Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę R. T. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]", w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych – uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżący nie dostarczył bowiem wszystkich żądanych dokumentów, które mogłyby uzasadnić uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Od postanowienia tego skarżący złożył sprzeciw. Podał w nim, że uzyskiwane stałe dochody w kwocie 271 zł nie wystarczają na regulowanie opłat. Z tego względu korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, która również jest niewielka. Ta sytuacja zmusza skarżącego do dorabiania u miejscowych rolników. Skarżący zaznaczył, że z tej możliwości nie może korzystać zimą, lecz w tym czasie pomaga mu rodzina. Dodał, że nie posiada oszczędności, wobec czego nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej.
Skoro przedmiotem skargi jest postanowienie podjęte w sprawie z zakresu, o którym mowa w cytowanym przepisie, to skarżący z mocy prawa jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Zgodnie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły.
Dowody przedłożone przez skarżącego pozwalają na wniosek, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Wynika z nich, że dochodem bezrobotnego skarżącego jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 271,65 zł, która jest uzupełniania wynagrodzeniem z tytułu pracy dorywczej. Natomiast przeciętne miesięczne wydatki skarżącego wynoszą łącznie ok. 500 zł, przy czym nie obejmują one kosztów wyżywienia, zakupu odzieży, itp.
Skarżący podał w sprzeciwie, że z uwagi na ciężka sytuację finansową korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Do sprzeciwu załączył kopię decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22 lutego 2010 r., którą przyznano mu zasiłek celowy specjalny na zakup okularów. Wprawdzie w uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że dochód skarżącego (564,67 zł) przekroczył kryterium dochodowe, jednak należy zauważyć, że organ pomocy społecznej rozpoznawał wniosek złożony w dniu 12 stycznia 2010 r. Z decyzji ZUS z dnia 26 lutego 2010 r. wynika zaś, że od dnia 1 kwietnia 2010 r. wysokość świadczenia wynosiła już tylko 271,65 zł.
W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, iż znajduje się on w na tyle trudnych warunkach materialnych, że nie posiada realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, tj. kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Zaznaczyć natomiast należy, że jednym z koniecznych warunków skutecznego zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji jest obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 ustawy p.p.s.a.), co wiąże się z ponoszeniem kosztów. Niedochowanie powyższego wymogu musiałoby zaś skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej przez Sąd. W tych okolicznościach, odmowa przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, spowodowałaby ograniczenie w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom sądowym.
Jednocześnie zaznaczyć należy, iż w myśl art. 249 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.