z. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, gdyż jak wskazał stracił sezonową pracę i od 3 lat jest na utrzymaniu swojej partnerki.
We wniosku z dnia 12 czerwca 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z niepełnoletnim synem i partnerką. Nie posiada żadnego majątku, zaś dochody rodziny stanowią zasiłki: rodzinny i wychowawczy oraz świadczenie wychowawcze 500+, co daje łącznie kwotę ok. 995 zł miesięcznie. Jednocześnie skarżący wskazał, iż opłaty mieszkaniowe wynoszą ok. 500 zł.
Referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia pisemnego oświadczenia wskazującego na jakiej podstawie i na jakich warunkach korzysta z lokalu wskazanego jako adres zamieszkania (zastrzeżono, iż w razie istnienia pisemnej umowy należy dostarczyć jej kopię), czy utrzymywanie go przez partnerkę dokonuje się wyłącznie ze środków wymienionych we wniosku (wskazano, iż jeśli jeszcze innych, należy podać ich źródło i wysokość), czy on lub jego partnerka są właścicielami samochodu (jeśli tak, polecono dostarczyć kopię aktualnej polisy ubezpieczeniowej), czy w bieżącym roku on lub jego partnerka korzystali lub korzystają z pomocy ze strony jakiekolwiek instytucji (poza wymienionymi świadczeniami) bądź osób trzecich, a jeśli tak to kto, kiedy i w jakiej wysokości jej udzielił oraz do przedłożenia kopii decyzji przyznających świadczenie wychowawcze, zasiłek rodzinny i zasiłek wychowawczy, wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego partnerkę - za okres od 1 kwietnia 2017 r. do dnia odbioru wezwania, kopii dowodów uiszczenia w maju 2017 r. wszystkich "opłat mieszkaniowych" (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego) i kopii potwierdzeń odbioru w maju 2017 r. wskazanych świadczeń (jeśli nie zostały przelane na rachunek bankowy).
W odpowiedzi skarżący przesłał za pośrednictwem platformy ePUAP pismo, w którym stwierdził, że w lokalu przebywa "na dziko" – nie posiada żadnej umowy najmu z właścicielami, obecnie utrzymuje się ze środków wymienionych we wniosku i matka partnerki podrzuca jedzenie (raz, może dwa razy w miesiącu). Dodał również, iż razem z partnerką posiadają 21-letni samochód Opel Omega, który jest ubezpieczony. Ponadto wskazał, iż uzyskał pomoc adwokata z urzędu. Do pisma zostały załączone pliki z: decyzją o przyznaniu świadczenia wychowawczego, decyzją o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, polisą OC, wyciągami z konta partnerki skarżącego w ING Banku Śląskim S.A. za okres od 22 marca do 21 czerwca 2017 r., wyciągiem z konta partnerki skarżącego w mBanku S.A. za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2017 r., wyciągami z konta skarżącego i jego partnerki w ING Banku Śląskim S.A. za okres od 1 marca do 31 maja 2017 r.
Postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 458/17, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, stwierdzając, iż skarżący nie uczynił zadość ciążącemu na nim prawnemu obowiązkowi wykazania zasadności swego wniosku. W uzasadnieniu podniesiono, iż dostarczone w nieformalny sposób treści są niepełne, gdyż nie zostały przedstawione finansowe warunki udostępnienia lokalu mieszkalnego i tylko jeden z trzech wyciągów bankowych obejmuje wymagany okres od dnia 1 kwietnia do dnia 21 czerwca 2017 r., przy czym nie przystaje do danych przedstawionych na formularzu wniosku, bowiem na rachunku tym suma uznań we wskazanym przedziale czasowym wyniosła 21.162,18 zł.
A. G. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, iż nie zgadza się z wyliczeniami referendarza sądowego, gdyż wziął on pod uwagę tylko wpływy na rachunku, co nie jest równoznaczne z tym, ile pieniędzy pozostaje do dyspozycji rodziny skarżącego. Podniósł również, iż nie posiadają ze wskazanego okresu rachunku za mieszkanie, bo suma opłat będących nadpłatami z roku poprzedniego zniwelowała konieczność opłaty i mieszkanie jest opłacone do końca czerwca 2017 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy.
Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
W ocenie Sądu zasadnie referendarz sądowy uznał, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty, a także dane zawarte w formularzu PPF są niepełne i nie pozwalają na stwierdzenie, iż sytuacja materialna i finansowa skarżącego faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, mimo zawartego w wezwaniu referendarza sądowego pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przesłał wszystkich żądanych dokumentów ani oświadczeń i nie udzielił pełnych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojej rodziny.
Należy bowiem zauważyć, iż tylko jeden z wyciągów obejmuje wskazany w wezwaniu okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 21 czerwca 2017 r., przy czym suma uznań na tym koncie wyniosła 21 162,18 zł. Wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił skąd pochodzą te środki finansowe ani na jaki cel zostały przeznaczone, jak również nie przedstawił kosztów związanych z użytkowaniem lokalu mieszkalnego, w tym przede wszystkim finansowych warunków jego udostępnienia. Skoro zatem skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego faktyczną sytuację materialną i zdolności finansowe, to jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
Należy podkreślić, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 281/14, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.