Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 9.202 zł, skarżący J. K. wniósł o zwolnienie go z tej opłaty, argumentując, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z urzędowego formularza wniosku oraz dokumentów i oświadczeń złożonych na wezwanie referendarza sądowego w tut. Sądzie wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 2.845,92 zł brutto, z której miesięcznie potrącana jest kwota 812,35 zł z tytułu egzekucji kary pieniężnej za wycinkę bez zezwolenia drzew na terenie Ośrodka Wczasowego w M., nałożonej na skarżącego w 2009r. w kwocie 2.821.192,17 zł. Skarżący wraz z byłą żoną są współwłaścicielami wskazanego ośrodka, w którego skład wchodzi budynek hotelowy o powierzchni 1850 m2, obejmujący 18 pokoi, restaurację i dwa mieszkania oraz 31 domków kampingowych wraz z infrastrukturą, położonych na terenie 10,23 ha.
Współwłasność stanowi też działka gruntu o powierzchni 1,59 ha, która jest niezagospodarowana. Skarżący wskazał, że ośrodek przynosi rocznie średni przychód w kwocie 500-600 tys. zł. Szacunkowa wartość ośrodka w 2011r. wynosiła 5.865.420 zł, zaś niezabudowanej działki 311.799 zł. Skarżący podał, że obecnie toczy się sprawa o podział majątku. Powołując się na postanowienia sądu cywilnego wskazał, że była żona zarządza całością majątku i pobiera z niego profity, ograniczając skarżącemu korzystanie z pomieszczeń. Oświadczył, że sam się żywi i gotuje. Miesięczne wydatki strony to: leki w kwocie ok. 200 zł, zastrzyki ok. 1000 zł, koszt zakupu benzyny 160 zł, telefon 76,80 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Chavrolet Rezzo rocznik 2004 o wartości ok. 7.000 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, w tym oszczędności i pożyczek. Podkreślił, że jest w konflikcie z żoną i nie może liczyć na jej pomoc.
Postanowieniem z dnia 17 października 2014r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi, wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawcę, pomimo wezwania, dokumentów, z których wynikałby ustalony sposób korzystania z majątku wspólnego oraz niewyjaśnienia jakie zastosowano wobec niego środki egzekucyjne i jakie jest aktualne zadłużenie z tytułu nałożonej kary. Referendarz zarzucił też stronie nieprzedłożenie umowy zawartej na obsługę prawną i nie dał wiary oświadczeniu skarżącego o nieposiadaniu kont bankowych.
W ustawowym terminie skarżący wywiódł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się jego zmiany w związku z naruszeniem: art. 244 p.p.s.a. poprzez nieudzielenie wnioskowanego prawa pomocy, art. 246 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że oświadczenie skarżącego jest sprzeczne z jego sytuacją materialną i nieuznanie nawet częściowo wniosku, art. 47 w zw. z art. 51 Karty Praw Podstawowych poprzez pozbawienie prawa do sądu. W uzasadnieniu skarżący argumentował, że skarga o wznowienie postępowania sądowego jest spowodowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014r., sygn. akt SK 6/12, który stwierdził niekonstytucyjność przepisów, na podstawie których wymierzona została mu kara za wycinkę drzew. Zaznaczył, że z powodu ograniczonego terminu do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie, nie był w stanie zgromadzić kwoty ustalonego wpisu. Podtrzymał swoje oświadczenie co do stanu majątkowego.
Przedłożył postanowienia Sądu Rejonowego w M. i Sądu Okręgowego w O., z których wynika, że w 2011r. uwzględniono wniosek byłej żony skarżącego o zabezpieczenie roszczenia o podział majątku wspólnego w ten sposób, że powierzony został jej zarząd nieruchomością o powierzchni 10,23 ha zabudowaną budynkiem hotelowym i urządzeniami rekreacyjnymi, z zastrzeżeniem, iż zobowiązano wnioskodawczynię do wydzielenia J. K. oddzielne pomieszczenia do zamieszkania na nieruchomości i korzystania z urządzeń sanitarnych oraz miejsca postojowego na samochód. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013r.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek J. K. o zabezpieczenie roszczenia z tytułu należnego mu udziału w nieruchomości poprzez zobowiązanie byłej żony do uiszczania na jego rzecz kwoty 4000 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Strona udokumentowała też, że zawarła umowę na obsługę prawną z reprezentującym ją w niniejszej sprawie pełnomocnikiem w 2009r. w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym. Wynagrodzenie z tego tytułu zostało uregulowane w 2010r. Obecnie skarżący uzgodnił z pełnomocnikiem, że zapłata wynagrodzenia zostanie uiszczona po zakończeniu postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w skrócie: "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od wpisu od skargi. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie.
Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów.
Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. W niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie stwierdził niewywiązanie się skarżącego z wezwania, skoro strona nie udokumentowała w żaden sposób, że nie może dysponować majątkiem wspólnym. Brak ten jednak został uzupełniony przy sprzeciwie. Z przedłożonych orzeczeń sądowych wynika, że toczy się sprawa o podział majątku wspólnego i skarżący nie może nim obecnie rozporządzać.
Nie czerpie też z tego tytułu żadnych dochodów. Jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 2.142,68 zł. Wprawdzie skarżący zamieszkuje na terenie ośrodka wypoczynkowego i z tego tytułu nie ponosi żadnych kosztów, ale z powodu złego stanu zdrowia musi dojeżdżać do lekarzy i kupować leki, ponosząc koszty na łączną kwotę, według oświadczenia, ok. 1360 zł, ponosi też wydatki na żywność.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym oświadczenie skarżącego złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, że nie posiada rachunków bankowych, oszczędności ani pożyczek, Sąd uznał, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem, który w zestawieniu z przedstawionymi we wniosku stałymi miesięcznymi wydatkami pozwala, w ocenie Sądu, na uiszczenie kwoty 500 zł, stanowiącej ułamek należnego wpisu od wniesionej przez stronę skargi.
Należy w tym miejscu podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.
W rozpatrywanym przypadku skarżący wykazał okoliczności, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy we wskazanym zakresie. Stały miesięczny dochód strony, w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania, pozwala w ocenie Sądu na wygospodarowanie kwoty 500 zł, tytułem wpisu od wniesionej skargi.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.