Uzasadnienie
We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – E. T. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, iż nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla rodziny. Wskazała, iż ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci i mieszka z konkubentem, który posiada obecnie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i dwójką ich dzieci. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku, nie wypełniła jednak pozycji "mieszkanie" w rubryce nr 7.1. Wskazała, iż jej konkubent nie posiada nieruchomości, oszczędności oraz ruchomości powyżej 5.000 zł. W rubryce nr 10 wykazała dochód własny z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]", dochód konkubenta z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości "[...]" oraz zasiłki rodzinne w wysokości 183 zł (łącznie: "[...]"), w rubrykach nr 5 i 11 – wydatki mieszkaniowe (opał, woda, gaz, Internet) w łącznej wysokości "[...]", wydatki na przedszkole: "[...]", żywność: min. "[...]", środki higieniczne: ok. "[...]", leki: "[...]" (łącznie: "[...]") i dodała, że uzyskiwany obecnie dochód nie pokrywa kosztów utrzymania.
Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie jej pracodawcy, zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej oraz kopię zaświadczenia z urzędu pracy, potwierdzające wysokość wykazanych we wniosku dochodów. Z tego ostatniego wynika ponadto, iż konkubent skarżącej jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna od dnia "[...]".
Pismem z dnia "[...]", skarżąca wezwana została do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez wypełnienie lub skreślenie pozycji "mieszkanie" w rubryce nr 7.1., a ponadto – w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia – do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do domów, zlokalizowanych pod adresami wskazanymi w rubrykach nr 2.1. i nr 2.2., oraz w załączonym do wniosku zaświadczeniu z urzędu pracy jako adres zamieszkania konkubenta skarżącej) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnych korzyści, jakie czerpią członkowie jej rodziny w związku z prowadzeniem pod adresem wskazanym jako adres zamieszkania konkubenta skarżącej działalności gospodarczej przez jej pracodawcę; okresu, na jaki konkubentowi skarżącej przyznane zostało prawo do zasiłku dla bezrobotnych i jego wymiaru oraz wysokości brutto/netto jego dochodu uzyskiwanego w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy i tytułów z jakich pochodził; ewentualnych dochodów o charakterze okresowym uzyskanych przez członków rodziny w latach 2014-2015; ewentualnego korzystania przez nich ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny; wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy).
W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieusunięcie braku formalnego wniosku w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku skarżącej bez rozpoznania, natomiast nieprzedłożenie w tym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła uzupełniony urzędowy formularz PPF, w którego rubryce nr 7.1. w pozycji "mieszkanie" wpisała: "nie posiadam". Do uzupełnionego formularza skarżąca załączyła dodatkowe oświadczenie, w którym stwierdziła, iż członkom jej rodziny nie przysługuje tytuł prawny do domu, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w rubrykach nr 2.1. i nr 2.2. Wskazała jednak, iż część tego domu (ok. "[...]") została użyczona jej rodzinie przez jej rodziców. Oświadczyła również, iż nie posiadają tytułu prawnego do domu, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w zaświadczeniu z urzędu pracy jako adres zamieszkania jej konkubenta. Wyjaśniła, iż dom ten jest jego domem rodzinnym, w którym jest tylko zameldowany. Oświadczyła, iż nie czerpią żadnych "korzyści z działalności gospodarczej" prowadzonej pod tym adresem. Przedsiębiorca "jest osobą trzecią nienależącą do wspólnego gospodarstwa domowego".
Wskazała, iż zasiłek dla bezrobotnych został przyznany jej konkubentowi "na okres 12 miesięcy od "[...]" w wysokości około "[...]"". W ciągu ostatnich 12 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy uzyskiwał dochód "z tytułu zatrudnienia" w wysokości ok. "[...]" brutto (ok. "[...]" netto). W latach 2014-2015 nie uzyskali dochodów o charakterze okresowym. Korzystali i korzystają nadal ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku rodzinnego. Skarżąca wskazała, iż wysokość ich miesięcznych wydatków kształtuje się na poziomie ok. "[...]". W skład wydatków wchodzą: żywność – ok. "[...]", opłaty: woda, gaz, opał, przedszkole, Internet – ok. "[...]" oraz leki w okresie jesienno-zimowym. Dodała, iż "w bardzo ciężkich sytuacjach finansowych" starają się pomagać im rodzice, a ich zadłużenie wobec nich to ok. "[...]". Na zakończenie, skarżąca oświadczyła: "Nie posiadam wyciągów rachunków bankowych gdyż nie posiadam konta bankowego, nie posiadamy też żadnych oszczędności."
