Uzasadnienie
Kierownik Zespołu Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta E., decyzją z dnia 31 maja 2004 r. "[...]", umorzył jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie przyznania A. S. zasiłku stałego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem od 1.04.2003r. do 29.02.2004r.
W uzasadnieniu orzeczenia organ powołał się na to, iż postępowanie prowadzone w przedmiotowej sprawie stało się bezprzedmiotowe ze względu na uchylenie podstawy prawnej do wydania decyzji.
Od dnia 1 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która nie przewiduje świadczenia dla osób rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Osoby spełniające powyższy warunek mogą od tej daty ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 z późn. zm.).
W odwołaniu od tej decyzji A. S. zarzuciła, iż zmiana przepisów nie dotyczy jej sytuacji faktycznej i prawnej, bowiem jej uprawnienie do zasiłku stałego powstało w okresie obowiązywania poprzedniej ustawy i na jej podstawie powinno być też oceniane prawo do zasiłku stałego. Odwołująca się wywodziła, iż nie może ponosić ujemnych konsekwencji tego, że ustalenie niepełnosprawności dziecka trwało ponad rok i dokonane zostało dopiero na skutek orzeczenia sądu powszechnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. rozpoznając odwołanie ustaliło następujący stan faktyczny:
A. S. uzyskała prawo do zasiłku stałego na okres od 22.10.200 Ir. do 31.01.2002r. na podstawie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego konieczność sprawowania opieki nad córką B. (urodzoną "[...]" 2001 r.), wymagającą stałej opieki.
Dnia 31.01.2002r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w E. przyjął wniosek o ustalenie prawa do zasiłku na dalszy okres. Organ zawiesił wówczas postępowanie do czasu złożenia przez wnioskodawczynię orzeczenia o niepełnosprawności dziecka.
Po złożeniu orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. zawieszone postępowanie zostało podjęte i przyznano A. S. prawo do zasiłku stałego na okres od 1 lutego 2002 r. r. do 31 marca 2003 r.
Po upływie tego okresu A. S. nie złożyła w Ośrodku Pomocy kolejnego wniosku o zasiłek, lecz od dnia 30.01.2003r. ubiegała się o ustalenie niepełnosprawności córki na dalszy okres. Na skutek jej odwołań od orzeczeń Powiatowego, a później Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności, o konieczności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem orzekł dopiero Sąd Rejonowy w E. w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r. sygn. akt "[...]". W wykonaniu orzeczenia Sądu decyzją z dnia 24.05.2004r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. ustalił, że B. N. od urodzenia do 29.02.2004r. wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Dnia 24 maja 2004 r. A. S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w E. wniosek o przyznanie zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 29 lutego 2004 r.
Na podstawie tak dokonanych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia 19 lipca 2004 r. Rep. "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do braku w nowym stanie prawnym pomocy w formie zasiłku stałego przyznawanego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Wywodziło, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymała w art. 37 świadczenie pieniężne określone jako zasiłek stały, dotyczy ono jednak zupełnie innego kręgu podopiecznych, niż poprzednio uregulowany zasiłek stały. Dochodzona przez stronę forma świadczenia socjalnego ma swój odpowiednik w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 z późn. zm.), dotyczyć może jedynie stanów faktycznych powstałych po dniu 1 maja 2004r., tj. po dniu wejścia w życie tej ustawy. W takiej sytuacji rozstrzyganie po dniu l maja 2004 r. w sprawie zasiłku stałego opisanego w treści art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej jest bezprzedmiotowe bowiem w systemie prawa nie ma takiej formy świadczenia, a ustawodawca nie ustanowił w tym zakresie przepisów przejściowych.
