Uzasadnienie
Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę kasacyjną K.Ż. od wydanego w sprawie wyroku.
We wniosku z 17 kwietnia 2014 r. (k. 151-152 akt) skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, uzasadniając to stwierdzeniem, iż leki, które musi stale przyjmować są drogie w stosunku do jego renty.
Według oświadczenia, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Miesięczny dochód z jego renty chorobowej wynosi 905 zł netto (w zał. odcinek przekazu pocztowego - k. 153), a jej zasiłku chorobowego - 300 zł. W skład ich majątku wchodzi dom o pow. 75 m2 oraz nieruchomość rolna "wydzierżawiona na stan zdrowia nieuprawiana". Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych.
Pozycje "mieszkanie" i "inne nieruchomości" w rubryce nr 7.1. formularza nie zostały wypełnione ani skreślone.
Skarżący został wezwany do uzupełnienia tych braków oraz złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych (k. 157-158) - w zakresie zbieżnym z bezskutecznym wezwaniem z 21 października 2013 r. (k. 68-69).
Zażądano wskazania (pkt B wezwania):
ppkt 1) czy pod adresem "[...]" skarżący mieszka wyłącznie z żoną, a jeśli także z innymi osobami, to z kim i czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości (jeśli tak, to w jakim zakresie, jeśli nie, to dlaczego);
ppkt 2) czy w skład majątku skarżącego, prócz domu i nieruchomości rolnej, wchodzi mieszkanie, a jeśli tak to, gdzie się znajduje, jaki jest aktualny sposób jego wykorzystania, wysokość kosztów wiążących się z jego posiadaniem oraz źródło ich pokrycia i wysokość ewentualnego dochodu, jaki przynosi, np. z tytułu najmu, a w razie gdy go nie przynosi, jaka jest przyczyna braku jego wykorzystania do pozyskania dochodu lub jego sprzedaży;
ppkt 3) położenia - wykazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym przez skarżącego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 105/13 - mieszkania o pow.
35 m2, aktualnego sposobu jego wykorzystania, wysokości kosztów, jakie wiążą się z jego posiadaniem oraz źródła ich pokrycia, a także wysokości ewentualnego dochodu, jakie przynosi, np. z tytułu najmu, a jeśli go nie przynosi, jakie są przyczyny braku jego wykorzystania do pozyskania dochodu lub jego sprzedaży (jeśli skarżący i/lub jego żona nie są już właścicielami przedmiotowego mieszkania, należało podać dodatkowo datę i warunki jego zbycia, w tym w przypadku sprzedaży - cenę, a ponadto kiedy i na jakie cele zostały wydatkowane środki pieniężne pochodzące z tego tytułu, a jeśli nie zostały jeszcze wydatkowane, to dlaczego nie jest możliwe przeznaczenie ich na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie);
ppkt 4) danych ewidencyjnych nieruchomości rolnej wykazanej w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy z 2 października 2013 r. (k. 74-77);
ppkt 5) czy skarżący i jego żona są nadal właścicielami działek nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]", gmina "[...]", obręb "[...]" (z wypisu z ewidencji gruntów załączonego do przedłożonej przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego ekspertyzy technicznej budowli na działkach nr "[...]" i "[...]" w miejscowości "[...]" wynika, że skarżący i jego żona są współwłaścicielami działki nr "[...]" i właścicielami pozostałych wymienionych działek); jeśli tak, to jaki jest aktualny sposób zagospodarowania i wykorzystania każdej działki, a ponadto wysokość ewentualnego dochodu, jaki przynosi każda z nich; jeśli którakolwiek z działek nie przynosi jakiegokolwiek dochodu - jakie są przyczyny braku jej wykorzystania w celu pozyskania dochodu lub jej sprzedaży (jeśli skarżący i/lub żona nie są już właścicielami przedmiotowych działek, należało podać dodatkowo datę i warunki zbycia poszczególnych działek, w tym w przypadku sprzedaży - cenę sprzedaży, a ponadto kiedy i na jakie cele zostały wydatkowane środki pieniężne pochodzące z tego tytułu, a jeśli nie zostały jeszcze wydatkowane, to dlaczego nie jest możliwe przeznaczenie ich na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie);
ppkt 7) okresu, przez jaki żona skarżącego pobiera zasiłek chorobowy;
