Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" (dalej: "MOPS", "organ pierwszej instancji") odmówił przyznania M.G. (dalej: "Skarżący") zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, leków i utrzymanie domu.
W uzasadnieniu decyzji podano, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, odrębne z byłą "[...]". Mieszka w siedmiopokojowym domu jednorodzinnym o powierzchni 180 m2. Dom posiada centralne ogrzewanie gazowe i piecowe. Skarżący z byłą żoną zajmują jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Opłaty mieszkaniowe miesięcznie wynoszą: energia - 300 zł, gaz - 92 zł, woda - 250 zł. Dom jest zaniedbany. MOPS stwierdził, że sytuacja zdrowotna Skarżącego jest trudna, gdyż choruje on przewlekle ("[...]"), w związku z czym wymaga stałego i systematycznego przyjmowania leków. Dochód Skarżącego stanowi emerytura w wysokości 2.614,22 zł, z której potrącane jest 715,74 zł tytułem egzekucji sądowo-administracyjnej.
Ponadto, przekazuje byłej żonie 1.000 zł miesięcznie na utrzymanie, z uwagi na jej trudną sytuację materialną. MOPS stwierdził, że Skarżący dysponuje własnym dochodem, z którego może zabezpieczyć swoje potrzeby życiowe. Po potrąceniach sądowo-administracyjnych pozostaje mu 1.913,22 zł, zaś kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Skarżący nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego, gdyż jego dochód przekracza kryterium dochodowe i nie spełnia również podwyższonego kryterium uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu", które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.051,50 zł.
Organ pierwszej instancji rozpatrzył przedmiotowy wniosek również pod względem przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz utrzymanie domu, przyznawanego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wyjaśnił, z uwagi na charakter, specjalny zasiłek celowy powinien być udzielony w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja osoby lub rodziny ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwej oceny istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest drastyczna. MOPS podkreślił, że przyznanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach, których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Stwierdził, że nie może zabezpieczać wszystkich potrzeb osób i rodzin ubiegających się o pomoc ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby lub rodziny wysokości. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób i rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej czy zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań.
MOPS stwierdził, że Skarżący utrzymuje stały kontakt z dziećmi, w związku z czym mógłby się zwrócić do nich o wsparcie finansowe, zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ocenił, że sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna Skarżącego nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", co pozwalałoby na przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz utrzymanie domu. Wyjaśnił również, że na specjalne zasiłki celowe we wrześniu 2020 r. wydatkował 22.487,64 zł, a pomocy udzielono 88 środowiskom, zaś średnia zasiłku wyniosła 255,55 zł.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Skarżący zarzucił, że nieprawidłowo ustalono jego sytuacje materialną. Podał, że otrzymuje 1.913 zł emerytury, z tego za ogrzewanie płaci 1.050 zł i przekazuje 1.000 zł na utrzymanie byłej żonie. Stwierdził, że mieszka z nim tylko syn, całkowicie niezdolny do pracy, który otrzymuje 600 zł zasiłku i którego również wspomaga finansowo.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" (dalej: "Kolegium") decyzją z "[...]"r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), dalej jako: "ustawa". Stwierdziło, że za sierpień 2020 r. Skarżący otrzymał łącznie dochód w wysokości 2.614,22 zł, na który składało się świadczenie z ZUS i dodatek pielęgnacyjny. W związku z tym kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy zostało przekroczone.
W tej sytuacji organ rozważył zasadność przedmiotowego zasiłku w oparciu o art. 41 ustawy. Wzięto pod uwagę, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, odrębne od pozostałych członków rodziny, wspólnie z nim zamieszkujących. Ustalono, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.862,98 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 229,91 zł brutto, co po pomniejszeniu o podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi łącznie 2.614,22 zł. Kolegium zaznaczyło, że choroby, na które cierpi Skarżący, nie wystąpiły nagle, pogarszając w sposób diametralny jego sytuację zdrowotną i finansową. Nie wystąpiła też żadna nadzwyczajna sytuacja życiowa, która mogłaby uzasadniać przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ ustalił, że
Skarżący był już chory w marcu 2020 r. Jego sytuacja nie wyróżniała się zatem niczym wyjątkowym w stosunku do sytuacji innych podopiecznych ośrodka. Nie zaistniały w niej żadne nadzwyczajne okoliczności stanowiące szczególnie uzasadniony przypadek, mogący uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego.
Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił, że Skarżący przekazuje na rzecz byłej żony kwotę 1.000 zł miesięcznie, którą w okolicznościach niniejszej sprawy należało traktować jako alimenty świadczone na rzecz innych osób, pomniejszające dochód. Niemniej jednak, powyższe nie zmienia rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż po odliczeniu 1.000 zł od dochodu, Skarżącemu pozostaje 1.614,22 zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej warunkujące przyznanie zasiłku celowego. Z uwagi na podany dochód Skarżący nie spełnia również podwyższonego kryterium uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu", które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.051,50 zł.
Skarżący wywiódł skargę do tut. Sądu na ww. decyzję Kolegium. Podniósł, że "[...]" nie chodzi. Na ogrzewanie domu przekazuje byłej żonie 1.050 zł, a ponadto komornik bezprawnie potrąca z jego emerytury 700 zł. Zarzucił, że Kolegium dwukrotnie wliczyło do jego dochodu zasiłek pielęgnacyjny. Stwierdził, że nie ma środków na utrzymanie i wniósł o przyznanie mu przez Sąd 1.000 zł miesięcznie na utrzymanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), dalej jako: "ustawa". Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł.
Z ustaleń organów orzekających w sprawie wynika jednoznacznie, że dochód Skarżącego przekracza wymienione powyżej kryterium dochodowe.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wbrew zarzutowi skargi, obliczając wysokość dochodu Skarżącego, Kolegium nie wliczyło dwukrotnie dodatku pielęgnacyjnego do tego dochodu. Kolegium stwierdziło, że na dochód Skarżącego składa się emerytura w wysokości 2.862,98 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 229,91 zł brutto, co po pomniejszeniu o podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi łącznie kwotę 2.614,22 zł. Co więcej, ustalając wysokość dochodu, Kolegium przyjęło, że skoro Skarżący przekazuje na rzecz byłej żony kwotę 1.000 zł miesięcznie, to w okolicznościach sprawy należy traktować tę sumę jako alimenty świadczone na rzecz innych osób, pomniejszające jego dochód. Po odliczeniu 1.000 zł od dochodu, Skarżącemu pozostaje nadal do dyspozycji 1.614,22 zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej warunkujące przyznanie zasiłku celowego, wynoszące 701 zł. Tym samym Skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o art. 39 ustawy.
Podkreślić należy, że w przypadku przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z art. 8 ust. 1 ustawy.
W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek Skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Organy przeanalizowały wniosek Skarżącego pod tym kątem i stwierdziły, że w tym przypadku nie wskazano żadnej szczególnej, na tle innych podopiecznych MOPS, okoliczności, która uzasadniałaby przyznanie Skarżącemu świadczenia w trybie art. 41 pkt 1 ustawy. Wskazany przepis posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, że przesłanka ta występuje, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202).
Tożsamą wykładnię art. 41 pkt 1 ustawy przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z 16 maja 2018 r., I OSK 179/18, czy z 16 listopada 2018 r., I OSK 3072/18 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 ustawy). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych i oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
W tych okolicznościach należy ocenić, że decyzja odmawiająca Skarżącemu przyznania pomocy finansowej nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.
Wskazywana przez Skarżącego, znana organom obu instancji i rozpatrzona, sytuacja życiowa: niewątpliwie trudna - ze względu na jego stan zdrowia ("[...]"), lecz z drugiej strony ustabilizowana - przez posiadanie stałego dochodu, którego wysokość przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowano jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 i 2 ustawy. Jakkolwiek charakter zgłaszanych potrzeb jest związany z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych Skarżącego, to jego sytuacja jest stabilna i "niezaskakująca" (Skarżący chorował już kilka miesięcy przed złożeniem wniosku). Wbrew przekonaniu Skarżącego, jego sytuacja nie wyróżniała się niczym wyjątkowym w stosunku do sytuacji innych podopiecznych ośrodka. Nie zaistniały w niej żadne nadzwyczajne okoliczności, w rozumieniu ww. przepisu, stanowiące szczególnie uzasadniony przypadek, który mógłby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego.
Zasadnie zatem uznano, że w sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 ustawy. O istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie może świadczyć sam stan zdrowia Skarżącego ani też okoliczność uiszczania na rzecz byłej żony znacznej kwoty, czy konieczność współfinansowania opłat za utrzymanie domu o powierzchni 180 m2.
Oceniając zakażoną decyzję w świetle okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę, że Skarżący jest osobą posiadającą stały dochód (emerytura i zasiłek pielęgnacyjny), a także zły stan zdrowia Skarżącego.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.
Złożona skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek w tym przedmiocie złożyło Kolegium w odpowiedzi na skargę z 25 stycznia 2021 r., a Skarżący w ww. terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.