W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.
W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie wyjaśniła też przyczyn tego stanu rzeczy. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też niektórych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania.
Zauważyć należy, iż skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień, lecz nie w pełnym zakresie, a ponadto w części rozbieżnych. Nie przedłożyła też wszystkich żądanych dokumentów źródłowych.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie sposób ustalić jak kształtuje się obecnie rzeczywista sytuacja materialna jej rodziny. Wskazać należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do wskazania okresu, na jaki konkubentowi skarżącej przyznane zostało prawo do zasiłku dla bezrobotnych skarżąca oświadczyła, iż zasiłek ten został mu przyznany "na okres 12 miesięcy od "[...]"" Z załączonego do wniosku zaświadczenia z urzędu pracy wynika jednak, iż jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia "[...]". Skarżąca nie odniosła się w żaden sposób do wskazanej rozbieżności, która ma natomiast istotne znaczenie dla oceny aktualnej sytuacji materialnej jej rodziny. W tych okolicznościach nie sposób ustalić bowiem, czy rodzina utraciła wskazane źródło dochodu, czy też nie.
W dalszej kolejności, zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania (pkt 2i), nie przedłożyła natomiast jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków, co nie pozwala na zweryfikowanie jej oświadczenia co do ich wysokości i przeznaczenia. W żaden sposób nie wyjaśniła również przyczyny nieprzedłożenia żądanych dokumentów źródłowych we wskazanym zakresie. Zauważyć jednocześnie należy, iż w niniejszej sprawie skarżąca wykazała wydatki, które przekraczają wysokość dochodów jej rodziny. Pomimo wezwania (pkt 2i) nie wskazała jednak źródła ich pokrycia. Wskazała wprawdzie, że "w bardzo ciężkich sytuacjach finansowych" starają się pomagać im rodzice, a ich zadłużenie wobec nich to ok. "[...]", lecz mimo wezwania (pkt 2h-i) nie wskazała charakteru udzielanej pomocy (darowizny, pożyczki) i warunków, na jakich jest udzielana.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotne dla oceny sytuacji finansowej rodziny skarżącej jest również to, że pomimo wezwania (pkt 2j) nie przedłożyła ona ani wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy posiadanych przez jej konkubenta ani oświadczenia o nieposiadaniu przez niego jakichkolwiek rachunków bankowych. Odpowiadając na wezwanie w tym zakresie skarżąca oświadczyła: "Nie posiadam wyciągów rachunków bankowych gdyż nie posiadam konta bankowego, nie posiadamy też żadnych oszczędności." Zauważyć należy, iż skarżąca, udzielając odpowiedzi dotyczącej posiadanych przez nią rachunków bankowych, w żaden sposób nie odniosła się do kwestii rachunków bankowych konkubenta i przyczyn, dla których wyciągi z tych rachunków nie zostały przedłożone. To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę jej rzeczywistych zdolności płatniczych.
Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych oraz brak jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że również konkubent skarżącej nie posiada rachunków bankowych, a jeśli posiada – to, że nie są na nich ulokowane środki pieniężne, dzięki którym możliwe byłoby pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich rodziny.
Zauważyć jednocześnie należy, iż wezwanie o treści podobnej do treści wezwania skarżącej adresowane zostało również do jej konkubenta, będącego skarżącym. Udzielenie przez niego odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie umożliwiłoby zatem pozyskanie pożądanych informacji o sytuacji materialnej 4-osobowej rodziny z tego źródła, lecz nie przedłożył on ani żadnych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych ani żadnego pisma wyjaśniającego brak ich złożenia.
Wobec powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. To, że skarżąca odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jej 4-osobowej rodziny.
Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła.
W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.