Uzasadnienie
Po zapadnięciu wyroku w sprawie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżących o ustanowienie na ich rzecz radcy prawnego. Do pełnienia tej funkcji Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych wyznaczyła radcę prawnego M.M., której skarżący udzielili następnie stosownych pełnomocnictw. W piśmie z dnia 7 stycznia 2009 r. wniosła ona o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wraz z opłatą za pełnomocnictwo w związku z wydaniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku zawarte zostało oświadczenie, iż "opłaty nie zostały zapłacone w całości."
Motywy podjętego rozstrzygnięcia są następujące:
Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Zasady odnoszące się do radców prawnych zawarte są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), zwanym dalej w skrócie rozporządzeniem.
Zgodnie z § 15 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4, oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego.
Stosownie do § 16 rozporządzenia, "wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części."
Obowiązek uwzględnienia tego oświadczenia we wniosku został wprowadzony przez § 2 (nieobowiązującego już) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154, poz. 1013) i obecnie obowiązuje we wszystkich rozporządzeniach wykonawczych Ministra Sprawiedliwości, a dotyczących kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych i rzeczników patentowych. Na kanwie przywołanego rozporządzenia z 12 grudnia 1997 r. Sąd Najwyższy sformułował pogląd, zgodnie z którym oświadczenie, że opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały wypłacone w całości lub w części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została wynagrodzona. Zdaniem Sądu Najwyższego, niezłożenie przez pełnomocnika wskazanego oświadczenia nie stanowi braku formalnego pisma, lecz brak w zakresie uzasadnienia wniosku (postanowienie z 14 października 1998 r., II CKN 687/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 63).
Pogląd taki jest wyrażany również w aktualnym orzecznictwie sądowo -administracyjnym.
Aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi, konieczne jest złożenie oświadczenia o treści zawartej w § 16 rozporządzenia, gdyż pozwala to w istocie określić zakres, w jakim wynagrodzenie musi zostać pokryte przez Skarb Państwa. Brak stosownego oświadczenia nie stanowi uchybienia formalnego, które podlegałoby uzupełnieniu na wezwanie sądu w trybie art. 49 p.p.s.a. Przyjmuje się bowiem, iż oświadczenie, że opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały wypłacone w całości lub w części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów. Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wymóg zastosowania się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji § 16 rozporządzenia winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania ze sformułowań użytych w treści rozpatrywanego wniosku. Należy mieć na uwadze, że wniosek pochodzi od profesjonalnego pełnomocnika, od którego oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków (zob. M. Kazek, Nieznajomość prawa a wynagradzanie za czynności pełnomocnika z urzędu, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 6 (9)/2006, s. 65-71; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, LexisNexis, Warszawa 2007, s. 315-316).
Oświadczenie zawarte w rozpatrywanym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie czyni zadość wymogowi § 16 rozporządzenia. Stwierdzenie, iż "opłaty nie zostały zapłacone w całości" nie pozwala bowiem na bezsprzeczne ustalenie, że nie zostały one zapłacone w części.
Usunięcia owej przeszkody w orzekaniu o wysokości należnego wynagrodzenia nie można dokonać poprzez wyinterpretowanie ze sformułowań użytych w treści rozpatrywanego wniosku, że opłaty nie zostały zapłacone również w części. Zadośćuczynienie obowiązkowi przewidzianemu w § 16 rozporządzenia nie może być bowiem wywodzone z logicznej wykładni sformułowanego przez pełnomocnika żądania przyznania kosztów "nieopłaconej pomocy prawnej". Nałożony przez prawodawcę obowiązek złożenia stosownego oświadczenia sformułowany jest w sposób jednoznaczny, wobec czego mylnym, gdyż opartym na niedopuszczalnym utożsamianiu treści żądania z oświadczeniem, byłoby przyjęcie, iż wystarczające jest sformułowanie żądania przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, bowiem z niego już wynika, że koszty nie zostały opłacone (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 625/05).
Ponieważ złożenie oświadczenia z § 16 rozporządzenia jest nieodzowne wyłącznie dla ustalenia opłat, nie zaś niezbędnych, udokumentowanych wydatków radcy prawnego, należało uwzględnić wniosek o zwrot kwoty 34 zł, uiszczonej tytułem opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego dwa stosunki pełnomocnictwa (k. 94 i 95 akt).
Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków.