Uzasadnienie
A, występująca w sprawie jako skarżąca, pełnomocnik skarżących: D, C i B oraz przedstawiciel ustawowy E, została wezwana do uiszczenia 100 zł tytułem wpisu od skargi, należnego solidarnie od wszystkich skarżących.
Po wpłacie wpisu A zwróciła się w piśmie z dnia 8 grudnia 2008 r. o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku w przepisanej formie, do sądu wpłynęły formularze wypełnione przez A, C i B, wszystkie zawierające postulat zwolnienia od kosztów sądowych (wniosku nie złożył D).
A, której wniosek złożony został równocześnie w imieniu małoletniego E, podała, iż żyje na skraju ubóstwa; utrzymuje się z pensji w wysokości 800 zł netto; mieszka na stancji z dziećmi - B i E, które otrzymują świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego (200 i 220 zł). Oświadczyła, iż nie posiadają żadnego majątku. Nie może liczyć na pomoc starszych dzieci, gdyż one same znajdują się w trudnej sytuacji.
Tożsame informacje zawarte zostały we wniosku B. C oświadczyła, iż mieszka z matką - A i rodzeństwem - B i E; nie posiada majątku a jej dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w wysokości 1200 zł brutto miesięcznie.
Tytułem wstępu do omówienia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia należy wskazać, iż chociaż A i B nie określiły C jako osoby pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, to jednak wzgląd na solidarne obciążenie kosztami sądowymi razem zamieszkujących członków rodziny przemawiał za łącznym rozpatrzeniem ich wniosków.
Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [art. 245 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej w skrócie: "p.p.s.a."], stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.).
Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Siłą rzeczy, w rozpatrywanym przypadku decydujące znaczenie dla oceny zdolności poniesienia kosztów sądowych, które na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji sprowadzają się w zasadzie do wpisu od skargi, musi mieć więc okoliczność uiszczenia tej opłaty. Fakt ów prowadzi to do przekonania, że uwzględnienie postulatu skarżących na obecnym etapie postępowania nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Każe również przyjąć domniemanie, iż do czasu, w którym miałaby zaistnieć konieczność poniesienia kolejnych kosztów sądowych (100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej), skarżący będą w stanie powtórnie wygospodarować potrzebne ku temu środki.
Na wypadek, gdyby zgromadzenie sumy niezbędnej nie tylko do pokrycia kosztów sądowych postępowania drugoinstancyjnego, lecz także kosztu sporządzenia skargi kasacyjnej przez radcę prawnego lub adwokata okazało się jednak niemożliwe, należy podkreślić, iż uprawomocnienie się uzasadnianego rozstrzygnięcia nie zamknie skarżącym drogi do ponownego ubiegania się o uzyskanie prawa pomocy.
Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze żądanie przez A obciążenia kosztami sądowymi strony przeciwnej, godzi się na marginesie wyjaśnić, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.), a stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę (art. 203 pkt 1 p.p.s.a.).