Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że 15 września 2022 roku K. P. (strona, skarżący) złożył wniosek o przyznanie stypendiów szkolnych wnioskowanych na uczniów K. P. i K. P. na rok szkolny 2022/2023.
Działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) decyzją z 13 października 2022 r. odmówił skarżącemu stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników, wnioskowanego na dzieci: K. P. i K. P.. Organ I instancji podniósł, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. 600 zł. Stypendium szkolne przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Wskazano, że rodzina strony składa się z 3 osób a dochód na osobę w sierpniu w jego rodzinie wyniósł 749,33 zł i przekroczył kwotę, o której mowa w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym ustalono, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania stypendium szkolnego.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący, wskazując, że błędnie i omyłkowo określił swoje dochody. Podał bowiem kwotę zarobków z pracy dorywczej w wysokości 1 tys. zł, a tymczasem dochody te wynosiły 100 zł. Podniósł, że w dniu 10 października 2022 r. udał się ponownie do GOPS, gdzie napisał drugie oświadczenie, w którym wykazał faktyczny miesięczny zarobek w kwocie 100 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 7 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że organ ustalił, że 3 osobowa rodzina strony osiągnęła w sierpniu 2022 roku dochód w kwocie 2 248,00 zł = 248 zł (świadczenia rodzinne) + 1000 zł (świadczenia z funduszu alimentacyjnego) + 1 000 zł dochód z prac dorywczych. Tym samym wysokość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 749,33 zł = 2 248 zł: 3 osób, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. 600 zł na osobę w rodzinie.
Organ odwoławczy wskazał, że w piśmie przesyłającym odwołanie organ I instancji podał, iż we wniosku na dożywianie dzieci w szkole skarżący również wskazał, iż jego dochód z prac dorywczych w sierpniu 2022 roku wyniósł 1000 zł. Nadto organ zaznaczył, że w tych okolicznościach w dniu 22 października 2022 roku zostało złożone zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. W ocenie Kolegium w tych realiach zasady logiki i doświadczenia życiowego nakazują stwierdzić, że wnioskodawca w sierpniu 2022 roku osiągnął dochód z prac dorywczych w kwocie 1 tys. zł, bowiem niewiarygodnym jest, iż 2 razy z rzędu pomylił się wpisując jego wysokość w stosownych formularzach. Za takim stanowiskiem przemawia również to, że kwotę dochodu z prac dorywczych w wysokości 100 zł należy uznać za zaniżoną w stosunku do potrzeb 3 osobowej rodziny strony.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący. Wskazał w niej na swoją trudną sytuację życiową. Podkreślił, że w trakcie składania wniosku o przyznanie stypendiów był chory na boreliozę. Zaznaczył, że gdy w miesiącu sierpniu 2022 r. składał wniosek o dożywianie wykazał, że w lipcu osiągnął dochód z prac dorywczych (zebranego runa leśnego) w kwocie 1 tys. zł. Natomiast już w sierpniu dochód z tego tytułu wyniósł jedynie 100 zł (m.in. z powodu zaostrzonego stanu boleriozy). Z uwagi właśnie na stan zdrowia dopiero 15 września 2022 r. udał się do Gminy, aby złożyć wniosek o stypendium. Wypełniając w pośpiechu wniosek omyłkowo wpisał kwotę 1 tys. zł dochodu za poprzedni miesiąc. Tymczasem faktycznie za poprzedni miesiąc, czyli za sierpień 2022 r., kwota jego dochodu wynosiła 100 zł. Strona podkreśliła, że pierwotnie wskazywana kwota dochodu została określona błędnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej jako "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Podstawę materialnoprawną zakwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (j. t. Dz.U.2022 poz. 2230 ze zm.). Stosownie do art. 90d ust. 1 ustawy stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Według zaś art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj. Dz. U. 2020 poz. 1876, dalej jako u.p.s.).
Z kolei według art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s., z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których z kolei mowa w art. 90c ust. 2 i 3.
Natomiast art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 8 ust. 3 u.p.s.).
