Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że będąca opiekunem prawnym D. D., E. K. wystąpiła o przyjęcie niepełnosprawnego syna do dziennego domu pomocy społecznej lub ośrodka wsparcia dla młodzieży.
Decyzją z dnia "[...]" Prezydent odmówił przyznania D. D. skierowania do dziennego domu pomocy społecznej i Ośrodka Wsparcia A. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na stan zdrowia D. D. o ośrodki wsparcia będące w strukturze MOPS nie mają możliwości zapewnienia jemu opieki, nadto wszystkie miejsca w tych ośrodkach są wykorzystane. Warunki lokalowe w placówkach i brak możliwości adaptacji pomieszczeń dla osób z takimi schorzeniami oraz duża liczba uczestników w ośrodkach wsparcia uniemożliwia zapewnienie pomocy osobom wymagającym indywidualnej i bezpośredniej opieki w szerokim znaczeniu.
Od powyższej decyzji odwołała się E. K., nie wskazując na żadne dodatkowe argumenty.
Samorządowe kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.
W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano na jakie schorzenia cierpi D. D. i że w związku z tym ma ustalony stopień niepełnosprawności. Nadto podniesiono, że opiekuje się nim matka oraz to, że do 25 roku życia tj. do czerwca 2016r. będzie on mógł uczęszczać do Ośrodka A. Z uzyskanych informacji z trzech olsztyńskich ośrodków wynika, że żaden z nich nie jest w stanie przyjąć D. D. z uwagi na brak możliwości zapewnienia opieki i bezpieczeństwa z powodu braku odpowiednich warunków i personelu, a także z powodu pełnego wykorzystania wolnych miejsc. Cechą charakterystyczną świadczenia polegającego na realizacji usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, przyznanego na podstawie art. 51 ustawy o pomocy społecznej, jest udzielanie świadczenia w miejscu jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Podstawowym wyznacznikiem adekwatności tej odmiany usług i jej pierwszeństwa przed usługami świadczonymi na podstawie art. 50 jest zdolność osoby do częściowego samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb, a w szczególności jej mobilność.
Organ I instancji przeprowadził postępowanie administracyjne w celu ustalenia możliwości zapewnienia potrzeb dla niepełnosprawnego, ale podległe ośrodki nie są w stanie sprostać potrzebom niepełnosprawnego.
Skargę na powyższą decyzję wywiodła E. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że syn jej posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga szkolenia specjalistycznego, uczestnictwa w terapii zajęciowej oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Opiekunka prawna D. D. realizując wytyczne zawarte w orzeczeniu lekarskim zwróciła się o pomoc do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, którego zadaniem jest prowadzenie ośrodków wsparcia. Skarżąca wyraziła też zdziwienie, że w mieście wojewódzkim nie ma miejsca w placówkach opiekuńczych dla takich osób jak jej syn, a z uzasadnienia decyzji nie wynika dla niej żadna nadzieja.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2016 r., poz. 718 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.), uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skierowania D. D. do dziennego domu pomocy i ośrodka wsparcia dla dzieci i młodzieży. Trafnie organ odwoławczy zauważył, że rozstrzygnięcie to podjęte zostało w ramach uznania administracyjnego. Wydanie jednak decyzji na zasadzie uznania administracyjnego nie zwalnia organu od szczegółowego i zrozumiałego wyjaśnienia powodów takiego właśnie rozstrzygnięcia. Dokładne uzasadnienie wydanej decyzji należy po prostu do obowiązku organu administracji.
Natomiast w świetle rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zaaprobowanego przez organ odwoławczy nie można zrozumieć, dlaczego wydana została decyzja o odmowie skierowania D. D. do dziennego domu pomocy.
Organ pierwszej instancji rzeczywiście zwrócił się do trzech jednostek zajmujących się osobami niepełnosprawnymi z pytaniem dotyczącym możliwości przyjęcia syna skarżącej. Udzielone odpowiedzi w każdym z trzech przypadków choć jednoznaczne, nie mogły uzasadniać wydania decyzji negatywnej dla skarżącej z uwagi na ich lakoniczność i brak dostatecznego wytłumaczenia zajętego stanowiska k- 100 – 102 akt administracyjnych). Nie można jednoznacznie wytłumaczyć co oznacza "zbyt mała ilość zatrudnionego personelu", bo w najmniejszym stopniu nie wytłumaczono, o ile liczba osób zatrudnionych musiałaby się zwiększyć gdyby ewentualnie do placówki przyjęto syna skarżącej. Równie enigmatycznie brzmi stwierdzenie o braku odpowiednich pomieszczeń, czy charakterze i specyfice pracy danej jednostki, albo o zagrożeniu ze strony innych osób. W tym miejscu za skarżącą przypomnieć należy, że syn jej wymaga specjalistycznego szkolenia, uczestnictwa w terapii zajęciowej i korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.
W ocenie Sądu błędem organu pierwszej instancji, zaaprobowanym przez organ odwoławczy, było zaakceptowanie i powielenie przedstawionych wyżej twierdzeń nawet bez próby ich wyjaśnienia. Podkreślić należy, że z treści decyzji odmawiającej skierowania do dziennego domu pomocy społecznej, albo stosownego ośrodka nie można zrozumieć, czy przyjęcie tam syna skarżącej jest niemożliwe obecnie, czy też żaden z tych ośrodków, w dającej się przewidzieć przyszłości nie będzie mógł go przyjąć, z uwagi np. na braki w zatrudnieniu odpowiedniego personelu. Druga z przedstawionych sytuacji jest mało prawdopodobna, ale w świetle lakoniczności argumentacji nie można jej wykluczyć.
Rzeczą zrozumiałą powinno być to, że organ pierwszej instancji nie może zawsze udzielać takiej pomocy, jakiej w danym czasie oczekują opiekunowie osób niepełnosprawnych, nie powinien jednak postępować w ten sposób, żeby osoba oczekująca pomocy na podstawie uzasadnienia decyzji wyprowadziła wniosek, że nigdy oczekiwanej pomocy nie otrzyma, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Przypomnieć należy, że organ administracji winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz.
23) organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą.
Zgodnie zaś z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Zwrócić też należy uwagę na wynikający z art. 8 K.p.a. obowiązek organu administracji publicznej prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Pogłębianiu tego zaufania służy niewątpliwie podejmowanie przez organ administracji wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy też załatwianie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony.
Reasumując powyższe stwierdzenia, podkreślić należy, że zasady te zostały przez organ naruszone, natomiast choćby z uwagi na niewielką ilość zgromadzonego w sprawie materiału, nie można przesądzać treści przyszłego rozstrzygnięcia. Wydaje się jednak, że jeżeli syna skarżącej na skutek obiektywnych (opisanych i wyjaśnionych) okoliczności, nie będzie można skierować do dziennego domu pomocy społecznej obecnie, to w decyzji powinna być również przynajmniej zarysowana perspektywa czasowa, mówiąca o tym, kiedy to będzie można uczynić.
Dlatego też, biorąc powyższe pod uwagę, Sąd wyrokiem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.