Uzasadnienie
We wniosku z dnia 11 sierpnia 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu, R.S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody W. z dnia 10 czerwca 2010 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na niski dochód. Podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego dochodu jest renta, z której komornik prowadzi egzekucję. Utrzymanie się z kwoty 409 zł.
Postanowieniem z dnia 14 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że oświadczenia złożone przez skarżącego w sprawie nie mogą stanowić podstawy do oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż w świetle podniesionych w nich okoliczności nie mogą być uznane za w pełni wiarygodne.
W złożonym sprzeciwie R.S. zarzucił, że zaskarżone postanowienie zapadło z obrazą art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o przed sądami administracyjnymi. Jego zdaniem, referendarz sądowy dowolnie przyjął, iż nie było możliwości dokonania oceny jego sytuacji finansowej. Skarżący stwierdził, że udowodnił on swoje źródło dochodów, którym jest renta w wysokości 680,57 zł. Wykazał też koszty utrzymania i zajęć komorniczych. Jego oświadczenie, że nie mieszka z matką nie może świadczyć o niewiarygodności oświadczenia. Wyjaśnił, że u matki przebywa sporadycznie, gdyż nie jest to mieszkanie jego matki i nie ma tam warunków do zamieszkania przez niego. Skarżący stwierdził, że żyje z dnia na dzień, bez stałego miejsca zamieszkania i utrzymuje się z datków przypadkowych ludzi. Stan jego zdrowia nie pozwala na zatrudnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Co do zasady, w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest podgląd, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeżeli wykazała ona, że spełnia przesłanki przewidziane w art. 246 §1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Jednocześnie niedopuszczalne i pozbawione podstawy prawnej byłoby rozstrzygnięcie przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/5 i z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 203/07, oba niepublikowane).
Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów źródłowych, Sąd uznał, że zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części.
Za przyznaniem prawa pomocy w takim zakresie przemawia trudna sytuacja materialna skarżącego. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe w kwocie 650 zł, z którego potrącana jest kwota 170,14 zł z tytułu egzekucji komorniczej. Ponadto skarżący nie ma własnego mieszkania ani innej nieruchomości, nie posiada też żadnych zasobów pieniężnych, takich jak oszczędności lub papiery wartościowe.
W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, iż znajduje się on w na tyle trudnych warunkach materialnych, że nie posiada realnych możliwości poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
W konsekwencji Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności oraz wynikający z art. 45 Konstytucji RP obowiązek zagwarantowania stronie prawa do Sądu, Sąd w niniejszej sprawie dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy i na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.