Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]".
Do skargi kasacyjnej od tego wyroku, sporządzonej przez reprezentującego skarżącego zawodowego pełnomocnika, załączone zostały: urzędowy formularz PPF z dnia 18 lutego 2016 r., zgodnie z którym (rubryka nr 4) zakresem żądania skarżącego objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych oraz kopie: zeznania podatkowego PIT-36 i informacji PIT/B za 2014 r. oraz umowy najmu lokalu użytkowego z dnia "[...]" lutego 2016 r.
W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznacie prawa pomocy poprzez wypełnienie wszystkich rubryk od nr 5 do nr 11, pełnomocnik skarżącego przedłożył uzupełniony przez skarżącego formularz PPF. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu. Oświadczył: "W związku z tym działalność "[...]" w formie "[...]" wynająłem, bo była nierentowna. (...). Utrzymuję się z najmu i pomagam żonie w "[...]"." Wskazał, iż nie ma możliwości zarobkowych, ponieważ zajmuje się wychowaniem trójki dzieci w wieku szkolnym. Żona pracuje cały dzień w "[...]". Dodał, iż z ważniejszych opłat pomaga jej w spłacie kredytu na mieszkanie, które nie jest jeszcze jej własnością. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący w rubryce nr 6 wykazał trójkę dzieci, w rubryce nr 7.1. – mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]") oraz lokal użytkowy (współwłasność) o powierzchni "[...]" (wartość: ok. "[...]"), w rubryce nr 7.3. - samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]" (wartość: "[...]"), w rubryce nr 8 - samochód osobowy marki "[...]", rok prod. i wartość podane w sposób nie w pełni czytelny (rok prod. "[...]" lub "[...]", wartość: "[...]" lub "[...]") oraz lokal użytkowy (współwłasność) o powierzchni "[...]" (wartość: ok. "[...]"), w rubryce nr 9 wpisał: "rozdzielność majątkowa małżeńska", w rubryce nr 10 wskazał dochody – własny z tytułu umowy najmu lokalu w kwocie "[...]" brutto i żony z tytułu działalności gospodarczej w kwocie "[...]" brutto, co stanowi łącznie "[...]" brutto, natomiast rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki – wskazał: kredyt mieszkaniowy - "[...]", wyżywienie - "[...]", benzyna - "[...]", ubrania, przybory szkolne, książki - "[...]", opłaty i media - "[...]", co stanowi łącznie "[...]".
Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.
Mając to na uwadze zauważyć należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych złożonym w niniejszej sprawie.
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia "[...]", odmówił zwolnienia go od kosztów sądowych, uznając, iż nie wykazał, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Wskazał, iż skarżący powołał się wprawdzie na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem uzyskania dochodu z tytułu działalności gospodarczej za 2014 r., lecz zauważył, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych.
Z tego powodu niski dochód bądź strata nie oznaczają braku środków finansowych i nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (zob. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Starszy referendarz sądowy wskazał, iż z załączonych do wniosku dokumentów podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze – przychód za 2014 r. wyniósł "[...]", a zatem wielokrotnie przekroczył wysokość kosztów postępowania. Mimo straty skarżący nie zaprzestał jej prowadzenia. Wykazanie jej we wskazanym roku podatkowym nie oznaczało zatem utraty płynności finansowej. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy fakt, że pomimo straty w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą, a nawet w działalność tą inwestuje, co wynika z uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (k. 48).
Starszy referendarz sądowy zauważył, iż obecnie, jak wskazał skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w ciągu miesiąca osiąga dochody w wysokości ok. "[...]", co potwierdził również jego zawodowy pełnomocnik we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (k. 48). Skoro zatem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód, to stwierdził, iż nie wykazał, że kondycja finansowa jego firmy jest tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie.
Potwierdzeniem słuszności tej oceny było opłacenie przez skarżącego wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż skarżący, składając obecnie kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wykazał, że w jego sytuacji rodzinnej i/lub materialnej zaszły zmiany, które uzasadniają zwolnienie go od kosztów sądowych na tym etapie postępowania.
Zauważyć należy, iż w rozpoznawanym obecnie wniosku skarżący podniósł wprawdzie, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, w związku z czym "działalność "[...]" w formie "[...]"" wynajął, i wykazał jedynie dochód z tytułu najmu w kwocie "[...]" brutto, lecz - z przyczyn wskazanych już w poprzednim rozstrzygnięciu - przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą niski dochód bądź strata nie oznaczają braku środków finansowych i nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej prowadzonej przez nią firmy.
Skarżący oświadczył, iż wynajął "działalność "[...]" w formie "[...]"", lecz nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w pełnym zakresie. Zgodnie z wpisem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (www.ceidg.gov.pl), skarżący jako przedsiębiorca (przeważająca działalność gospodarcza - "[...]") posiada wciąż status aktywny. Wprawdzie zatem działalność gospodarcza nie przynosi spodziewanych przez skarżącego dochodów, lecz nie jest też całkowicie nierentowna. Zauważyć również należy, iż skarżący wynajął lokal użytkowany dopiero w dniu "[...]" lutego 2016 r. W konsekwencji, pomimo powołania się przez skarżącego na obniżenie wysokości wskazywanego dotychczas dochodu z tego tytułu, stwierdzić należy, że nie wykazał on, iż kondycja jego firmy jest obecnie tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie.
To samo dotyczy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego. Wprawdzie skarżący nie wykazał jej jako osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a w rubryce nr 8 wpisał: "rozdzielność majątkowa małżeńska", lecz co wskazano już w uzasadnieniu poprzedniego postanowienia, w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajdujący umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO), rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.).
Założyć zatem należy, iż dzięki pomocy małżonka strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Nawiązując natomiast do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż z uzasadnienia wniosku nie wynika, aby obecnie małżonkowie pozostawali ze sobą w konflikcie. Skarżący pomaga żonie zarówno przy wychowaniu dzieci, jak i przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Pomaga jej nawet finansowo w spłacie kredytu na mieszkanie, które będzie "jej własnością". Założyć tym samym należy, iż w tych okolicznościach, nawet przy własnych problemach finansowych, w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie będzie mógł liczyć na pomoc żony.
Dodać jednocześnie należy, iż wprawdzie skarżący jako jedyne dochody rodziny wykazał obecnie dochód własny z tytułu umowy najmu lokalu w kwocie "[...]" brutto i dochód żony z tytułu działalności gospodarczej w kwocie "[...]" brutto, co stanowi łącznie "[...]" brutto, lecz z przyczyn wskazanych wyżej trudno jest przyjąć, że w ten sposób wykazał w sposób rzetelny i pełny jak kształtuje się rzeczywista sytuacja finansowa jego i jego żony. O tym, że stan ten nie obrazuje tej sytuacji w pełni świadczy chociażby wysokość wykazanych w rubryce nr 11 zobowiązań i stałych wydatków w łącznej kwocie "[...]" netto, która znacznie przekracza wysokość wykazanych dochodów.
Skarżący, dysponując wyłącznie środkami pieniężnymi w wysokości wskazanej w rubryce nr 10, nie byłyby w stanie ponosić wykazanych wydatków, a nie wskazał jakiegokolwiek zadłużenia z tytułu zobowiązań ciążących na członkach jego rodziny.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż również na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, że zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które w przypadku wpisu od skargi kasacyjnej są o połowę niższe od wpisu od skargi, było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe.
W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.