ppkt 8) czy skarżący prowadzi jeszcze działalność rolniczą (z przedłożonej przez niego w toku postępowania administracyjnego ekspertyzy technicznej budowli na działkach nr "[...]" i "[...]" w miejscowości "[...]" wynika, że wszystkie obiekty służą do obsługi gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącego); jeśli nie, to kiedy i dlaczego skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; jeśli tak - jaki jest rodzaj prowadzonej działalności rolniczej (uprawa - ze wskazaniem rodzaju upraw i/lub hodowla - ze wskazaniem gatunku zwierząt hodowlanych, ich ilości oraz przybliżonej wartości jednego zwierzęcia), a ponadto wysokość rzeczywistych przychodów i dochodów uzyskanych z tytułu działalności rolniczej odrębnie w 2013 i w 2014 r., w tym z tytułu wypłaconych w tych latach dotacji i/lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą (w przypadku otrzymywania dotacji i/lub płatności, należało dodatkowo podać wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych i/lub wypłaconych w latach 2013-2014 dotacji i/lub płatności), a w przypadku poniesienia straty
- - źródła jej pokrycia;
ppkt 9) czy skarżący i/lub jego żona posiadają ruchomości w postaci samochodów lub maszyn rolniczych (jeśli tak, należało podać typ, rocznik i wartość szacunkową samochodu, rodzaj i wartość szacunkową maszyny oraz miesięczne koszty ich eksploatacji i aktualny sposób ich wykorzystania);
ppkt 10) czy w latach 2013-2014 skarżący i/lub jego żona korzystali i/lub korzystają nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; jeśli tak, to z czyjej pomocy korzystali/korzystają, jakiego rodzaju pomoc otrzymali/otrzymują (jeśli finansową, to w jakiej wysokości) oraz kiedy i przez jaki okres;
ppkt 11) wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków skarżącego i jego żony [wyżywienie, leki, opłaty (ze wskazaniem jakie), itd.].
Zażądane dokumenty źródłowe to:
ppkt 11) dokumenty potwierdzające fakt ponoszenia ww. wydatków w wykazanej wysokości, ppkt 4) kopia umowy dzierżawy nieruchomości rolnej wykazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 2 października 2013 r. (20 ha gruntów rolnych ze stodołą i chlewem), ppkt 6) kopie dokumentów, z których wynika wysokość netto dochodów żony skarżącego z tytułu zasiłku chorobowego oraz wysokość netto dochodów uzyskiwanych przed otrzymaniem zasiłku chorobowego, ppkt 12) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez skarżącego i/lub jego żonę rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia skarżącego o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych.
W reakcji na wezwanie skarżący w uzasadnieniu wniosku dopisał: "Działki te są wydzierżawione pochód z tych działek 100 zł 1 ha z czego przeznaczam na żywność, leki oraz opał na zimę Dopłaty pobiera dzierżawca działek Większość mieszkania zajmuje żona, z które jestem w superecji. Zajmuje 1 pokój w mieszkaniu tym. Nie posiadam żadnych zwierząt. Nie posiadam żadnych rachunków bankowych, gdyż nie jestem w stanie czytać oraz pisać". W rubryce nr 7.1., pod pozycją "mieszkanie" skarżący zawarł wpis: "barakowóz, stodoła chlewek, a pod pozycją "inne nieruchomości": rower, piła do drzewa, brona, kultywator". Do wpisu pod pozycją "nieruchomość rolna" dopisał: "20 ha" (k. 161-162).
W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje:
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 51/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasadniczo taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedstawił w wymaganym zakresie informacji odnoszących się do nieruchomości, o których mowa w ppkt 2-5 wezwania, nie udokumentował wszystkich dochodów (ppkt 4, 6) i wydatków (ppkt 11), nie odniósł się do ppkt 1, 7 i 10 oraz nie udzielił pełnej odpowiedzi na ppkt 8 i 11. W kwestii niedostarczenia wyciągów z rachunku/-ów bankowego/-ych żony, bądź oświadczenia o nieposiadaniu przez nią konta, należy zaś wskazać, iż powołanie się w tym względzie na pozostawanie w separacji, nie może pozostawiać wątpliwości co do jej rodzaju. O ile bowiem nie jest to separacja formalna, ustanawiana w drodze postanowienia sądu, lecz tylko faktyczna, to nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa oraz prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych nie zwalnia to małżonka z obowiązku udzielenia pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W takim przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka.
Wyszczególnionym brakom nie należy jednak przypisywać rozstrzygającego znaczenia, mając na uwadze uzupełnione dane o nieruchomości gruntowej, której rozmiar (co najmniej 20 ha) nie klasyfikuje skarżącego jako osobę znajdującą się w wyjątkowej sytuacji materialnej, szczególnie przy złożeniu, że jest ona wydzierżawiana w całości za cenę 100 zł/ha/mies., a nadto składa się z wielu działek, co daje możliwość spieniężenia dowolnej jej części. W takich warunkach skarżący ma też niewątpliwie zdolność posłużenia się kredytem lub pożyczką w celu rozłożenia w czasie ciężaru opłacenia dalszych kosztów postępowania (do tej pory wpłacił 500 zł wpisu i 100 zł opłaty kancelaryjnej).
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.