Uzasadnienie
Rada Gminy Wielbark podjęła w dniu 29 września 2015 r. uchwałę Nr VIII/68/15 w sprawie zasad przyznawania nagród Wójta Gminy Wielbark dla uzdolnionych uczniów ze szkół podstawowych i gimnazjum.
Skargę na powyższą uchwałę wniósł Prokurator Rejonowy w Szczytnie (dalej jako: "Prokurator", "skarżący"), zaskarżając § 3 ust. 1 i ust. 3 uchwały. Prokurator zarzucił, że w postanowieniach tych uczniowie ubiegający się o stypendium muszą uzyskać określoną średnią ocen oraz wzorową ocenę ze sprawowania, a za uczestnictwo w zawodach sportowych wskazane średnie ocen oraz odpowiednio oceny ze sprawowania, podczas, gdy kryterium oceny z zachowania ucznia nie może uzależniać przyznania stypendium za wyniki w nauce i za szczególne osiągnięcia w konkursach, turniejach, olimpiadach i zawodach sportowych.
Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w całości.
W odpowiedzi na skargę, Burmistrz uznał skargę za zasadną w części, tj. co do zapisów w § 3 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 3 w zakresie kryterium oceny ucznia z zachowania i wniósł o oddalenie skargi w pozostałym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Wykonywana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej - art. 3 § 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: p.p.s.a.
Jeżeli akt prawny, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., wydany zostanie z naruszeniem prawa, to stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę, stwierdzając jego nieważność w całości lub w części.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej uchwały w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdził, że zarzuty Prokuratora są zasadne.
Zgodnie z art. 147 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. Zasadnym jest zatem sięgnięcie do przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r., poz. 713 z późn. zm.), dalej jako: "u.s.g.", gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
Brak ustawowego zdefiniowania obu naruszeń, stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSAi poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101-102).
Uchwała podjęta została na podstawie art. 90t ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), dalej jako: "u.s.o.". Jest to akt prawa miejscowego.
Dla ustanowienia tej uchwały niezbędne było upoważnienie zawarte w ustawie szczególnej – art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Upoważnienie takie wynika wprost z art. 90t u.s.o.
Zgodnie z powołanym przepisem - w przypadku przyjęcia programów, o których mowa w ust. 1, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży, formy i zakres tej pomocy, w tym stypendia dla uzdolnionych uczniów oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby lub grupy osób uprawnione do pomocy oraz potrzeby edukacyjne na danym obszarze. W myśl zaś ust. 1 - Jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć regionalne lub lokalne programy: 1) wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży, 2) wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży.
Postanowienia zaskarżonej uchwały nie powinny wykraczać poza zakres ustawowego upoważnienia, zawartego w art. 90t u.s.o. Tymczasem zaś, w przedmiotowej sprawie, w zaskarżonej części, postanowienia uchwały przekraczają zakres upoważnienia ustawowego i tym samym, w sposób istotny naruszają prawo.
Warunek udzielenia wsparcia, jakim jest ocena z zachowania, nie może stanowić przesłanki przyznania stypendium na podstawie art. 90t u.s.o. W świetle tych uregulowań, jedynie kryterium bycia uczniem uzdolnionym, posiadającym konkretne osiągnięcia lub wyniki w nauce, czy wyniki sportowe, powinno stanowić podstawę wsparcia uzdolnionego ucznia. Powołane przepisy nie wskazują na inne kryteria, czy też cechy, które pozwalałyby na promowanie uczniów.
Rada gminy nie może więc wprowadzać żadnych innych, dodatkowych kryteriów, w tym związanych z oceną z zachowania.
Należy zauważyć też, że postanowienia zaskarżonej uchwały również w żadnym innym punkcie nie odwołują się do takiego kryterium. Szczegółowe warunki przyznawania nagród powinny być ustalone w taki sposób, aby zapewnić realizację wsparcia uczniów uzdolnionych za wybitne wyniki w nauce i wskazane w uchwale uczestnictwo w zawodach sportowych.
Ponieważ postanowienia § 3 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 3 zaskarżonej uchwały odwoływały się do takiego pozaustawowego kryterium – ocena ze sprawowania (co najmniej dobra) – to należało w tej części stwierdzić nieważność tej uchwały.
W ocenie Sądu, wystarczające w sprawie było stwierdzenie nieważności postanowień zawierających to pozaustawowe kryterium, nie było zaś przesłanek do stwierdzenia nieważności uchwały w całości. Z tego względu, skargę należało oddalić w pozostałej części.
Organ powinien, w związku z wyrokiem, rozważyć zasadność zmiany postanowień § 3 ust. 1 pkt 3 uchwały, aby były one bardziej precyzyjne i oddawały intencje uchwałodawcy.
Na koniec wskazać należy, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy wniosek taki został złożony przez skarżącego w piśmie z 26 maja 2020 r., a jego odpis został doręczony organowi w dniu 8 czerwca 2020 r. W zakreślonym terminie organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.