Uzasadnienie
W dniu 31 marca 2022 r. Z. K. zwrócił się do organu I instancji (tj. Wójta Gminy O.) z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – D. K. (będącą wdową).
Organ I instancji decyzją z 23 czerwca 2022 roku odmówił przyznania Z.K. (dalej: strona, skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na ustalenia stanu faktycznego sprawy - koncentrując się zwłaszcza na istniejących schorzeniach D. K. i posiadanym przez nią znacznym stopniu niepełnosprawności oraz na ograniczonym sposobie jej codziennego funkcjonowania. Organ I instancji nie zanegował konieczności sprawowania stałej opieki przez skarżącego nad jego matką, ani też okoliczności faktycznego sprawowania przez niego opieki. W oparciu natomiast o treść art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dwiema przesłankami.
Po pierwsze - wskazał, że na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność D. K., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2019 r. Nie jest więc możliwe przyjęcie, aby niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 18 lub (opcjonalnie) 25 roku życia. Jednocześnie organ I instancji wskazał na okoliczność wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 r. wyroku (o sygn. akt K 38/13), na mocy którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podkreślił jednak, że wskutek wydania tego wyroku nie doszło - jak dotąd - do zmiany lub uchylenia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (pomimo wskazania przez Trybunał koniecznych do przeprowadzenia działań ustawodawczych).
Tym samym w jego ocenie konieczne jest stosowanie tego przepisu przy rozstrzygnięciach w materii świadczenia pielęgnacyjnego. Po drugie zaś - organ wskazał na brak możliwości przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji uprawnienia strony do renty socjalnej. Omówiony został przy tym szczegółowo charakter tejże "kolizyjnej" renty - z podkreśleniem, że w przypadku jej pobierania osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne nie ma możliwości wyboru jednej z dwóch omawianych form wsparcia.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący, zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy - poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP);
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy - poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej (gdyż zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z (...) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium brzmienie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasne i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Stąd właśnie sięganie do innej wykładni niż literalna (w celu "wykreowania" innego brzmienia tych przepisów byłoby równoznaczne z działaniem contra legem - wbrew prawu). Wobec powyższego, okoliczność pobierania przez skarżącego renty socjalnej z ZUS (niższej kwotowo od świadczenia pielęgnacyjnego, którego wysokość wynosi aktualnie 2.119 zł miesięcznie i jest corocznie waloryzowana) stanowi przesłankę "negatywną" do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Bezspornie uznać należy, że ustawodawca przyjął w treści ustawy określony model przyznawania świadczeń rodzinnych, który aktualnie wyklucza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które pobierają rentę socjalną.
Dotychczas w orzecznictwie podkreślana była rola świadczenia pielęgnacyjnego, jako mającego zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka funkcja świadczenia zbieżna jest też z założeniem ustawodawcy, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu renty socjalnej winna być wyłączona z grona osób podmiotowo uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest też możliwy zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1.Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy - poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 5 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) renty socjalnej (...), gdyż zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), sygn. akt. SK 2/17 stwierdzającym, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli z dniem 9 stycznia 2020 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (§ 1).
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym, natomiast skarżący nie zaoponował takiej formie rozpoznania skargi.
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że z powodu pobierania przez skarżącego renty socjalnej, brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium słusznie uznało, że nie jest przeszkodą do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego fakt powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po 25 roku życia.
W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazano, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdzono w powyższym wyroku.
Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec tego, że niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą w powyższym zakresie, nie może stanowić podstawy orzeczenia w procesie stosowania prawa. Skoro powołany wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie momentu powstania niepełnosprawności, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Moment powstania niepełnosprawności nie może być zatem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia Kolegium uznało zaistnienie przesłanki negatywnej, określonej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA).
W orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 oraz wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 i z 30 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1045/18, wyrok WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, wyrok WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 472/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 676/19, - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA") podkreślana jest potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się do dyrektyw językowych.
Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, CBOSA).
W orzecznictwie zauważa się również, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia.
Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, czy renty, a następnie było waloryzowane. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA).
Wymaga zauważenia, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, organy władzy publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozwoli na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.
Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), u.ś.r., może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych we wskazanym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), u.ś.r., naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach.
Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 9 marca 1988 r., U 7/87, 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, z 17 maja 1999 r., P 6/98, 4 stycznia 2000 r., K 18/99, 18 grudnia 2000 r., K 10/00 z 21 maja 2002 r., K 30/01, z 28 maja 2002 r., P 10/01, z 18 marca 2014 r., SK 53/12).
Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie, osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. np. wyroki z: 23 listopada 2010 r., K 5/10, 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, 18 czerwca 2013 r., K 37/12, 5 listopada 2013 r., K 40/12 i 17 czerwca 2014 r., P 6/12).
Przy wykładni omawianego przepisu należy mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych świadczeń w niższej wysokości niż to świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do np. renty, emerytury czy też rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.
Zwrócić należy uwagę na to, że w orzecznictwie sądów administracyjnych można dostrzec dwa poglądy. Jeden z nich stwierdza, że w takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne powinno być wypłacane w pełnej wysokości po zawieszeniu prawa do emerytury (renty), z drugiego natomiast stanowiska wynika, iż winno być ono wypłacane w wysokości różnicy między wielkością świadczenia pielęgnacyjnego, a otrzymywaną emeryturą (rentą). W obu tych przypadkach konieczna jest jednak stosowna informacja, ze strony organu dla osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia.
Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Podkreślić należy, że przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy.
Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera niższe świadczenie, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty socjalnej.
Tym samym mając na uwadze zasady konstytucyjne, takie jak zasada równości, czy też zasada godności uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie z systemu zaopatrzenia społecznego (rentę socjalna), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. W tym miejscu przyjdzie przywołać treść art. 10 ust. 1 ustawy 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2022 r., poz. 240), zgodnie z którym prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Podkreślić trzeba, że w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osoba taka podlega takiemu ubezpieczeniu. Organy administracji obu instancji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia skupiły swoja uwagę wyłącznie na literalnej wykładni przepisów mających w niej zastosowanie i całkowicie pominęły preferowaną linię orzeczniczą w orzeczeniach sądów administracyjnych, jak również pominęły treść innych aktów, które w tym zakresie mogą być wykorzystane.
W kontekście przywołanych regulacji, skład orzekający zwraca uwagę na zasadę godności, która sformułowana jest w art. 30 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Wysokość otrzymywanej przez skarżącego renty socjalnej jest zaś niższa, niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.
Podnieść należy, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla pobierającego przedmiotowe świadczenie, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien zatem stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, renty socjalnej itd. Jak wynika zaś z ustaleń poczynionych przed organem I instancji (wywiad środowiskowy, k. – 16) skarżący pracował zawodowo do września 2021 r., kiedy to zrezygnował z pracy, żeby zaopiekować się chorym ojcem, który zmarł 16 marca 2022 r. Aktualnie zaś opiekuje się swoją matką, która ze względu na wiek, stan zdrowia i ograniczony sposób codziennego funkcjonowania, z pewnością potrzebuje stałej codziennej opieki. Okoliczności tych zaś organy nie kwestionują.
W niniejszej sprawie zatem organ zobowiązany jest poinformować skarżącego o przysługującej mu możliwości wyboru świadczenia i zawieszenia prawa do renty socjalnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.