Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 667/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.
We wniosku z dnia 15 stycznia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata ze względu na konieczność wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniosła, że broni nie tylko interesu własnego, ale również interesu Skarbu Państwa, nie posiada jednak wystarczających środków na zatrudnienie zawodowego pełnomocnika. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2467,69 zł brutto, która po potrąceniach wynosi 1421,62 zł, systematycznie ponosi wydatki na leczenie z powodu choroby krtani i gardła. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, do jej majątku należy dom o pow. 120 m2 ("do kapitalnego remontu") oraz mieszkanie o pow. 37,40 m2 ("w trakcie remontu").
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 667/13 odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy wskazując, że jest to kolejny jej wniosek w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 667/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a postanowieniem z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I OZ 965/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jej zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Skarżąca, będąc świadoma oceny jej sytuacji materialnej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie i Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na nią powtórnie, nie wskazała powodów, dla których mimo wykazanego dochodu i posiadanego majątku nie jest jednak w stanie ponieść - bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania - dalszych kosztów postępowania, które sprowadzają się obecnie do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz kosztów jej sporządzenia przez zawodowego pełnomocnika.
W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że nie stać jej na opłacenie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, bowiem koszty te wynoszą około 3000 zł. Zdaniem skarżącej, skarga kasacyjna powinna zostać wniesiona, bowiem podczas rozgraniczania nieruchomości muszą uczestniczyć właściciele gruntów sąsiadujących, czyli w tym przypadku Skarb Państwa i skarżąca. W sprzeciwie skarżąca dodatkowo podała, że jest właścicielką 0,03 ha gruntu rolnego, na której stoi dom oraz zawarła wniosek o podjęcie przez Sąd z urzędu działań w celu dokonania zmiany w księgach wieczystych właścicieli działek nr [...] położonych w miejscowości L. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OZ 1099/11, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., II FZ 833/11, dostępne w CBOSA). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa., prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W niniejszej sprawie skarżąca ponownie złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej została zatem już wcześniej poddana ocenie sądów administracyjnych obu instancji, w wyniku czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 667/13 odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a postanowieniem z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I OZ 965/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na przedmiotowe postanowienie.
Rozpatrując kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy Sąd stwierdził, że jej sytuacja finansowa i majątkowa nie uległa zmianie od czasu rozstrzygnięcia jej poprzedniego wniosku. Skarżąca nadal dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości 2467,69 zł brutto (po potrąceniach - 1421,62 zł) oraz posiada majątek w postaci domu o pow. 120 m2, mieszkania o pow. 37,40 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 0,03 ha. Nie można zatem uznać, że pogorszyła się jej sytuacja materialna. Zauważyć również należy, że wysokość dochodu skarżącej, nawet po potrąceniach, przekracza wysokość najniższych świadczeń emerytalno-rentowych. Przy rozsądnym gospodarowaniu umożliwia to nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania.
Nie można również pominąć faktu, że skarżąca posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości mieszkalnych oraz nieruchomości rolnej. W sytuacji posiadania majątku nieruchomego istotne jest natomiast to, że może on przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 19 lipca 2013 r., I OZ 586/13, dostępne w CBOSA).
W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Nie można bowiem zapominać, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571; także postanowienia NSA: z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. I OZ 826/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. I OZ 200/13, dostępne w CBOSA).
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że sytuacja finansowa oraz majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.
Odnośnie zawartego w sprzeciwie wniosku skarżącej w sprawie dokonania zmiany w księgach wieczystych należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy ppsa.). Zatem sąd administracyjny, rozpoznając skargę na decyzję administracyjną, kontroluje przestrzeganie prawa przez organy wykonujące administrację publiczną. Efektem tej kontroli, w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny jego naruszenia, jest zastosowanie przez sąd środków przewidzianych przepisami prawa, np. uchylenie zaskarżonej decyzji (por. T. Woś [w:] Postępowanie sądowoadministracyjne, red. T.Woś, Warszawa 2004, s. 33). Sądy administracyjne nie są natomiast właściwe do domagania się zmian w księgach wieczystych, o co wnioskowała skarżąca.
W tej sytuacji, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa., orzeczono jak w sentencji.