W skardze do sądu administracyjnego A. S. podzieliła argumenty organów obu instancji co do tego, że w nowym stanie prawnym brak odpowiednika dotychczasowego świadczenia, wskazała jednak, że ubiega się o prawo przyznane jej na mocy poprzednich przepisów o pomocy społecznej za okres, który upłynął pod rządami starej ustawy. Skarżąca zarzuciła, iż powołanie się na art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie znajduje zastosowania w jej sprawie, gdyż sprawa ta zakończyła się pod rządami starej ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o oddalenie skargi. Podniosło, że po dniu 1 maja 2004 r. żaden organ administracyjny nie może rozstrzygać o zasiłku stałym zdefiniowanym dotychczas w art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej z uwagi na brak podstawy prawnej do takiego rozstrzygania. W takiej sytuacji prawnej postępowanie wszczęte przez stronę w sprawie zasiłku stałego jest bezprzedmiotowe, nie opiera się bowiem o żadną obowiązującą regulację prawną. W przekonaniu organu, niesłuszny jest również zarzut co do podstaw i zakresu zastosowania przepisu art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Przepis ten nie rodzi wobec strony żadnych skutków prawnych ponieważ jej wniosek wpłynął do organu I instancji już pod rządami nowej ustawy o pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153,poz.l270), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż dokonuje kontroli decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem, także w zakresie nie objętym skargą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznawało odwołanie A. S. od decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Tymczasem w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji powołał się na przepisy prawa materialnego, to jest art. 36 pkt l i art.37 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U Nr 64, póz. 593), dokonując w uzasadnieniu decyzji analizy z jakich przyczyn świadczenie tam wymienione nie może być skarżącej przyznane. Oznacza to, iż oceniło zasadność roszczenia skarżącej, co niewątpliwie jest rozstrzygnięciem in meritum, choć przedmiotem zaskarżonej decyzji było wyłącznie umorzenie postępowania.
Kolegium w motywach orzeczenia podzieliło także stanowisko organu pierwszej instancji o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, który z powołaniem się na art. 105 § l k.p.a. przyjął, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w sprawie o ustalenie prawa do zasiłku stałego za okres od 1.04.2003r. do 29.02.2004r. z uwagi na zmianę przepisów prawa materialnego regulujących uprawnienia matki z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i na tej podstawie umorzył postępowanie.
Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem sytuację, gdy ze względu na brak przedmiotu postępowania, nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania było ustalenie prawa A. S. do zasiłku stałego za okres, w którym obowiązywał jeszcze art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Trudno więc w tej sytuacji przyjąć, że nie ma przedmiotu postępowania. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, iż dokonały one oceny żądania skarżącej uznając je za bezzasadne z uwagi na brak podstawy prawnej do przyznania zasiłku stałego. Bezprzedmiotowość zaś i bezzasadność, to dwa zupełnie różne pojęcia. Ta ostatnia musi być wykazana w decyzji rozstrzygającej sprawę co do meritum.
Nie można uznać, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe z tego względu, że w toku postępowania administracyjnego zmieniły się przepisy prawa materialnego regulujące uprawnienia rodzica z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Wobec tego należało wniosek A. S. rozpoznać co do istoty, nie zapominając o tym, że jej wniosek z dnia 24.05.2004r. nie był wnioskiem w odrębnej, nowej sprawie. W tym przypadku mamy bowiem do czynienia z jedną sprawą, której przedmiotem jest zasiłek stały. Tak więc złożenie przez skarżącą wniosku o dalszą wypłatę omawianego świadczenia nie wszczęło postępowania w odrębnej sprawie, a stanowiło kontynuację postępowania wszczętego w październiku 2001 r.
Należy też zauważyć, że skarżąca w toku postępowania podawała przyczyny, dla których nie zgłosiła w terminie swego żądania. Rzeczą organu zatem było ustalenie, czy podane przez A. S. okoliczności mogą prowadzić do uwzględnienia jej wniosku. Nie może bowiem pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie okoliczność, iż prawo do zasiłku stałego pod rządami ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990r. można było ustalić w razie, gdy dziecko ze względu na stan zdrowia wymagało stałej opieki, na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Materialne prawna przesłanka w postaci niepełnosprawności u B. S. występowała nieprzerwanie od urodzenia. Skarżąca natomiast, z uwagi na długotrwałe procedury w postępowaniu administracyjnym przed zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności i w postępowaniu przed sądem powszechnym, orzeczenie o dalszej niepełnosprawności córki, mogła przedstawić w dacie, kiedy przepisy tej ustawy już nie obowiązywały.
Choć zasadą w postępowaniu administracyjnym jest orzekanie na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązującego w dniu wydania decyzji, to w niniejszej sprawie przy merytorycznym rozstrzyganiu sprawy należy rozważyć zastosowanie przepisów ustawy uchylonej, z uwagi na to, że wniosek skarżącej dotyczy okresu,w którym ustawa ta obowiązywała, a wymaganego przez organ I instancji orzeczenia o niepełnosprawności matka dziecka nie złożyła z przyczyn w żaden sposób przez siebie nie zawinionych.
Uznać zatem należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 105 k.p.a., a naruszenie to ma ścisły związek z rozstrzygnięciem sprawy.
Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § l pkt c ustawy p.p.s.a.