Organy wskazały, że 3 osobowa rodzina strony osiągnęła w sierpniu 2022 roku dochód w kwocie 2 248,00 zł = 248 zł (świadczenia rodzinne) + 1000 zł (świadczenia z funduszu alimentacyjnego) + 1 000 zł dochód z prac dorywczych. Tym samym wysokość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 749,33 zł = 2 248 zł: 3 osób, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. 600 zł na osobę w rodzinie.
Jednakże skarżący w skardze podniósł, że gdy w miesiącu sierpniu 2022 r. składał wniosek o dożywianie wykazał, że w lipcu osiągnął dochód z prac dorywczych (zebranego runa leśnego) w kwocie 1 tys. zł. Natomiast już w sierpniu dochód z tego tytułu wyniósł jedynie 100 zł (m.in. z powodu zaostrzonego stanu boleriozy). Skarżący już w trakcie postępowania administracyjnego w dniu 10 października 2022 r. udał się ponownie do GOPS, gdzie napisał drugie oświadczenie (akta adm., k. – 9), w którym wykazał faktyczny miesięczny zarobek w sierpniu 2022 r. w kwocie 100 zł. Okoliczność podania błędnego dochodu została również podniesiona w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodać należy, że z zaświadczenia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 15 września 2022 r. (akta adm., k. – 6) wynika, że skarżący w miesiącu sierpniu 2022 r. pobrał świadczenie rodzinne w kwocie 248 zł oraz fundusz alimentacyjny w kwocie 1 tys. zł przyznane na 2 jego dzieci.
W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły wskazanych przez skarżącego okoliczności i nie zweryfikowały jego twierdzeń odnośnie do uzyskanego dochodu z tytułu prac dorywczych w sierpniu 2022 r.. Właściwie nie wiadomo dlaczego organy uznały wyjaśnienia skarżącego za całkowicie niewiarygodne, ponieważ w żadnym stopniu nie uzasadniły swojego stanowiska. Tymczasem, biorąc zwłaszcza pod uwagę twierdzenia strony co do tego, że w okresie składania wniosku ciężko chorowała na boreliozę oraz inne podnoszone przez nią okoliczności, istnieje prawdopodobieństwo omyłkowego podania wysokości dochodów. Rolą organu było wyjaśnienie tej kwestii. Zasadnym było zwrócenie się do szkoły, do której skarżący złożył wniosek na dożywianie dzieci i zweryfikowanie, jakie w tym wniosku podał on dochody i jakiego okresu one dotyczyły. Z pewnością pomogłoby to ocenić wiarygodność wyjaśnień skarżącego co do pomyłkowego zadeklarowania przedmiotowych dochodów (w aktach administracyjnych brak jest dokumentów dotyczących złożonego wniosku na dożywianie dzieci).
Tymczasem Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w piśmie z 17 października 2022 r. (akta adm., k. – 14) poinformował Kolegium, że wyjaśnienia strony nie zostały uwzględnione ze względu na to, że skarżący składał również wniosek na dożywianie dzieci w szkole i tam również oświadczył, że dochód z prac dorywczych wynosi 1000 zł miesięcznie. Organ odwoławczy również nie zweryfikował tych istotnych dla sprawy okoliczności.
Wskazać należy zaś, że ustalenie stanu faktycznego, poprzez zebranie i ocenę materiału dowodowego, jest funkcją postępowania administracyjnego, w ramach którego organy zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. To na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 7, art. 8, art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, k.p.a). Rolą organu jest również odniesienie się do wszystkich twierdzeń i zarzutów zawartych w odwołaniu i weryfikacja stanowiska organu I instancji.
Wydanie decyzji w świetle obecnie zgromadzonego materiału dowodowego było zatem przedwczesne, natomiast uzasadnienia podjętych rozstrzygnięć lakoniczne i niewystarczające. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszone bowiem zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przede wszystkim dokonać rzetelnej analizy i weryfikacji twierdzeń strony co do deklarowanego przez nią dochodu z tytułu wykonywanych prac dorywczych w miesiącu sierpniu 2022 r.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.